Natuur moet ook migreren

Behoud van alle dier- en plantensoorten per gebied is niet realistisch in het licht van de klimaatverandering. Het beleid kan zich beter richten op het vergroten van het aanpassingsvermogen van natuur. Daartoe zouden in Europa ‘klimaatcorridors’ moeten komen waarlangs plant- en diersoorten kunnen migreren. Bovendien zouden natuurgebieden groter moeten worden en gevarieerder.

Dat schrijven onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de Wageningen Universiteit in een advies over een klimaatbestendig natuurbeleid. Volgens de onderzoekers is het Nederlandse klimaat op lange termijn niet geschikt voor 15 procent van de plant- en diersoorten die hier leven. Dat hoeft niet erg te zijn, als zij maar een ontsnappingsroute krijgen naar koelere en nattere gebieden, en als ook de immigratie van exoten, vooral uit het zuiden, gegarandeerd blijft.

Ecologisch Hoofdstructuur

Helemaal nieuw is dat idee niet, erkent onderzoeker Marijke Vonk van het PBL. Ook de Ecologische Hoofdstructuur, de basis van het Nederlandse natuurbeleid, en de Natura 2000-gebieden die door Europa zijn aangewezen, zijn gebaseerd op het idee dat natuurgebieden groter moeten worden om goed te functioneren, en met elkaar verbonden moeten zijn.

‘Maar in de uitvoering worden die doelen niet helemaal gehaald. De Natura 2000-gebieden zijn geïsoleerde gebieden geworden. En de Ecologische Hoofdstructuur gaat wel uit van het verbinden van natuurgebieden, maar wij constateren dat sommige van die verbindingen beter op andere plaatsen kunnen liggen om zo te bouwen aan een Europese structuur.’

Duin en kust

Voor duin en kust, een van de natuurtypes die de onderzoekers onderscheiden, is aansluiting bij Europa betrekkelijk simpel: de kust gaat bij Cadzand en Delfzijl gewoon verder. Met de moerassen, ooibossen en rietlanden ligt het al wat ingewikkelder. Die liggen vooral geconcentreerd in een aantal veengebieden en langs rivieren. Vanuit het zuiden kunnen dier en plant via de grote rivieren Nederland betrekkelijk makkelijk binnenkomen. De ontsnappingsroutes naar het noorden voor koudeminnende soorten zijn minder riant.

Nog groter zijn de aansluitingsproblemen voor bossen. Op zich zijn de bosgebieden zoals de Veluwe en die rond Appelscha tamelijk groot, maar aansluiting bij buitenlandse bossen is gebrekkig. Er zijn wel kansen om die aansluiting bij de Duitse bosgebieden tot stand te brengen, ‘maar daar moet dan nog wel een behoorlijke inspanning plaatsvinden’, zegt Vonk.

Heide

De heide krijgt het het moeilijkst. Voor droge heide wordt het klimaat gunstiger, maar er is geen corridor die nieuwe soorten aanvoert uit het zuiden. Voor natte heide, ofwel hoogveen, wordt het hier slechter en een klimaatcorridor naar het koele noorden is er niet. Dat is geen Nederlands, maar een Europees probleem. De onderzoekers schrijven over de ‘heiderestanten’ die versnipperd in Europa liggen. Vonk: ‘In heel Europa hebben we geen corridor voor heide kunnen ontdekken. Heide is daarom de kwetsbaarste natuurvorm. Je zou kunnen overwegen bedreigde soorten die afhankelijk zijn van heidegebieden, geforceerd te verplaatsen. In Engeland gebeurt het ook.’

De onderzoekers stellen ook dat de natuurgebieden vaak te klein zijn. De Ecologische Hoofdstructuur, die in 2018 klaar zou moeten zijn, zou goed genoeg moeten zijn voor tweederde van de diersoorten. Maar nu het klimaat opwarmt, verwachten zij dat die gebieden slechts voor de helft van de soorten groot genoeg zullen blijken. Vonk: ‘Het gaat erom dat de gebieden zo veerkrachtig en dus zo gevarieerd mogelijk worden om weersextremen te kunnen opvangen. Daar heb je meer ruimte voor nodig’

Een kikker (Bart Muhl) Beeld
Een kikker (Bart Muhl)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden