'Natuur is ook economische factor'

Met een pamflet 'Vooruit met natuur' maakt Sharon Dijksma vandaag haar natuurbeleid wereldkundig. Kernwoord: samen. Ze wil met iedereen de natuur gaan beleven.

Sinds J.C. Bloem deze eerste regels van De Dapperstraat schreef, in 1924, is er voor de staatssecretaris die nu over die natuur gaat, Sharon Dijksma, veel veranderd. 'Dit prachtige gedicht berust niet meer op waarheid', zegt ze. Voor wie het wil zien, barst Nederland juist van de natuur. 'Natuur is overal', schrijft Dijksma in een pamflet waarin ze vandaag haar visie op haar natuurbeleid onthult. Er is natuur tussen stoeptegels, op een bedrijventerrein, in een haven, in de achtertuin, langs een gracht. 'Natuur doet goed.' En: 'Natuur is zoveel rijker en dichterbij dan we denken.'


We moeten, kortom, anders over natuur gaan denken, is de boodschap van de staatssecretaris van Economische Zaken, belast met landbouw, natuur en voedselveiligheid. De 42-jarige, ervaren PvdA-politica, in 1994 begonnen als jongste Tweede Kamerlid ooit, volgde eind vorig jaar partijgenoot Co Verdaas op die na dertig dagen opstapte wegens declaratiefouten.


Dijksma wil het anders doen, dat natuurbeleid. De werkwijze van het kabinet Rutte II, waar ze deel van uitmaakt, is samen beleid maken. 'Dus niet top-down, maar samen met burgers, bedrijven, andere overheden en maatschappelijke organisaties.' En dus komt ze als eerste bewindspersoon in de parlementaire geschiedenis met een pamflet in plaats van een beleidsnota. Een pamflet ademt oppositie en actie. Dijksma wil discussies losmaken. 'Niet onder bestuurders en beleidsmakers, maar juist in de samenleving.'


Want die praten en denken niet hetzelfde over natuur. De politiek debatteert over de vraag of natuur wel nut heeft. 'Tegelijk hebben organisaties als Natuurmonumenten waanzinnig veel aanhang in de samenleving.' Voor Dijksma staat het nut van natuur vast. Haar gaat het om de vervolgvraag: hoe gebruiken we die nuttige natuur? Want, zegt ze, natuur is emotie.


'Als je met je kinderen door het bos fietst, of een strandwandeling maakt, dan geniet je van natuur. Maar die emotie ontbreekt in het natuurdebat. Ik zou dat debat heel graag terug willen brengen in de harten van de mensen in plaats van in de hoofden van beleidsmakers en ambtenaren en mensen die vanuit Brussel komen vertellen hoe we het precies allemaal moeten doen.'


Wat betekent die omslag voor uw natuurbeleid?

'Dat je niet alleen natuur moet beschermen, maar dat je haar ook kan beleven. Dus niet op afstand zetten met een hek eromheen en dan denken: nou, dat is goed geregeld. Ik wil juist dat natuur wordt gebruikt.'


Wat bedoelt u met beleven en gebruiken, gaat het hek dan weg?

'Je kunt de natuur gebruiken om te recreëren, maar denk ook eens aan wateropvang. Het natuurgebied Onlanden, onder Groningen, is ingericht voor het opvangen van hoogwater. Daar wordt moerasgebied ontwikkeld. Dat voorkomt het onderlopen van polders - denk maar aan de problemen met hoogwater nu in Duitsland. Dat versta ik ook onder gebruik.'


Maar wat verstaat u onder natuurgebruik door burgers, door mensen?

'Daarover is steeds meer onderzoek. Wist u bijvoorbeeld dat mensen die in een ziekenhuis liggen en uitkijken op prachtig groen in plaats van een betonnen muur, veel sneller herstellen en minder medicijnen nodig hebben? En wist u dan dat kinderen op een schoolplein, die omringd worden door groen, veel minder agressief tegen elkaar zijn dan kinderen op een schoolplein waar louter beton in de omgeving is?'


Klinkt als een onderzoek van Diederik Stapel...

'Jammer dat u dat zegt. Dit berust op gevalideerde onderzoeken naar de waarde van natuur. En die laten ook de waarde in harde euro's zien. Neem het koraalrif bij Bonaire, dat is door het toerisme van enorme economische waarde voor het eiland. Als je het koraalrif verwaarloost, dan verwaarloos je je eigen portemonnee.


Ander voorbeeld. Ik heb laatst het Renkums Beekdal mogen openen. Prachtig natuurgebied. De omwonenden waren aanvankelijk zeer sceptisch, want voor dat gebied zijn veel bedrijven verplaatst. Inmiddels zien ze hun huizen in waarde stijgen.'


Harde euro's, kapitaalfactor, de natuur als 'fundament van de economie'; wat doen we met natuur die niets oplevert?

'U loopt achter. Die discussie hebben we allang gehad: alle natuur ís nuttig. Die intrinsieke waarde van natuur staat niet ter discussie. Maar het punt is dat we veel te lang alleen zo over natuur hebben gedacht. Dat als je een gebied beschermt er dan dus niks meer kan. Ik sta voor een omslag in het denken: natuur kan ook een economische factor zijn. Of een die de gezondheid van mensen beïnvloedt. Of de sociale samenhang in de samenleving verbetert.'


Dat oude beeld, het oude denken over natuur, kleeft aan Dijksma's voorganger, CDA'er Henk Bleker. Hij slaagde er in korte tijd in alle nationale en internationale natuurbeschermingsorganisaties tegen zich in het harnas te jagen. Bleker zou ruim baan hebben willen geven aan boeren en bedrijven ten koste van beschermde dier- en plantensoorten. Tegelijk wilde hij flink bezuinigen door het natuurbeheer in handen te leggen van de provincie. Na een jaar strijd gingen de provincies akkoord, maar de sfeer was bedorven.


In het veld riep Bleker louter weerstand op en ook met de Tweede Kamer lag hij overhoop. Hij verzamelde moties van wantrouwen, die evenwel nooit voldoende steun kregen - wel van de PvdA. Kortom, het natuurbeleid zoals de huidige staatssecretaris van Natuur het aantrof, was gepolariseerd, zo noemde Dijksma het. Een beroerd beginpunt voor een bewindsvrouw die juist 'samen met alle betrokken natuurorganisaties, boeren, bedrijven en burgers' tot mooie, bruikbare natuur wil komen.


Wat is het verschil tussen staatssecretaris Bleker en staatssecretaris Dijksma?

'Daar ben ik heel ouderwets in: ik vind het niet prettig en niet nodig daar iets over te zeggen.'


U wilt een einde aan de polarisatie van het natuurbeleid. Maar de verkoop van grond door Staatsbosbeheer, omdat die 100 miljoen moet bezuinigen, stuit op enorme weerstand.

'Dat dat een gepolariseerde kwestie is, kun je wel zeggen ja. Er is zelfs een rechtszaak om gevoerd. We hebben een proefverkoop gedaan die een half miljoen euro heeft opgeleverd. Voor dat geld hebben we het hele land in beweging gekregen. Enorm veel maatschappelijke onrust en discussie heeft het veroorzaakt. Je moet je afvragen of dat de manier is om zo'n groot bedrag bij elkaar te scharrelen.'


En, wat is het antwoord?

'We gaan voorlopig niet meer opdracht geven tot de verdere grootschalige verkoop van gronden. Die stond voor komende jaren gepland. Ik ben nu met Staatsbosbeheer alternatieven aan het uitwerken om de 100 miljoen te halen. Die kunnen we halen uit de opbrengst van de verkoop van recreatiegrond op de Waddeneilanden - die verkoop was al afgesproken. En Staatsbosbeheer krijgt de vrijheid meer te gaan ondernemen.'


De provincies worden verantwoordelijk voor natuurbeheer. Wanneer grijpt u in zodra u zaken fout ziet gaan?

'Ik ga uit van vertrouwen. Je kunt niet een beetje decentraliseren. Bij iedereen, ook het parlement, moet de kunst van het loslaten tussen de oren komen. Het Rijk gaat de provincies niet bij voorbaat tot de orde roepen, zo liggen de verhoudingen niet.'


In het regeerakkoord krijgt u 200 miljoen extra voor het overdragen van natuurbeheer aan de provincies. Maar we horen nu dat naar dat geld gekeken wordt in verband met de 6 miljard aan extra bezuinigingen volgend jaar.

'Die discussie moet nog komen. Ik ga daar zeker niet op vooruitlopen.'


Komende week hebt u de Natuurtop om met alle betrokkenen over uw pamflet te praten. U moet ze geruststellen.

'Iedereen weet hoe de situatie nu is. Nu deze discussie voeren is niet in mijn belang en daarmee niet in het belang van de natuur. Ik ga er dus niets over zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden