Nationalisatie AWBZ niet langer een taboe

Meneer Jansen is blind. Hij woont zelfstandig, maar onder toezicht. Dat heet ‘zorg met verblijf’, en wordt betaald uit de AWBZ. Meneer Jansen moet wel een eigen bijdrage betalen van zijn bijstandsuitkering, waarna hij zak- en kleedgeld zou moeten overhouden.

Die bijdrage is echter zo hoog, dat meneer Jansen helemaal niets overhoudt. Geen zakcent en ook geen geld voor nieuwe kleren. Hij vraagt verlaging van de eigen bijdrage aan het Centraal Administratie Kantoor (CAK), de instelling die de financiering van de AWBZ regelt. Het CAK zegt de verlaging toe, maar er gebeurt niks door ‘technische problemen’. Ten einde raad stapt meneer Jansen naar de Nationale Ombudsman, die over 2008 ‘een explosie van klachten’ over het CAK kreeg te verwerken.

Het is een symptoom van de uitvoeringsproblematiek van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Dat is de wet waaruit ‘onverzekerbare zorg’ wordt vergoed. Er gaat een slordige 22 miljard in om, een modale werknemer betaalt er maandelijks 312 euro aan. De AWBZ-uitgaven zijn in tien jaar verdubbeld. Staatssecretaris Bussemaker (PvdA) van Volksgezondheid is politiek verantwoordelijk voor deze zorgwet.

De uitvoering is niet alleen krankzinnig ingewikkeld, de politiek heeft er zo weinig greep en zicht op dat al over een parlementaire enquête wordt gesproken. Afgezien van de SGP wil de oppositie een onderzoek door de Algemene Rekenkamer.

Het taaie ongerief waar zowel de politiek als meneer Jansen mee worstelen, is dat de uitvoering van de AWBZ in handen is van stichtingen en particuliere verzekeraars. Dat geeft problemen in de informatievoorziening.

De stichting Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) bepaalt, op basis van VWS-instructies, wie recht heeft op AWBZ-zorg. De overheid krijgt daar algemene verslagen van: hoeveel mensen recht hebben op verpleeghuiszorg of gehandicaptenzorg. Op basis van vrij globale CIZ-indicaties mag een verzekeraar bepalen welke instelling die zorg mag leveren.

De rekening wordt betaald door het CAK, het Centraal Administratiekantoor. Dat bedrijf is eigendom van alweer een stichting, Groene Duinweg. En die is in handen van de verzekeraars. De Groene Duinweg is vernoemd naar de straat waar het kantoor bij oprichting gevestigd was. Inmiddels zit het CAK in huis bij het Haagse hoofdkantoor van de ANWB.

Dat CAK keert jaarlijks de 22 miljard euro uit die de AWBZ-zorg kost. Het geld krijgt het CAK van de overheid. Maar hoeveel naar welke instelling wordt overgemaakt, wil het CAK niet zeggen. VWS heeft er geen zicht op. ‘Het ministerie beschikt niet over gegevens over de uitbetalingen per instelling. Het CAK verricht deze betalingen in opdracht van de verzamelde verzekeraars. Het betreft een privaatrechtelijke aangelegenheid’, laat het ministerie weten.

Kennelijk is de uitvoering van een grote zorgwet volledig uit handen gegeven en heeft het ministerie geen idee hoeveel geld aan welke instelling wordt betaald.

Het CAK int ook de eigen bijdrage die AWBZ-klanten moeten betalen. Maar aan contact met die klanten is het kantoor niet gewend. Massaal werd er bij de ombudsman geklaagd over de slechte bereikbaarheid van het kantoor en het uitblijven van reacties op brieven, mails en bezwaarschriften. De blinde meneer Jansen bereikte het kantoor nog wel, maar werd afgescheept met loze beloften.

‘Vaak was sprake van schrijnende verhalen’, zo schrijft de ombudsman in zijn jaarverslag, ‘bijvoorbeeld omdat mensen in de financiële problemen waren geraakt of dreigden te geraken. ’

Uiteraard kreeg ook staatssecretaris Bussemaker die problemen op haar bord. Zij stuurde organisatieadviesbureau Berenschot op het CAK-kantoor af.

Bussemaker wil zowel CAK als CIZ nationaliseren om meer greep te krijgen op de uitvoering van de AWBZ. Dan kan zij echt verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en antwoord krijgen op de grote vraag: wordt het geld wel goed besteed? En waarom die particuliere verzekeraars zo in de AWBZ geïnteresseerd zijn. Wat valt daar te verdienen?

De verzekering van de ouderenzorg met verpleeg- en verzorgingshuizen is goed voorspelbaar. Dat willen verzekeraars graag overnemen. Hun klanten hoeven dan maar bij één loket aan te kloppen, het hunne. De innerlijke drijfveer is extra winst.

Nu sluiten ze al risicoloos voor de overheid die contracten af. Ze hebben nu geen drijfveer om dat doelmatig te doen. Maar ze weten dat het beter kan. Die marge willen ze graag incasseren, als winst of om te concurreren met premies.

Maar de Tweede Kamer kan ook burgers de keuzevrijheid geven, door degenen die recht hebben op AWBZ-zorg een ‘voucher’ te geven. Daarmee kunnen zij zich dan melden bij een instelling, eventueel op advies van hun verzekeraar of cliëntenorganisatie.

Maar als Bussemaker geen haast maakt, zit er een opvolger op haar stoel. Want twee jaar zijn zo voorbij als het om wetgeving gaat. En die is noodzakelijk om de CIZ en het CAK te nationaliseren.

Het is te hopen voor de blinde meneer Jansen die onder toezicht zelfstandig woont, dat hij voor die tijd van het CAK een lagere eigen bijdrage mag betalen, en weer zak­ en kleedgeld krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden