Nationale normloosheid

ALS het over normen en waarden gaat merk je vaak een lacherige reactie bij mensen van de babyboomgeneratie. Dat zal wel komen omdat zij zich in de zestiger jaren hebben moeten ontworstelen aan het verstikkende milieu van hun ouders, inclusief geloof en seksuele moraal....

Ronald Plasterk

De ironie is dat sinds het aantreden van het kabinet-Balkenende de normloosheid regeert. Nog nooit heeft ons land een kabinet gehad dat zo openlijk en haast uitdagend normen en waarden aan de laars lapt. Wat zijn de belangrijke waarden?

Allereerst: grotendeels buiten de directe bemoeienis van een regering vallen seks, religie, kledingkeuze en tafelmanieren. Dat kan iedereen prima in eigen kring oplossen. Laten we dan eens langslopen welke waarden met name door de regering gehoed zouden moeten worden, en kijken hoe Balkenende cum suis daar mee om gaan.

De basis voor een regering is de rechtstatelijkheid. Er zijn wetten, en die gelden voor iedereen, ongeacht de opvatting in de kroeg op de hoek. Minister Donner was wel heel gretig om aan te geven dat hij mogelijkheden zag voor dwangvoeding van Volkert van der G., tegen het standpunt van vrijwel alle juristen in, en minister Korthals paste haastig de regels aan om Van der G. met camera's te kunnen observeren.

De volgende waarde is eerlijk delen. Balkenende heeft een regeerakkoord tot stand gebracht waarin de VVD selectief de achterban van welgestelden bedient, bijvoorbeeld door de afschaffing van de OZB, die meer voordeel oplevert naarmate de prijs van iemands huis hoger is.

Zorg voor mensen die het elders in de wereld slecht hebben: ontwikkelingshulp kon best met een staatssecretaris af, en de grenzen moeten verder dicht voor vluchtelingen. Zorg dat we generaties na ons een leefbare wereld achterlaten: nooit heeft een kabinet zo nadrukkelijk gekozen om milieu een lage prioriteit te geven.

Zorg voor het gezin. Ik bezocht dit jaar samen met onze oudste zoon introductieavonden van middelbare scholen, en wat bleek overal de grootste zorg van ouders, wat zagen zij als grootste bedreiging van het gezin: drugs en alcohol! Voor kinderen is de bedreiging niet dat ze met een morsige alcoholist in een bruin café oude jenever gaan drinken, of dat ze heroïne gaan spuiten. Nee, het risico is dat ze op jonge leeftijd worden gelokt door de frisse vrolijke zoete drankjes die de drankindustrie speciaal voor kinderen onder de zestien jaar op de markt brengt. Wie was de man die dat de laatste twaalf jaar in dienst van de drankindustrie propageerde: de nieuwe staatssecretaris voor Gezinszaken, Phoa.

Bewindspersonen uit het kabinet Balkenende lopen nadrukkelijk te koop met hun poenerigheid. Boegbeeld van die nieuwe normen is minister Heinsbroek. Die geeft grif toe dat hij graag te hard rijdt met zijn dure auto's; politiemensen horen hem dan met rust te laten. Hij ligt er kennelijk niet wakker van dat elke week in het verkeer net zoveel mensen omkomen als bij de ramp in Enschede. Heinsbroek zei: 'Ik laat proefballonnen op als ik dat wil, als Balkenende daar moeite mee heeft, is dat zijn probleem'.

Dat is precies de houding die nationaal een probleem geworden is. Ik doe wat ik wil, pech voor de rest. Vooral goed voor jezelf zorgen, dat is wat het Balkenende kabinet aan waarden uitstraalt. Maar normen en waarden ontstaan juist als mensen rekening houden met anderen, zich proberen in de ander te verplaatsen, en elkaars problemen als gemeenschappelijke problemen beschouwen.

Het CDA heeft ervoor gekozen een regering te vormen met een typisch VVD-programma. Het heeft ervoor gekozen een coalitie te vormen met een LPF waarvan men precies wist welk kaliber politici die zou leveren. En het heeft ervoor gekozen die regering te laten leiden door een onervaren politicus. Nooit eerder had ons land een premier met zo weinig bestuurservaring. Jan Peter Balkenende heeft het gezag van een verdwaald kamerlid. Het zou onder een premier met werkelijk gezag onbestaanbaar zijn dat een minister openlijk zou zeggen over zijn premier: 'Dat is dan zijn probleem!', en daarmee weg zou komen. Na zo'n uitspraak is in feite een regering als eenheid van beleid opgehouden te bestaan.

Balkenende bekritiseerde een jaar geleden het kabinet Kok omdat het te rechts was: 'de enige norm die men kent is de Zalmnorm'. Toen hoopte hij op een centrum-linkse regering. Maar hij zag dit voorjaar de kans om premier te worden van het meest rechtse kabinet dat ons land ooit heeft gekend, en hij dacht: 'Als ik premier kan worden dan doe ik dat. En als mensen me dan ongeloofwaardig vinden, dan is dat hun probleem'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden