Nationale integratieshow kan beginnen

Deskundigen gaan zich buigen over vignetten om de integratie van allochtonen te meten. 'Leuk voor tv: op zoek naar de nationale kampioen integreren.'

Maar wetenschappers vrezen voor een 'stereotype van integratie' en vinden het onderzoek 'geen ongevaarlijke excercitie'.

Wie scoort er hoger op de integratie-index? Mohamed (31), die vloeiend Nederlands spreekt, werkt bij een IT-bedrijf, wekelijks de moskee bezoekt, af en toe een biertje drinkt, geen autochtone vrienden heeft en woont bij zijn ouders op wiens aanraden hij binnenkort zijn kersverse echtgenote van Schiphol ophaalt? Of Hakan (27), die vooral autochtone vrienden heeft, niet gelooft, werkloos is, graag SBS 6 kijkt, in de coffeeshop rondhangt en wiens vriendin Monique heet? Nou? Dat moet de Stichting voor Economisch Onderzoek (SEO) uitzoeken, in opdracht van minister Verdonk.

Maar integratie, wat is dat eigenlijk? Is dat economische integratie? Sociale integratie? Culturele integratie? Of religieuze integratie? Of de mate van zichtbare overlast die een groep veroorzaakt? Afhankelijk van het domein, kan de integratie-index spectaculair veranderen. Zo heeft niemand last van Chinezen, maar qua sociaal-culturele integratie staan Chinezen onderaan. Dat Verdonk nu op al deze domeinen tegelijk de mate van integratie wil meten, levert volgens hoogleraar Integratiestudies Han Entzinger het 'gevaar op van een sterotype visie op integratie'.

De SEO, gespecialiseerd in econometrisch onderzoek, heeft geen ervaring met het onderwerp integratie. Om de informatie-achterstand in te halen deed de stichting literatuuronderzoek en consulteerde ze hoogleraar grootstedelijke problematiek Paul Scheffer en onderwijskundige Zeki Arslan. Op grond hiervan stelde de SEO vignetten van verschillende typen allochtonen samen, elk met acht kenmerken. Ongeveer op dezelfde manier als de vignetten Mohamed en Hakan.

Vignetten hebben een beperkt aantal kenmerken uit verschillende domeinen, zegt Rinus Penninx, directeur van het Instituut voor Migratie- en Etnische Studies (IMES). 'Vaak bestaat een vignet uit kenmerken die met elkaar in tegenspraak lijken. Zoals in het vignet Mohamed: hij gaat naar de moskee en drinkt alcohol. Daardoor wordt de beoordelaar gedwongen om een deel van de kenmerken voorrang te geven.'

Penninx betwijfelt of aan de vignetten een doorwrocht model voor integratie ten grondslag ligt. 'Is dat niet het geval, dan is dit geen wetenschappelijk onderzoek. Iedereen kan wel een paar vignetten samenstellen.'

Ook Entzinger is kritisch. ' Het resultaat zal alleen opvattingen over integratie weergeven, en van een selectieve groep. Meer niet.'

Dat Arslan en Scheffer een belangrijk stempel op de vignetten hebben kunnen drukken , vindt Penninx bedenkelijk. 'Die twee geesten staan heel dicht bij elkaar als het om integratie gaat. Het zijn duidelijke representanten van Frans republikeinse opvattingen.' De herijking van de criteria van integratie, zoals Penninx het onderzoek bestempelt, is 'geen ongevaarlijke excercitie'.

Per individu vaststellen hoe geïntegreerd hij of zij is, vindt IMES-onderzoeker Boris Slijper wel een leuk idee. 'Achmed is met een nipte 51 procent geslaagd voor de integratietest! Leuk voor een televisieprogramma met Felix Rottenberg. Heel Nederland doet mee vanuit de huiskamer en de favoriet is nationaal kampioen integreren. Menig autochtoon zal niet aan de winnaar kunnen tippen.'

Maar een tv-show is niet de bedoeling. Alleen zij die op verzoek van Justitie door de SEO uitgenodigd zijn, mogen zich over de vignetten buigen. Het rijtje genodigden stemt Slijper ongerust. Integratie is een politiek omstreden begrip, en het is beter als dat zo blijft. Je moet dat niet door een elitezeef halen of inkapselen door in achterkamertjes consensus te creëren binnen een kleine groep.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden