Nationaal Historisch Museum: al omstreden voor het was opgericht

Lang was er onenigheid over de locatie waar het Nationaal Historisch Museum (NHM) gevestigd zou moeten worden. Nu staatssecretaris Zijlstra van Cultuur de subsidie voor het museum intrekt, is de kans dat het museum er uberhaupt komt nihil geworden. Een avontuur van twee visionairs komt daarmee ten einde.

De Zuiderkerk in Amsterdam, sinds begin 2010 het fysieke onderkomen van het NHM. © ANP

Het Nationaal Historisch Museum was al omstreden nog voor het werd opgericht. Veel historici vreesden voor een nationalistisch project, of vonden het overbodig. Dat vonden ook bestaande musea. Maar volgens de Tweede Kamer was een zelfstandig nationaal historisch museum nodig. Toenmalig SP-fractieleider Jan Marijnissen nam er het initiatief toe. Samen met zijn collega Maxime Verhagen diende hij in 2006 een motie in waarin hij de regering opriep een historisch museum te bouwen.

Post-Fortuynjaren
Het waren de post-Fortuynjaren, en volgens Marijnissen verkeerde Nederland in verwarring en was het zijn historische wortels kwijt. Een nationaal historisch museum zou historische kennis en besef bevorderen, en zo de verbondenheid van Nederlanders met elkaar en met hun waarden.

Begin 2007 liet minister van Cultuur Ronald Plasterk Amsterdam, Den Haag en Arnhem strijden om het museum. Arnhem diende volgens Plasterk het beste plan in: het Nationaal Historisch Museum moest verrijzen naast het Nederlands Openluchtmuseum, dat is gewijd aan de geschiedenis van het dagelijks leven. Het was een omstreden beslissing, omdat het vorige kabinet, onder leiding van Jan-Peter Balkenende, het museum al min of meer aan Den Haag had beloofd.

Eind september 2008 werden Schilp en Byvanck benoemd. De een stond bekend als vernieuwer van het Zuiderzeemuseum, de ander pepte het Zeeuws Museum flink op. Vanaf dat moment was er never a dull moment.

Postmoderne hutspot
De canon lieten ze los, terwijl die expliciet als uitgangspunt was genoemd in de motie van Marijnissen en Verhagen. In plaats daarvan moesten er 'werelden' komen, zoals 'oorlog en vrede' en 'land en water'. Een woedende Marijnissen sprak van een 'postmoderne hutspot', bedacht door twee yuppen.

Ook de plek naast het Openluchtmuseum moest eraan geloven. De raad van toezicht had al bepaald dat die parkeerproblemen opleverde en Schilp en Byvanck sloten zich daarbij van harte aan. Ze hadden niets met de in hun ogen nostalgische aanpak van het Openluchtmuseum. Het NHM moest een zelfstandig museum worden, naast de John Frostbrug aan de Rijn.

Plasterk stelde de Kamer pas maanden later op de hoogte van de verandering van locatie, en kreeg dat op zijn brood. Een Kamermeerderheid floot hem - mede na een forse lobby van de CDA-prominent Nout Wellink, de voorzitter van de raad van toezicht van het openluchtmuseum ­- eind juni 2009 terug. Het museum moest gebouwd worden in het bos, niet aan het water. Het betekende een flinke vertraging van het project, terwijl ondertussen de kredietcrisis in volle hevigheid was losgebarsten. Plasterks wens - zo snel mogelijk een paal de grond in - leek steeds verder weg.

Parkeergarage
In juni 2010 was er de volgende rel: uit een onderzoek van het NHM en het Openluchtmuseum bleek dat een ondergrondse parkeergarage 60 miljoen euro zou kosten, 10 miljoen meer dan er beschikbaar was voor het gebouw. Opnieuw hield de Kamer een spoeddebat, waarin demissionair minister Marja van Bijsterveldt haar irritatie niet onder stoelen of banken stak.

Eind oktober vorig jaar zette de nieuwbakken staatssecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra de eerste stap naar de opheffing van het NHM: hij maakte bekend dat vanwege de grootscheepse bezuinigingen op kunst en cultuur (in het regeerakkoord is 200 miljoen euro afgesproken) de subsidie voor een gebouw werd ingetrokken. Het NHM mocht van hem wel een gebouw neerzetten, maar zonder geld van het Rijk.

In mei van dit jaar kwam de directie met haar plan om paleis Soestdijk over te nemen - een stap die ze eerder nog afwees, onder meer vanwege het hoge Oranje-gehalte van de plek. Vijftien prominente historici opperen het idee in een ingezonden stuk in de Volkskrant. Het was een bewijs dat Schilp en Byvanck de afgelopen jaren veel steun voor hun aanpak wisten te vergaren onder historici. Met Marijnissen was de vrede al eerder getekend.

Te laat
Maar het bleek te laat. Zijlstra haalde de afgelopen weken de miljoenen om te bezuinigen uit alle hoeken en gaten, en daarbij hielpen alle kleine beetjes. De nationale geschiedenis wordt ondergebracht bij bestaande musea.

Daarmee komt een eind aan het avontuur van twee visionairs, volgens sommigen, of twee al te eigengereide mannen, volgens anderen. Het Nationaal Historisch Museum is nu zelf geschiedenis geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden