Naschok

Heel de wereld twitterde erover: de expliciete dans van zangeres Miley Cyrus. Het was te sexy, te plat en een slechte annexatie van de zwarte cultuur. Maar de échte betekenis van het optreden werd deze week pas duidelijk.

Hier is de twitterrealiteit van 2013: elk beeld genereert een nieuw beeld, en een nieuw beeld, en een nieuw beeld, een eindeloze stroom die gedeeld wordt met zo veel mogelijk mensen ter wereld, om daarna te vervliegen als paardebloemenpluizen in de wind. We zagen allemaal de 20-jarige zangeres Miley Cyrus, die bij de Awardshow van MTV vorige week zondag in een huidkleurige latexbikini haar billen heen en weer wiebelde tegen het kruis van zanger Robin Thicke, terwijl de puppy-iconografie van dit gedrag werd onderstreept met twee kleine staartjes op haar hoofd en een tong die blij uit haar mond bungelde.


De wedstrijd om aandachttrekkende beelden is hard en snel. Na Miley Cyrus zelf (zo'n vijf minuten daarna, eigenlijk) kwamen foto's van haar billen, náást de billen van een kaalgeplukte kip. De overeenkomst tussen de door het beigeroze latex platgedrukte beigeroze achterwerk van Cyrus en de kipfilet was, helaas, opmerkelijk. Goed voor miljoenen tweets en retweets. Toen kwam de gaap van zangeres Rihanna, de in Barbados geboren superster van het moment en rivaal van Cyrus, zij het dat daarover op het gebied van choreografisch talent van mening verschild kan worden. Dat Cyrus twerkte, een dans waarbij de ritmische mimiek van een vrijpartij in doggystyle wordt geïmiteerd (wij kenden het woord ook niet hoor), hielp daarbij niet: volgens velen is aan Rihanna het talent voorbehouden om deze Caribische dans als beste uit te voeren. De verveelde blik van Rihanna was dus, ja, betekenisvol.


Toen was er de blik van de familie Smith. Vader en multimiljonair Will - die zich als zwarte komiek, acteur en zanger een unieke positie in de Amerikaanse elite wist te veroveren -, dochter en aankomend tienerster Willow en zoon en gevierd tieneracteur Jaden zitten met blikken van afschuw en onbegrip te kijken, moeder Jada slaat haar hand voor haar mond. Het was Betekenisvol. Het verbeeldde het gevoel waarmee recensent John Caramanica van The New York Times de VMA-show samenvatte: 'this was a banner year for clumsy white appropriation of black culture'. De raciale kaart was gespeeld. Miley Cyrus verbeeldde de definitieve annexatie van de hiphop in de popcultuur, teruggebracht tot de platste stereotypen. Haar neus in de dikke billen van een enorme zwarte vrouw, bijvoorbeeld, en de zwarte clowneske danseressen om haar heen, het twerken. Het leidde tot een veelgedeeld en bediscussieerd oordeel van Vulture-commentator Jody Rosen: Miley Cyrus' optreden was als een minstrel-show; clowneske zwarte dansers ter vermaak van de blanke elite, in de tijd van net na de slavernij. The Guardian-criticus Maurice McCleod eindigde na een scherpe contextualisering van Cyrus en het fenomeen twerken met de droge zin: 'The other problem is that I'm afraid she just isn't very good at it.'


Terwijl over de 36-jarige zanger aan wiens kruis Miley uitvoerig wreef met hand, billen en een grote hand van styrofoam nauwelijks één commentaar is gewijd, spreidden de afgelopen week de analyses van Cyrus' gedrag zich uit als kringen van een hardnekkig uitlopende rode wijnvlek in een bank. Er waren mensen die het shockerend vonden. Inderdaad, de seksuele expliciteit van het gedrag, in combinatie met een lading aan verwijzingen naar het vroeg-kinderlijke - grote teddyberen, staartjes in het haar, pantoffels, een teddybeer op het pak dat ze aanvankelijk aanhad - geven het een kinderpornografische lading die de grootste progressieveling in de jaren zestig nog niet had kunnen ontkennen. En die sommige mensen te ver vinden gaan. Het feit dat Cyrus haar beroemdheid dankt aan haar verleden als Hanna Montana, een Disneytelevisieserie waarmee ongeveer iedereen onder de 20 is opgegroeid, helpt daarbij niet.


De VMA is een muziekshow van een zender die de M in zijn naam op televisie al jaren nauwelijks nog een rol laat spelen. Zelfs in de optredens tijdens de show is de muziek steeds minder belangrijk. Elk jaar is er, om de kijkers vast te houden, een Moment. Madonna, die in 1984 kronkelend in een bruidsjurk Like a Virgin zong. Madonna, Britney Spears en Christina Aguilera die tongzoenden op het podium. Britney Spears met een enorme slang om haar nek. De organisatie vertrouwde er niet op dat de aangekondigde hype van dit jaar - een reünie van de jaren negentig-boy band N'Sync - voldoende zou zijn en bedacht een Shockerend Moment. Miley werd in het web gehangen van marketeers, choreografen en producers.


Maar hoe kun je nog shockeren na Madonna en Britney? Als dit optreden iets heeft opgeleverd, dan is dat een hernieuwde waardering van Britney Spears, die in háár coming of age-optreden - ook zij moest zich als oud-Disney-kindster losmaken van haar onschuldige imago - niet alleen ook een striptease deed, maar daarbij een dansact neerzette waarin de mooiste traditie van Michael Jackson eervol na-echoode. The Girl Could Dance. En ook dat is betekenisvol, want choreografie en ritmiek werden van Miley Cyrus kennelijk niet gevraagd. Feministe Camille Paglia bekritiseerde in Time Magazine het optreden om die reden : in tegenstelling tot Cyrus zette Madonna erotische suggestie en mystiek in als middelen om te shockeren, en verwees Madonna bovendien intelligent naar oude Hollywood films en katholieke iconografie.


Miley Cyrus' performance daarentegen bestaat uit twee, drie fotografeerbare en twitterbare houdingen. Het VMA-optreden is daarmee toegsneden op het hergebruik ervan: discussie en verspreiding. Een performance die door velen wordt verworpen, met goede argumenten, niet in de laatste plaats de artistieke van Paglia. Maar die pas op waarde kan worden geschat als je hem in zijn geheel beziet. Het is een totaalperformance waarin het publiek deelnemer is en evenzeer betekenis genereerde als de voormalig kindster zelf. Ons discussiëren, verspreiden, knippen, plakken, toeëigenen, parodiëren, vergelijken en interpreteren is er onderdeel van. De kwaliteit van deze performance zit 'm niet in die drie houdingen van Cyrus, maar in de manier waarop mensen zich laten kennen in hun reacties: hun creativiteit en verontwaardiging, hun makkelijke of juist dwarse analyse.


Daarmee gaat Miley Cyrus-gate uiteindelijk over onze aandacht, in een tijd van hypersnelheid. In één van die bewerkte beelden van afgelopen week kwam dat, passend vluchtig en grappig, tot uiting. Daarin twerkt een grafische versie van Cyrus - staartjes, tong, gympies en bewegende billen - tegen de Mona Lisa aan. Met Cyrus' billen zo wiegend tegen Mona Lisa's wang werd die wereldberoemde blik van Mona ineens zo lekker duurzaam en onverstoorbaar. Zo moeiteloos aantrekkelijk. Mona heeft alle tijd, Miley wil nú. Mona dwingt af in stilte, Miley keft en hijgt. Samen laten ze het totale spectrum zien van opties om iemands blik te vangen. En zo krijgt Miley toch, op een verwrongen manier, bijna de functie van een klassiek Andachtsbild, het oproepen van reflectie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden