'Narcosegas in te hoge dosering'

Het hallucinerende BZ-gas is gebruikt, luidt een van de suggesties. Dit middel is begin jaren vijftig door de Amerikanen ingezet in Vietnam, en in 1999 door de Serviërs in Kosovo....

V-gas is de Russische variant van het zenuwgas VX dat door de Amerikanen op basis van een Engelse vinding is ontwikkeld, als strijdgas voor op het slagveld. Het inademen van een extreem lage concentratie van zowel BZ-gas als het V-gas is dodelijk. Beide werken echter niet erg snel.

Nederlandse experts twijfelen of er sprake is geweest van dergelijke extreme strijdgassen. Elke logica ontbreekt. Een gas maakt geen onderscheid tussen gegijzelden en gijzelaars. 'Een zenuwgas, dat geloof ik eigenlijk niet, dat zou al te misdadig zijn', reageert prof. dr. Cor Kalkman, anesthesioloog van het Universitair Medisch Centrum Utrecht.

Ook toxicologe dr. Irma de Vries van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) twijfelt aan het gebruik van zenuwgas. 'Voor zenuwgassen bestaan zogeheten antidotes, stoffen zoals atropine die de werking neutraliseren. Dat zou de artsen dan toch zijn verteld. Ze zouden dat dan toch direct hebben gebruikt?'

Beide experts benadrukken dat ze eigenlijk geen idee hebben welk gas de Russen hebben gebruikt, ze redeneren op basis van gezond verstand. Anesthesioloog Kalkman sluit het gebruik van bekende narcosegassen daarom helemaal niet uit, zij het dat de Russen daarvan lokaal een veel te hoge dosis hebben gebruikt.

Het gaat dan niet om het weinig diepwerkende lachgas maar om narcosemiddelen zoals halothaan of isofluraan. Deze etherachtige vloeistoffen kunnen in dampvorm worden gebracht en daarna het airconditioningssysteem van het theater zijn ingeblazen.

De bevrijdingsoperatie met het onbekende gas heeft vermoedelijk enige uren geduurd. Eerst is het gas het gebouw ingeblazen. Een mogelijk scenario is dat, toen iedereen in de zaal en de ruimtes daaromheen onder zeil was, commando's met gasmaskers naar binnen zijn gegaan om de terroristen onschadelijk te maken. Vervolgens is de airconditioning op volle toeren gezet en is weer verse lucht ingeblazen om militairen na een tijdje gelegenheid te geven de versufte gegijzelden het gebouw uit te halen.

Het inblazen van gas in een gebouw is een ongecontroleerde manier van narcose. De gasconcentratie, van een narcosegas of eventueel van een zenuwgas, is niet nauwkeurig in te stellen. Zo moet er, om ook gijzelnemers midden in de zaal te kunnen bereiken, bij de uitlaatpoorten van het luchtverversingssysteem aan de zijkanten extreem veel gas zijn ingeblazen. Daar zijn mensen blootgesteld geweest aan een extreem hoge concentratie gas.

'Met bijvoorbeeld een luchtmengsel waarin 1 procent narcosegas zit, is binnen enkele minuten een diepe narcoseslaap te realiseren', zegt Kalkman. 'Is die echter drie maal zo hoog dan overlijdt de patiënt. In Moskou is sprake geweest van een ongecontroleerd verdovingsproces.'

Maar dan 600 gijzelaars lagen zondagavond in ziekenhuizen. Veertig van hen zijn er ernstig aan toe; een gedeelte is nog bewusteloos. Voor hen - en ook voor diegene die pas na vele uren bijkwamen - moet het ergste worden gevreesd. 'Uit een normale narcose ontwaak je tamelijk snel', zegt Kalkman. 'Het is daarom vreemd dat er gegijzelden zijn die nog steeds bewusteloos zijn. Dat wijst op langdurig zuurstoftekort, en daarmee op hersenbeschadiging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden