Nam de Italiaanse maffia wraak op een Slowaakse onderzoeksjournalist?

Kuciak wilde publiceren en toen werd hij vermoord

De 27-jarige journalist onderzocht banden tussen de maffia en de Slowaakse politiek. Afgelopen zondag werden hij en zijn vriendin dood aangetroffen.

Een eerbetoon aan Kuciak en zijn vriendin in Bratislava. Beeld reuters

Zijn onthullingen brachten een van Slowakijes machtigste oligarchen aan het wankelen. Nu is onderzoeksjournalist Ján Kuciak van de nieuwswebsite Aktuality.sk dood. In zijn woning in het dorpje Vel'ka Maca trof de politie de lichamen van Kuciak en zijn verloofde aan. De Slowaakse politie gaat uit van een zorgvuldig geplande moord om hem het zwijgen op te leggen.

De ontzetting in Slowakije is groot. Als Kuciaks dood inderdaad te herleiden is tot zijn werk, zei premier Robert Fico, 'dan is dit een aanval op de vrijheid van meningsuiting en democratie zonder enig precedent'. Wie was deze jonge verslaggever, en hoe heeft het zover kunnen komen?

De pas 27-jarige Kuciak studeerde journalistiek in Nitra, een uur rijden van de hoofdstad Bratislava. Hij was nog student toen hij de Canadees Tom Nicholson, een veteraan in de Slowaakse onderzoeksjournalistiek, een mail schreef: 'Ik wil mijn leven in het teken stellen van het soort journalistiek dat jij doet.'

In 2014 ging hij werken bij Aktuality, een website van het Duitse concern Axel Springer. Kuciak liep niet weg voor gevaarlijke verhalen. Hij zocht in de 'Panama Papers' naar Slowaakse sporen, en schreef over machtige zakenlui met connecties naar ministers.

De moord kan het werk zijn geweest van de Italiaanse maffia, suggereert Nicholson op onlineplatform Politico. Kuciak was een Italiaans crimineel netwerk op het spoor dat EU-gelden vanuit Slowakije doorsluisde naar de 'Ndrangheta, de machtigste maffiaorganisatie van Italië. Kuciak werkte samen met Italiaanse onderzoeksjournalisten, en zou op het punt hebben gestaan te publiceren.

Scepsis

Het is de tweede keer in een half jaar dat een Europese journalist om het leven wordt gebracht: in de herfst kwam de Maltese onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia om het leven bij een autobom. Net als Kuciak stond ze bekend om haar spitwerk in corruptiezaken. Net als hij richtte zij haar pijlen op de Italiaanse maffia.

Intimidaties en geweld tegen journalisten kwamen in de jaren negentig geregeld voor in Slowakije, maar tot een moord kwam het nog nooit. Een verklaring van veertien hoofdredacteuren roept justitie op alles in het werk te zetten om de daders op te sporen. Komt de waarheid boven tafel? In Bratislava is men sceptisch. Het Italiaanse netwerk dat Kuciak op het spoor was, had volgens de Slowaakse krant SME een lijntje naar een topadviseur van premier Fico. Mogelijk zit niet iedereen op de ware toedracht te wachten.

Kuciak kwam al eerder in de problemen met zijn werk. De beruchte oligarch Marián Kocner dreigde na onthullingen van Kuciak informatie over hem en diens familie in te winnen, en hem net zolang onder druk te zetten tot hij 'nooit meer iets schreef'. Kuciak deed aangifte. De politie ondernam niets, volgens Slowaakse media omdat de zaak niet serieus werd genomen. Zijn hoofdredacteur Peter Bárdy die dinsdag niet bereikbaar was voor commentaar, roemt Kuciak online als een idealist, iemand die 'van Slowakije een betere plek wilde maken om te leven'.

In zekere zin was hij nog een kind, aldus Nicholson, 'gepassioneerd over zijn werk, maar zich niet bewust van het moeras waar hij in roerde, en van de figuren die er de dienst uitmaken'. Woensdag bezocht Kuciak nog de redactie. Een dag later, vermoedt de politie, was hij dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.