‘Naleving CAO-regels is onvoldoende geregeld’

Sinds deze week zijn zestien sectoren opengegooid voor Polen. De vakbonden vrezen uitbuiting en verdringing. Werkgevers zijn tevreden met de toestroom van nieuwe vaklieden....

Een directeur van een metaalbewerkingsbedrijf die ziet dat hij snel mensen nodig heeft om een paar grote orders af te handelen, kan sinds maandag binnen een paar weken een aantal Polen naar Nederland halen. Dit is mogelijk omdat staatssecretaris Henk van Hoof van Sociale Zaken de zogeheten arbeidsmarkttoets heeft geschrapt voor zestien sectoren, waaronder de grootmetaal. Werkgevers in deze sectoren hoeven niet meer aan te tonen dat ze absoluut geen werknemers uit Nederland of de oude EU-lidstaten kunnen vinden.

Het openen van de grenzen betekent minder administratieve rompslomp en een kortere procedure. Vorige week kostte het nog circa tien weken voordat het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) een werkvergunning afgaf voor een werknemer uit een van de nieuwe EU-lidstaten. Volgens staatssecretaris Van Hoof is de kans op verdringing in de nieuw geopende sectoren nihil.

Dat is niet de ervaring van FNV Bondgenoten. ‘Er is bijvoorbeeld minder werk voor scholieren en vrouwen in de agrarische sector’, zegt Margriet Kraamwinkel, juridisch adviseur bij FNV Bondgenoten. ‘Polen zijn nu eenmaal goedkoper en maken langere dagen. Vrouwen moeten vaak eerder weg om hun kinderen van school te halen.’ De agrarische sector is een van de vijf sectoren waar de arbeidsmarkttoets voor de zomer al was opgeheven.

FNV Bondgenoten is net als andere vakbonden niet tegen het openstellen van de grenzen, maar vindt dat buitenlandse werknemers wel evenveel moeten verdienen als hun Nederlandse collega’s. Volgens de grootste bond voor de marktsector is dat zeker niet overal het geval. Bovendien is de naleving van de CAO moeilijk te controleren.

Als FNV Bondgenoten een werkgever op het oog heeft die de regels aan zijn laars lapt, is de strijd nog lang niet gestreden. ‘Zelfs als we de indruk hebben dat de regels worden ontdoken, is het juridisch moeilijk te bewijzen’, zegt Kraamwinkel.

Volgens Jan Berghuis, CAO-onderhandelaar van FNV Bondgenoten voor de metaalsector, komt het in zijn sector regelmatig voor dat buitenlandse werknemers onder de CAO-norm worden betaald. ‘Van Hoof is te lichtvaardig over de nalevingsproblemen heengestapt.’

Uit een FNV-onderzoek onder vierhonderd or- en kaderleden bleek dat 40 procent niets weet over het bedrijfsbeleid voor buitenlanders. Bij de ondernemingen waar or-leden wel zicht hadden op dat beleid werd in een op de vijf gevallen minder betaald dan voorgeschreven in de CAO. ‘We zijn geschrokken van deze resultaten’, zegt Berghuis.

Berghuis wil met werkgevers afspraken maken over de controle op naleving van de regels en samenwerking met de Arbeidsinspectie. ‘Ik denk dat werkgevers dat wel willen. Die zitten ook niet te wachten op koppelbaaspraktijken en concurrentie op arbeidsvoorwaarden.’

Werkgevers hebben niet al te veel oog voor de problemen die de vakbondsbestuurders schetsen. ‘De vaklui die we nodig hebben, zijn niet het type werknemer dat uitnodigt tot onderbetalen', zegt Jan Alfons Faas, beleidssecretaris bij de werkgeversorganisatie de Metaalunie. ‘Overigens is het niet zo dat we een voorkeur hebben voor Polen boven Nederlanders. Bij Polen moet de werkgevers bijvoorbeeld zorgen voor huisvesting en je zit met een taalprobleem.’

‘Je moet wel uitkijken welke type werknemers je hier naar toe haalt’, zegt Rob van der Werff, econoom bij de Metaalunie. ‘We hebben vooral geschoolde mensen nodig die zelfstandig een machine kunnen bedienen, geen werknemers die materiaal uit het magazijn halen. Dat werk wordt op den duur geautomatiseerd. In Engeland zie je nu de gevolgen van het te enthousiast toelaten van buitenlanders. Die zitten nu zonder werk.’

Werkgevers denken niet – in tegenstelling tot de bonden – dat de toestroom van Poolse vaklieden de kansen van jongeren in de metaalsector zal verkleinen. ‘We hebben iedereen nodig. Ook Nederlandse jongeren die nu nog deelnemen aan allerlei scholingsprojecten’, aldus Faas van de Metaalunie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden