Nakijken is een bron van lerarenvreugde én lerarenverdriet

Olaf Tempelman schrijft deze weken dagelijks over de examens.

Beeld anp

Dat scholieren een eindexamen anders ingaan dan een gewoon proefwerk, kon ik zelf nog wel bedenken. Wat ik niet wist, is iets dat álle leraren die ik voor dit rubriekje sprak mij afzonderlijk van elkaar vertelden. Bij het nakijken van een proefwerk of schoolexamen weet je bij de naam van de leerling ongeveer wat je te wachten staat - eindexamens staan garant voor verrassingen.

Nakijken is een bron van lerarenvreugde én lerarenverdriet. Altijd weer blijken sommigen van je leerlingen het onverwacht goed te hebben gedaan en anderen onverwacht slecht. Met die laatste groep doelen die leraren niet op de categorie scholieren waartoe ik behoorde in 6 vwo: vermoeid, ongeïnspireerd en net voldoende uitvoerend om niet te hoeven zakken. Ze doelen op enthousiaste gemotiveerde leerlingen bij wie dat eindexamen 'op een of andere manier' niet goed is gegaan.

Waardoor het komt, kun je betwisten, maar de plechtige en formele sfeer die rond zo'n eindexamen hangt speelt vrijwel zeker een rol. Je krijgt niet zomaar een papier op je tafeltje, vooraf is er een ritueel dat iets heeft van een initiatie in een Vrijmetselaarsloge. Mochten leerlingen het nog niet hebben beseft, dan weten het ze nu: Dit Is Belangrijk. In die minuten produceren de bijnieren van scholieren de meeste adrenaline en cortisol. Wie aanleg heeft voor faalangst, heeft het in die minuten het moeilijkst.

Maar schrijft u nou niet dat een eindexamen een ongelijke race is tussen stressbestendigen en stressgevoeligen, zegt het docentencorps. Het is namelijk dezelfde stress die leerlingen aanzet tot topprestaties. In de psychologie wordt onderscheid gemaakt tussen positieve en negatieve faalangst.

Eén leraar zegt het zo: leerlingen die het boven verwachting goed doen, lijken op leerlingen die onverwacht terugvallen. 'Het is soms een dubbeltje dat op zijn kant valt.' Wat ook gebeurt: een leerling presteert de ene dag boven zijn kunnen en de volgende dag eronder. Zo'n slechte dag kan voortvloeien uit een goede dag, maar dat hóéft niet: vergelijk het met de beruchte 'slechte dagen' waar wielrenner Erik Breukink mee kampte in elke grote ronde die hij reed. Echt bevredigend zijn die 'Erik Breukink-dagen' nooit verklaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden