Nae politici en opzettelijke wachtlijsten

Wat er werkelijk achter de voordeur van de zieken- en verpleeghuizen met de premiegelden gebeurt, is de politiek totaal onbekend....

Waar zijn de zorgmiljarden gebleven? Die vraag dringt zich op na lezing van het parlementaire onderzoeksrapport over de zorguitgaven. Tussen 1994 en 2002 is er 48,5 miljard extra voor de gezondheidszorg uitgetrokken, ruwweg vijftig keer het bedrag dat het kabinet dit jaar moet bezuinigen. Maar of al die miljarden nuttig zijn besteed, en waaraan, kan de onderzoekscommissie niet zeggen.

Het is dan ook geen toeval dat het donderdag gepresenteerde rapport de titel 'Miljardenzorg' kreeg. De commissie concludeert na zes maanden onderzoek dat de zorgsector de royaal beschikbaar gestelde miljarden geheel 'naar eigen inzicht kon besteden'. Aanwijzingen voor fraude heeft de commissie niet, maar bewijzen voor een optimaal gebruik van het geld zijn er evenmin.

Informatie over de geleverde prestaties is namelijk niet voorhanden. Op papier bestaat er een keurige verdeling: ruwweg de helft van het geld ging naar loon- en prijsstijging, de rest naar extra zorg. Maar dat is papier, erkent de commissie. Wat er werkelijk achter de voordeur van de zieken- en verpleeghuizen met de premiegelden gebeurt, is de politiek onbekend.

De oorzaken van deze onwetendheid worden door de commissie helder uit de doeken gedaan. Ten eerste is de Tweede Kamer redelijk na als het gaat om de complexiteit van de zorg. Het idee bij Kamerleden dat iedere extra euro op in korte wachtlijsten wordt omgezet, is volgens de commissie een illusie.

De Kamer had overigens wel beter kunnen weten. Maar diepgravender analyses over het functioneren van de zorg werden door het parlement niet gebruikt, constateert de commissie. Net zomin als de Kamer vooraf doelen vaststelde waarvoor de miljarden bestemd waren.

Van belang is verder de wettelijk verankerde bestedingsvrijheid van zorginstellingen. Over het gebruik van hun geld hoeven zij geen verantwoording af te leggen aan de politiek. Opmerkelijk is wel dat diezelfde politiek tussen '94-'02 op basis van maar liefst 3511 rapporten haar zorgkeuzes bepaalde. Keuzes waar de instellingen vervolgens in de praktijk mee konden doen wat ze wilden.

Tekenend voor deze vrijheid is dat sommige instellingen de wachtlijsten kunstmatig groot hielden, als 'drukmiddel' op Den Haag. Politici zijn nu eenmaal erg gevoelig voor patien die in de kou staan.

De controle op de uitgaven is evenmin afdoende geregeld. Zorginstellingen hebben zelf vaak geen idee van de kosten van een operatie, stelt de commissie. Waarschuwingen van accountants worden genegeerd en slecht geleide ziekenhuizen weten dat de overheid altijd bijspringt bij een dreigend faillissement.

Geen echte stimulans tot zuinigheid. Door de commissie gehoorde deskundigen stellen dan ook dat 'meer geld pompen in een ineffeci systeem slechts tot meer inefficiie leidt'.

Zo helder als de commissie het verleden analyseert, zo vaag is zij over de lessen voor de toekomst. Verder dan de gebruikelijke oproep tot meer 'transparantie', het uitwisselen van best practices tussen zorginstellingen en het 'oormerken' van eventuele nieuwe miljarden (bestedingsdoel tevoren vastleggen), komt zij niet. En dat terwijl kabinet en Kamer nog dit jaar moeten kiezen voor een geheel nieuw zorgstelsel.

De commissie wilde zich liever niet in deze discussie mengen, verklaarde voorzitter Mosterd (CDA). Het rapport levert inzichten, het is aan de politieke partijen hoe die te gebruiken. Gezien de samenstelling van de onderzoekscommissie - CDA, PvdA, VVD en LPF - was daarover ook geen overeenstemming te verwachten.

Als het rapport vraag oproept is het of de overheid weer (en meer) achter de knoppen van de zorg moet gaan zitten, of dat de markt een kans moet krijgen. Meer controle en efficiency door sturing vanuit Den Haag of via de vrije concurrentie tussen ziekenhuizen, verzekeraars en specialisten? Minister Hoogervorst (VVD) kiest voor het laatste, hij ziet het onderzoeksrapport als steuntje in de rug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden