Nadert het fiscale paradijs aan de Noordzee zijn einde?

Paradise Papers vestigen opnieuw de aandacht op de Nederland

De Paradise Papers zetten opnieuw de schijnwerpers op de Nederlandse spilfunctie bij belastingontwijking. Rutte III wil daar met een nieuwe belasting wat aan doen, maar het is onzeker of dat genoeg zal zijn.

Premier Mark Rutte Foto anp

Ruim 12 miljard dollar zit er inmiddels in Nikes spaarpot, opgebouwd ver buiten het bereik van de Amerikaanse fiscus. Net als andere multinationals is de Amerikaanse sportgigant het afgelopen decennium steeds minder belasting gaan betalen, van bijna 35 naar amper 13 procent in 2016. En net als vele concurrenten heeft Nike dat grotendeels te danken aan één land: Nederland.

Dat blijkt uit nieuwe onthullingen van onder andere Trouw en het FD op basis van de Paradise Papers. Alles wat Nike buiten Amerika verdient aan de verkoop van schoenen, kleding of andere sportattributen vloeit naar het Europese hoofdkwartier in Hilversum. De enorme winst die dat oplevert, roomt Nike handig af. Jarenlang gebeurde dat door torenhoge royalty's te betalen aan een brievenbusfirma op belastingparadijs Bermuda. Aangezien over zulke royalty's ook in Nederland geen belasting betaald hoeft te worden, hield Nike steeds meer geld over.

Mede door dit soort onthullingen zwelt de internationale kritiek aan. 'Nederland is de afgelopen jaren een andere weg ingeslagen', verweerde minister van Financiën Wopke Hoekstra zich dinsdag na een vergadering met zijn Europese collega's. Hij wijst op een aangekondigde maatregel in het regeerakkoord. 'Er komt een bronheffing op rente en royalty's naar low tax jurisdictions', luidt de letterlijke tekst. Lees: buitenlandse bedrijven moeten belasting gaan betalen over de rente, royalty's en dividenden die zij via een Nederlandse brievenbus aan belastingparadijzen overmaken.

Concreter dan dit wordt het nieuwe kabinet niet. 'We richten ons op bedrijven die echt een toegevoegde waarde hebben in plaats van bedrijven die Nederland alleen als postbus gebruiken', staat in het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. 'We willen een eind maken aan de situatie dat firma's zich alleen op papier in Nederland vestigen om belastingvrij miljoenen te kunnen rondpompen. Wij gaan bij hen belasting heffen, net als bij ieder ander bedrijf.'

Tekst gaat verder onder de graphic.

Foto de Volkskrant

Aanscherpen

De Tweede Kamer riep het nieuwe kabinet al op de wetten die belastingontwijking proberen aan te pakken, te herzien en aan te scherpen. Omdat het uitgesloten is dat de 'belastingontwijkingbranche' zichzelf reguleert, redeneerde een parlementaire ondervragingscommissie fiscale constructies, zal de wetgever dat nog strenger moeten doen.

Komt daarmee een einde aan de spilfunctie die Nederland vervult bij belastingontwijking? De meningen blijken verdeeld. Alles hangt af van de concrete uitwerking van de spierballenteksten in het regeerakkoord. 'Mits goed vormgegeven, kan Nederland met deze bronbelasting een belangrijk signaal afgeven aan andere landen: wij nemen dit probleem serieus', zegt Marlies de Ruiter. De tax partner bij belastingadviseur EY kent beide kanten van het debat. Tot vorig jaar was zij een van de drijvende krachten bij de Oeso achter het actieplan om belastingontwijking te stoppen.

De Ruiter noemt het Nederlandse voornemen wel 'een aanvulling'. Een reeks internationale afspraken belooft de oude Nederlandse gang van zaken hoe dan ook al moeilijker, zo niet onmogelijk te maken. Ten eerste moeten landen informatie gaan uitwisselen over de speciale afspraken die zij maken met multinationals, de zogenoemde 'rulings'. Ten tweede wordt er aan bestaande belastingverdragen een 'antimisbruikbepaling' toegevoegd. De Ruiter: 'Dan heb je als benadeeld land dus én de informatie, én het gereedschap om hier iets aan te doen.'

Jan Vleggeert, universitair hoofddocent internationaal belastingrecht aan de Universiteit Leiden, is sceptischer. 'Als de nieuwe bronbelasting alleen voor geldstromen naar belastingparadijzen geldt, is het makkelijk te omzeilen. Zet er als multinational een extra vennootschap tussen, bijvoorbeeld in Luxemburg, en je hoeft alsnog geen belasting te betalen over rente en royalty's.' Gelukkig is er een alternatief. 'Voer een bronbelasting van bijvoorbeeld 15 procent in op alle rente en royalty's die de verschillende onderdelen van een concern aan elkaar betalen', stelt Vleggeert voor. 'Regel dat die bronbelasting alleen wordt geheven als de ontvanger van de rente en royalty's laag wordt belast. En doe dat dan het liefst met alle Europese lidstaten tegelijkertijd.'

Fiscaal niemandsland

Zou de nieuwe regering zich beperken tot een bronbelasting light, dan heeft dat in elk geval voor Nike waarschijnlijk weinig gevolgen. Sinds 2014 gooit de sportschoenenfabrikant het over een andere boeg, meldt Trouw in een reconstructie. De winst wordt niet langer doorgesluisd naar Bermuda of een ander paradijs, maar in een Nederlandse 'commanditaire vennootschap' (CV) gestopt.

Het effect is hetzelfde: de miljarden staan onbereikbaar voor de fiscus. Dat komt doordat de Nederlandse belastingdienst zo'n CV beschouwt als een buitenlandse entiteit. Maar elders, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, gaat de fiscus er juist van uit dat Nederland hier belasting over heft. Een fiscaal niemandsland dus. Mede hierdoor hebben Amerikaanse bedrijven sinds 2005 voor bijna een half biljoen dollar aan winst opgespaard in Nederland, berichtte De Correspondent eerder al.

Onder zware druk van Europa gaat Nederland hier in 2020 mee stoppen - een tegenlobby van oud-PvdA-minister Dijsselbloem ten spijt. Of daarmee ook het belastingparadijs aan de Noordzee zal verdwijnen? De Nike-geschiedenis doet vermoeden dat er best weleens een nieuwe maas in de wet aan het licht kan komen. Voordat die gedicht is, is Nederland zo weer tien jaar verder.


Swoosh is goud waard voor Nike

Er zijn maar weinig logo's met zo'n wereldwijde bekendheid als de Swoosh. De vette streep, sinds jaar en dag het merkteken van schoenen- en kledingconcern Nike, is hooguit in Noord-Korea onvindbaar. In de rest van de wereld is de Swoosh alomtegenwoordig. Zo'n bekend logo is goud waard, weet Nike. (+)

De swoosh van Nike
Meer over