Klopt dit wel?

Nadert een nieuwe ijstijd?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Een nagemaakte Neanderthaler in Giants of the Ice Age in Amsterdam Expo, de grootste reizende tentoonstelling over de ijstijd ooit die is opgebouwd. Beeld anp

Schaatsen op de Theems, de Schelde en de Rijn. Diepkoude winters, met Elfstedentochten en een dik pak sneeuw. En hoog daarboven een vaal zonnetje, dat 'in slaap' is gesukkeld, zoals de Britse Daily Mail het verwoordde.

Vanaf 2030, zo gonst het sinds enkele weken rond, is dat wat we kunnen verwachten, als de zon een inactieve fase betreedt en er een 'kleine ijstijd' inzet - net als in de 17de en 18de eeuw, toen de mini-ijstijd werd vereeuwigd in de beroemde winterlandschappen van meesters als Jan van Goyen, Hendrick Avercamp en Jacob van Ruisdael.

Winterlandschappen waren dan ook precies wat de media, uiteenlopend van treinkrant Metro tot techniekblad Wired, de afgelopen weken van stal haalden. 'Wie denkt dat het de komende jaren warmer wordt heeft het mis', aldus BNR. 'Mini-ijstijd komt binnen 15 jaar, toont nieuw model van de zonnecyclus aan', kopte de Britse ochtendkrant The Independent.

Zonnecyclus 26

Die domme media ook, klinkt het in kringen van klimaatonderzoekers inmiddels verontwaardigd , maar dat is niet helemaal waar. De mini-ijstijd in kwestie dook twee weken geleden voor het eerst op in een officieel persbericht van de onberispelijke Royal Astronomical Society, de 'koninklijke' astronomenvereniging van het Verenigd Koninkrijk. Het genootschap maakt daarin bekend dat er een nieuw model van de activiteit van de zon is, opgesteld door een wiskundehoogleraar van de Universiteit van Northumbria met de betoverende naam Valentina Zharkova. De expert zou haar theorie die dag presenteren aan collega's, op een overigens bescheiden vakcongres in Wales.

Even de theorie. De zon fluctueert, in cyclussen met een periode van ongeveer 11 jaar. Zharkova had na veel gereken vastgesteld dat piekjes in die cyclus het beste zijn te verklaren als je ervan uitgaat dat de zon eigenlijk twee op en neer golvende magneetvelden heeft, een aan de buitenkant en een van binnen. Een nog controversiële theorie, die ze al eerder opschreef in enkele tamelijk onbekende vakbladen.

Dan komt het: als je haar dubbele-dynamo-theorie zou doortrekken, zouden de twee dynamo's elkaar de komende zonnecyclus (met het hoogtepunt in 2022) opheffen. 'Tijdens Cyclus 26, die duurt van 2030-2040, zullen de twee golven precies asynchroon lopen', aldus de Royal Astronomical Society. 'En dit zal een grote vermindering van zonneactiviteit geven.'

Ziet u een bericht waarvan u denkt: klopt dit wel? Mail naar kloptditwel@volkskrant.nl.

Geen enkel misverstand laat het persbericht erover bestaan wat dat betekent: 'Voorspellingen van het model geven aan dat de zonneactiviteit met 60 procent zal afnemen in de 2030'er jaren, tot omstandigheden die voor het laatst zijn gezien tijdens de 'mini-ijstijd' die begon in 1645'. Als de wetenschap het zo plechtig bekendmaakt, moeten veel journalisten hebben gedacht, dan zal het wel zo zijn.

Gesterkt werden ze daarin door een enkele dagen later verschenen ander officieel persbericht, van de Lomonosov Staatsuniversiteit van Moskou ditmaal, werkgever van een van Zharkova's medeonderzoeksters. 'New Ice Age may begin by 2030', staat daarboven. Waarna het persbericht, verspreid via de academische persdienst Eurekalert!, zonder enig voorbehoud stelt dat 'de komst van intense koude, vergelijkbaar met de kou die woedde tijdens de 'Kleine IJstijd', wordt verwacht in de jaren 2030-2040.'

Vermoedens

Maar bij nadere inspectie blijkt Zharkova, toegepast wiskundige en astrofysicus en dus geen klimaatexpert, niet al te zeker van haar zaak. In een radio-interview waarvan het transcript is te vinden op internet zegt ze dat met zoveel woorden: 'Ik heb alleen vermoedens, we hebben de berekeningen niet gedaan', 'ik weet het niet', en 'omdat ik geen atmosfeerwetenschap doe weet ik niet zeker hoe het [klimaat] zal reageren.' Zharkova was tijdens het schrijven van dit stuk niet bereikbaar voor een toelichting.

En de ijstijd? Wat men vergeet is dat de Kleine IJstijd (die van de winterlandschappen) zeer waarschijnlijk niet alleen maar door de inactieve zon werd veroorzaakt. Onderzoeken wijzen op andere factoren, zoals verhoogde vulkaanactiviteit, een afgezwakte zeestroming en simpelweg de invloed van de mens - zo kon de Theems destijds makkelijker bevriezen omdat de waterwerken minder zout water landinwaarts toelieten.

De afgelopen jaren speelden diverse studies met klimaatmodellen na wat er vandaag de dag zou gebeuren als de zon inderdaad minder actief wordt. Het afkoelende effect waarop zulke studies uitkomen, is in alle gevallen veel lager dan de opwarming die je zelfs in de meest gunstige scenario's mag verwachten van de opwarming door de mens.

Een studie uit 2010 kwam uit op een rem op de opwarming van 0,3 graden Celsius; een studie uit 2011 kwam uit op 0,2 graden verkoeling; een derde onderzoek, uit 2013, kwam ook uit op 0,2 graden. Vorige maand nog kwam alweer een ander onderzoek, in Nature Communications, uit op een rem van 0,12 tot 0,13 graden tot het jaar 2100. Plaatselijk in Noord-Europa is die verkoeling wat groter: 0,42 tot 0,75 graden, uitgesmeerd over 50 jaar. Dat is geen ijstijd of afkoeling, maar slechts een afremming van de opwarming van de aarde (naar verwachting 1,1 tot 6,4 graden in 2100).

Dat de zon minder actief wordt en misschien wel een periode van heel geringe activiteit ingaat, daarover zijn steeds meer zonneonderzoekers het eens. De eerder genoemde Nature Communications-studie signaleert dat de kans daarop is gestegen van 8 procent een paar jaar geleden tot tussen de 15 en 20 procent nu.

Maar dat wil niet zeggen dat de dubbele-dynamo-theorie van Zharkova klopt. En al helemaal niet dat we er op aarde, afgezien van wat ronkende nieuwskoppen, veel van gaan merken.

Oordeel:

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden