Nachtwerk en borstkanker

BEWERING: Enquêteurs past bescheidenheid
OORDEEL: Nightingale-studie deugt niet

Onderzoekers horen zich ten opzichte van hun proefpersonen bescheiden op te stellen. Vragen- lijsten moeten niet langer zijn dan strikt noodzakelijk. Er moeten geen onzinvragen in zitten, of vragen waarvoor iemand oude agenda's moet doorploegen. Gevoelige vragen stel je niet schriftelijk, laat staan online, en niet onverhoeds en plompverloren. En onderzoekers moeten deelnemers ervan kunnen overtuigen dat medewerking de wereld verder helpt.

Hoe anders is de Nightingale-studie, vorige maand van start gegaan onder maar liefst 200 duizend verpleegsters en ex-verpleegsters. Die studie is opgezet omdat al jaren wordt gezegd dat nachtwerk het risico op borstkanker verhoogt. Het bewijs wil echter maar niet doorslaggevend worden - omdat dat risico met zoveel andere factoren lijkt samen te hangen. Met genetica, straling, alcohol en wat niet al.

De onderzoekers van het Nederlands Kankerinstituut en de Universiteit Utrecht hebben alle bescheidenheid laten varen. Verpleegsters die het beste met de wetenschap en hun beroepsgroep voor hebben, wordt voorgespiegeld dat het invullen van de enquête ongeveer drie kwartier zal kosten, maar dat halen ze alleen als ze de boel verschrikkelijk afraffelen.

Het begint al met de vraag naar alle adressen in het arbeidsverleden, liefst met postcodes en jaartallen. Dat kan een flinke lijst worden, voor een 65-jarige verpleegkundige met een rijk arbeidzaam leven. 'Het is de bedoeling dat voor elke baan een apart beroep wordt ingevuld. Dus eigenlijk voor elke keer dat u een nieuw contract heeft gekregen bij een andere werkgever, dezelfde werkgever maar op een andere afdeling, of met een wijziging in het aantal uur (bv. van 40 uur naar 24 uur per week).' Ga er maar aan staan. 'Om uw herinnering een handje te helpen kunt u eventueel uw curriculum vitae en/of oude agenda's erbij pakken.' Zo wordt ook gevraagd naar pilgebruik, blootstelling aan ethyleenoxide of glutaraldehyde, alcoholgebruik van twintig, dertig, veertig jaar geleden, voeding, medicijnen enzovoort.

Om het allemaal wat makkelijker te maken, is voor heldere formuleringen gekozen. 'Heeft u ooit eens zes maanden met de volgende apparatuur gewerkt of in de nabijheid ervan? Het gaat hierbij om blootstelling gedurende uw hele arbeidsverleden, ook in de niet-verpleegkunde omdat ook in andere beroepen dergelijke blootstellingen voor kunnen komen. Zo ja, bij welke van de beroepen was dat? Aan of binnen vijf meter afstand van of met zendinstallaties voor mobiele telefonie (zendmasten) of C2000 (TETRA) of van radio/tv-torens? Aan of binnen vijf meter afstand van of met trein- of metrorails of de bovenleiding van het treinspoor?' Ook MRI-scanners en röntgenapparatuur komen uiteraard aan de beurt.

Als klap op de vuurpijl een hele riedel vragen over het gebruik van mobiele telefoons. Wat heeft dat met borstkanker te maken? Of met gezondheid überhaupt? Niet alleen moeten de deelneemsters nog precies weten wanneer ze zijn begonnen met bellen, maar ook of ze op een gegeven moment - 'zo ja, in welk jaar?' - van oor zijn veranderd. En ze krijgen te horen dat zowat hun complete bel- en sms-gedrag bij hun providers zal worden opgevraagd. Het is een 'deelonderzoek', dus je hoeft niet mee te doen, maar je vraagt je ondertussen wel af hoe noodzakelijk de rest van de vragen dan is. De respons schijnt tot op heden de onderzoekers erg tegen te vallen.

Misschien dachten ze: 'Er is een zak geld van ZonMw, en als wij het niet doen, doet iemand anders het.' Het had ze gesierd als ze eerlijk hadden gezegd dat de invloed van nachtwerk op borstkanker volstrekt niet is los te peuteren uit de overmaat aan andere invloeden, dat non-respons de zaak bij voorbaat twijfelachtig maakt, en vooral dat het idee dat nachtwerk de kans op borstkanker verhoogt, biologisch niet erg aannemelijk is. Dan hadden ze er nog aan kunnen toevoegen dat dit onderzoek niet nodig is om te bewijzen dat de arbeidsomstandigheden van verpleegsters beter kunnen. Dat weten verpleegsters zo ook wel.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden