Nachtlens geeft overdag scherp zicht

Bijzienden hebben baat bij speciale contactlenzen die alleen tijdens de slaap worden gedragen. De lenzen veranderen tijdelijk de vorm van het hoornvlies, zodat overdag scherp kan worden gezien....

Veel mensen die bijziend zijn, geven de voorkeur aan zachte contactlenzen. Die zitten comfortabeler dan harde. Daarnaast kiezen steeds meer bijzienden voor een laserbehandeling waarbij de vorm van het hoornvlies wordt afgevlakt, waarna bril of lenzen de prullenbak in kunnen.

De makers van harde lenzen in Nederland zijn niet stil blijven zitten. Deze maand werpen twee nieuwe producenten zich in de strijd met contactlenzen die alleen 's nachts gedragen hoeven te worden. Deze veranderen de vorm van het hoornvlies tijdens de slaap en wanneer de drager ontwaakt, kan hij zonder hulpmiddel scherp zien.

Deze methode - de orthokeratologie - is niet nieuw. Al in de jaren zestig van de vorige eeuw experimenteerde de Amerikaan Robert Morrison hiermee bij duizend jongeren. Hij paste harde lenzen aan die in het midden vlakker waren en daardoor extra druk gaven op het centrum van het hoornvlies. Daardoor raakt het hoornvlies iets afgevlakt waardoor het binnenkomende licht anders wordt gebroken.

Hoewel Morrison, en later ook andere onderzoekers succes hadden met deze methode, traden er regelmatig oogcomplicaties op. De lenzen waren namelijk niet zuurstofdoorlatend. Daarmee verdween de orthokeratologie van het toneel.

Inmiddels zijn er nieuwe materialen voor harde contactlenzen op de markt die wel zuurstof doorlaten. De nieuwste generatie laat zelfs meer door dan de behoefte van het oog. Hierdoor en dankzij nauwkeuriger meetmethoden en verbeterde productiemogelijkheden heeft de orthokeratologie een tweede leven gekregen.

Een van de pioniers in Nederland op dit gebied was de vader van Wim Werrelman, directeur en eigenaar van Contactalook in Eindhoven. Deze praktijk is onder meer al ruim tien jaar gespecialiseerd in de orthokeratologie.

Werrelman junior, die tevens voorzitter is van de Algemene Nederlandse Vereniging van Contactlensspecialisten (ANVC), vertelt dat in de beginjaren de orthokeratologielenzen alleen voor overdag werden voorgeschreven opdat dragers slechts een deel van de dag zonder hulpmiddel konden volstaan.

'Maar sinds er lenzen zijn met een omgekeerde geometrie, laten we ze 's nachts dragen en kunnen ze overdag uit. Deze lenzen volgen niet de vorm van het hoornvlies, zoals normaal het geval is, maar zijn in het centrum vlak, naar buiten toe steiler en naar de rand toe weer vlak. Ze zitten als een soort hoedje gevuld met traanvocht op het oog en zorgen voor een drukzone. Dit werkt perfect mits de lenzen goed zijn aangemeten met een corneatopograaf, die exact de vorm van het hoornvlies in kaart brengt.'

Nederland telt inmiddels meerdere fabrikanten van harde contactlenzen. Microlens uit Duiven maakt al vijf jaar nachtlenzen onder de naam Natural Vision en Procornea uit Eerbeek (DreamLite) en NKL Contactlenzen uit Emmen (Nachtlens) komen daar binnenkort ook mee op de Nederlandse markt. Ze verwachten dat de belangstelling groot zal zijn vanwege het comfort. Want tijdens de slaap merk je niets en overdag kunnen de ogen opgelucht ademhalen.

Marco van Beusekom, optometrist bij Visser Contactlenzenpraktijk in Nijmegen, heeft voor Procornea bij een dertigtal mensen de nieuwe lenzen getest. Het ging voornamelijk om dragers van zachte contactlenzen die last hadden van droge ogen en/of onvoldoende zicht. Van Beusekom stond versteld van de resultaten.

'Binnen twee weken hadden de meeste proefpersonen goed zicht. Vooral mensen die licht bijziend zijn, scoorden erg goed. Sommigen hoefden slechts één nacht per twee dagen de lenzen te dragen. Neemt het zicht aan het einde van de dag toch iets af, dan kun je de nachtlens op dat moment indoen zodat je meteen weer scherp ziet.'

Bij sterktes hoger dan -3 neemt volgens de Nijmeegse optometrist het succespercentage af en duurt het iets langer voordat het eindresultaat is bereikt. Hij constateert dat -4,5 op dit moment de grens is. Veel meer is praktisch ook nauwelijks haalbaar omdat vervorming van het hoornvlies zijn grenzen kent en sterke vervlakking ervan lichtverstrooiing veroorzaakt.

Van Beusekom beschouwt de nachtlens als een serieuze concurrent van de zachte lens en van de refractiechirurgie voor de lagere sterktes. Het elegante van de orthokeratologie vindt hij dat het resultaat omkeerbaar is; de cellen van het hoornvlies die in het midden opzij worden gedrukt, kruipen geleidelijk weer terug naar hun oorspronkelijke plek.

'Een gelaserd oog is daarentegen definitief veranderd. Dat is meestal een voordeel, maar niet wanneer de ingreep is mislukt. En dat komt toch wel eens voor. De schade is dan onherstelbaar.'

Dat de orthokeratologie nu definitief is doorgebroken, staat voor Van Beusekom en Werrelman vast. Maar of de nachtlens een massaproduct zal worden, betwijfelen ze. Het aanpassen ervan vergt kostbare apparatuur en veel deskundigheid.

Werrelman, die jaarlijks bij ongeveer vijftig mensen nachtlenzen aanmeet: Zo'n lens is, net als overigens alle contactlenzen, geen Kruidvat-product maar vereist veel nazorg en begeleiding. De dragers dienen ieder half jaar voor controle terug te komen. Het kost dus relatief veel tijd en geld. Mogelijk dat daardoor de afzet beperkt zal blijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden