Nacht van Wiegel zegen voor PvdA

Als de politiek niet zo onvoorspelbaar zou zijn, hadden Kok en Melkert het scenario voor de huidige crisis zelf kunnen bedenken....

KOK leek oprecht boos op senator Wiegel. Wat Wiegel had gedaan was 'onder de maat', zijn optreden tegenover hem zelfs 'kwestieus'.

De teleurstelling van Kok over het vallen van zijn tweede kabinet is begrijpelijk. Toch is het de vraag of Kok en de PvdA hier veel te klagen hebben. Zouden ze niet eerder blij moeten zijn met de soloactie van Wiegel? Ik geef vijf overwegingen.

Alle commentatoren van de laatste week zijn het over één ding eens: Paars II kon niet in de schaduw staan van Paars I. Het tweede kabinet van Kok wilde maar niet op gang komen.

Op het eerste gezicht zag het kabinet er niet slecht uit. De PvdA zette twee zwaargewichten in op Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De VVD kwam met politieke ervaring op twee departementen die daaraan wel toe waren (Onderwijs en Justitie). Van Aartsen leek geknipt voor de diplomatie van Buitenlandse Zaken. Pronk bleef behouden, terwijl bij ontwikkelingssamenwerking een frisse wind kon gaan waaien. In de Kamer zou Dijkstal minder onvoorspelbaar zijn dan zijn voorganger en werd de wat bleke Wallage opgevolgd door de zeer ervaren Melkert.

Toch was dit alles niet voldoende. Het kabinet hobbelde van het ene incident naar het andere. Nieuwe visies werden nauwelijks vernomen. En als het eenmaal niet goed gaat, hebben journalisten nog maar weinig oog voor de successen die wel worden geboekt.

Juist daarom is deze kabinetscrisis ook een kans: een kans op een succesvolle doorstart. Iedereen, kabinet en journalisten, kan weer even opnieuw beginnen.

Ten tweede biedt de crisis de mogelijkheid om zonder D66 verder te gaan; of als rompkabinet tot vervroegde verkiezingen of de verkiezingen van 2002.

D66 zat niet lekker in Paars II. Het verlies in 1998 was te groot geweest, hoewel de formatie dat nog aardig had verbloemd. D66 was toe aan een scherpere profilering. Bovendien heeft de partij een nieuwe leider in de persoon van Thom de Graaf, die een gebrek aan bekendheid en ervaring begrijpelijkerwijs soms met overacting compenseert.

Ernstiger is dat de drie D66-ministers niet uit de verf wilden komen. Borst heeft haar hoogtepunt onmiskenbaar in Paars I gehad en Apotheker en Van Boxtel hebben de status van overtuigend ministerschap nog niet bereikt. Zowel voor het kabinet als voor D66 zelf, is het beter dat D66 het kabinet verlaat. Het is jammer dat zoiets in de politiek moeilijk openlijk kan worden gezegd.

Ten derde bleef de Bijlmerenquête tot de nacht van Wiegel explosief. De commissie mocht dan niet altijd handig hebben geopereerd, maar de behandeling in de Kamer moest nog volgen. Een premier en de twee vice-premiers lagen onder vuur.

Ongetwijfeld was de kritiek te pareren geweest, maar het politieke spel is per definitie onvoorspelbaar. Kritiek op de een kan kritiek op een ander uitlokken. Escalatie van het conflict was niet denkbeeldig. En ook als het conflict was bezworen, was het kabinet zonder twijfel beschadigd te voorschijn gekomen.

Na de nacht van Wiegel heeft de Bijlmer zijn explosieve kracht geheel verloren. Het kabinet kan niet meer naar huis worden gestuurd en de aandacht voor de enquête is grotendeels weggebd.

Voor Kok en de PvdA zijn de gevolgen dus niet bepaald ongunstig. Dit geldt zeker als men de politieke moed heeft om met de VVD alleen door te gaan. Het loslaten van D66 zal voorlopig geen nadelige electorale gevolgen hebben voor de PvdA, omdat D66 nog wel een tijd nodig heeft om weer enigszins op te krabbelen.

En voor alle partijen zijn verkiezingen niet eenvoudig, omdat ze zo moeilijk zijn uit te leggen. Wie daarbij de oorlog in Kosovo betrekt, komt al gauw op een PvdA-VVD-kabinet uit.

Indien niettemin tot vervroegde verkiezingen mocht worden besloten, heeft de PvdA (ten vierde maal) baat bij de Nacht van Wiegel. Het zijn immers D66 en VVD (en met name het leiderschap van Dijkstal) die beschadigd uit deze crisis naar voren komen. Niet voor niets spelen VVD en PvdA in de Kamer D66 de zwarte piet toe. En niet voor niets valt Kok nog even uit naar Wiegel, om duidelijk te maken dat er maar één echte winnaar is: de PvdA.

Ten slotte: wie kan na de verkiezingen alle kanten op? Wie kan zowel met de VVD een nieuw kabinet vormen als met het CDA, aangevuld met GroenLinks of D66? Wie heeft al met al de beste kansen om aan de macht te blijven? Alweer: de PvdA. Als politiek niet zo onvoorspelbaar zou zijn, hadden Kok en Melkert het scenario van de afgelopen week zelf kunnen bedenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.