CHECKPOINT CORONAITALIAANSE GRENS

Nabij de grens tussen Frankrijk en Italië worden bestaande breuklijnen pijnlijk herbevestigd

Deze lente reist Volkskrant-journalist Remco Andersen langs de binnengrenzen van Europa. Onder Italianen nabij de Franse grens groeit de woede.

Een vrouw passeert de grens tussen Frankrijk en Italië. Beeld AFP

Het is een rare gewaarwording: aan de Franse Rivièra, met de glinsterende Middellandse Zee en luxejachten op de achtergrond, doemen plotseling twee Italiaanse militairen op. Volledig in uniform, voorzien van een mondkapje en met automatische wapens op de borst. Het gebruikelijke ritueel volgt en ook ditmaal volstaan formulieren en een brief van de krant.

In dit stukje Europa hebben ze de afgelopen jaren al kunnen wennen aan checkpoints en gewapende grenswachten. Sinds de migratiecrisis in 2015 in volle omvang losbarstte, jaagt de Franse politie rond dit stuk van de Frans-Italiaanse grens verwoed op migranten die op illegale wijze Frankrijk proberen te betreden. Politie (van beide landen) controleert de kustweg, het boemeltreintje naar Frankrijk en een verraderlijk bergpad bijgenaamd Passo della Morte (Pas des Doods). Nu staan diezelfde agenten er ook om Italiaanse burgers tegen te houden.

Fransen en Italianen gaan hier in normale tijden vrij heen en weer; met name Fransen komen naar Ventimiglia om goedkoop te winkelen en voor weekendjes weg. Toen kwam dat vermaledijde virus, dat deels vanuit Italië de rest van Europa in kroop. Op 17 maart sloot Italië de grenzen voor alle verkeer behalve het essentiële. De buurlanden Frankrijk, Zwitserland, Duitsland en Slovenië sloten zelf ook de grens met Italië af. In de Italiaanse hotelsector gingen 106 duizend banen verloren. De economie liep 10 miljard euro mis.

Europese landen openen de komende tijd weer hun grenzen. Italië doet enthousiast mee, en verwelkomt vanaf 3 juni alle Europese toeristen in een poging iets van de economische schade te herstellen. Maar buurlanden Zwitserland, Oostenrijk en Frankrijk openen op 15 juni slechts hun onderlinge grenzen; die met Italië houden ze dicht. Burgers wordt ontraden naar Italië te reizen en Italianen mogen hun buurlanden niet in. Ook Nederland ontraadt reizen naar Italië.

Daarmee worden bestaande breuklijnen, fysiek en mentaal, pijnlijk herbevestigd, blijkt in Ventimiglia. ‘Ik voel me nu zoals die Afrikanen’, zegt Mattia Iride, een 32-jarige kok vol tatoeages. ‘Een buitenstaander, onwelkom.’

Zijn compagnon Luca (24), eveneens kok, fluistert vanonder zijn zwarte vlasbaardje aanvullingen, met zachte stem en diepe frons. Beide mannen werken in Monte Carlo. Luca heeft zijn baan nog, Mattia is naar huis gestuurd toen klanten wegbleven door de coronacrisis. Italië had al geen beste band met Europa, zegt Mattia: denk maar aan de eurocrisis. En de migrantencrisis, vult Mattia aan, waarbij Europa het Italië alleen liet oplossen. ‘De coronacrisis is slechts het volgende probleem waarbij Europa ons laat vallen’, concludeert Mattia.

Alberto Perrone: ‘Europa is niet perfect, maar we zullen het wel samen moeten oplossen.’

Ze begrijpen het oprecht niet; waarom mogen Fransen, Duitsers, Oostenrijkers, Nederlanders wel hier komen, maar mogen wij niet naar die landen? ‘Een virus is een wereldwijd probleem, nietwaar?’, zegt Luca. ‘Waarom worden wij anders behandeld? Ik vind: of alle grenzen open, of alle dicht. Zo zit Europa toch in elkaar? Als Frankrijk voor ons de grenzen sluit, moeten wij de grenzen voor Fransen sluiten.’

Dus nee, zeggen beide heren in koor: deze crisis, en de opstelling van andere landen naar Italië, heeft de toch al  broze relatie met Europa geen goed gedaan. En dat voorziet rechts-radicaal Italië van welkome brandstof om anti-Europese sentimenten mee aan te wakkeren.

De vraag is hoe heet de soep gegeten wordt. Een retourtje San Remo-Monaco over de snelweg – een impopulaire route voor de doorgaans autoloze migranten – leert dat je vanuit Italië ongehinderd Frankrijk in rijdt. Bij de eerste paar afslagen staat wel Franse politie te gapen, maar die houdt niemand tegen. Op weg terug kijkt de Italiaanse carabiniere slechts kort op van zijn mobiele telefoon.

De wrevel is er niet minder om; het gaat ook om waardigheid. Voor veel Italianen voelt het voorlopige grensbeleid als de zoveelste middelvinger vanuit Noord-Europa. Gelukkig zijn er ook andere stemmen, zoals die van de 35-jarige leraar Alberto Perrone. ‘Ja, veel mensen zijn boos, maar veel mensen zijn ook niet zo slim. Ik heb economie gestudeerd, ik weet dat Italië zonder de EU slechter af is. Europa is niet perfect, maar we zullen het wel samen moeten oplossen.’

Belgische grenswacht waant zich bij Berlijnse Muur
Tussen Nederland en België worstelt de grenswacht met de regels. ‘De volksgezondheid is natuurlijk belangrijk, en de tijd zal uitwijzen welk land het bij het rechte eind had, maar al die boetes en regels hoeven van mij niet zo.’

Op reis langs de (dichte) EU-grenzen: ‘Het doet me denken aan mijn werk in het Midden-Oosten’ 
Met mondkapjes, handgel en een tent in de achterbak trekt Volkskrantverslaggever Remco Andersen langs de (gesloten) binnengrenzen van Europa. Hoe gaat dat er nu aan toe, met al die autofuiken en grenswachten?

Hoe een Belgische bierzaak in niemandsland belandde door de gesloten grens
Bart Cuypers runt zijn Bierparadijs in niemandsland. Dat wil zeggen, de hal met 1.000 vierkante meter vol speciaalbieren ligt in een bureaucratisch niemandsland, precies op de grens tussen Nederland en België. Nederlanders kunnen er komen, maar mogen niet. Belgen mogen er - met een beetje goede wil - wel komen, maar kunnen niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden