Nabestaanden MH17 winnen rechtszaak in Amerika tegen Oekraïense rebellenleider

Een groep nabestaanden van de neergehaalde vlucht MH17 heeft een Amerikaanse rechtszaak gewonnen, waardoor zij recht hebben op honderden miljoenen schadevergoeding. Het gaat om familieleden van 25 slachtoffers, onder wie tien Nederlanders.

De restanten van de MH17, zoals getoond tijdens de presentatie van het onderzoeksrapport. Beeld anp

De vonnissen zijn op 21 december gewezen door een Amerikaanse rechter, die per slachtoffer 20 miljoen dollar aan schadevergoeding toekende. De zaak werd aangespannen tegen de leider van de separatisten in Oekraïne Igor Girkin. Deze Russische officier leidde de opstand en wordt nu door de Amerikaanse rechter verantwoordelijk gehouden voor het neerhalen van MH17 met een BUK-raket op 17 juli 2014.

De kans dat Girkin de in totaal 400 miljoen dollar ooit zal betalen is alleen vrijwel nihil. De man, ook bekend onder de naam Igor 'Strelkov' (Russisch voor schutter), heeft zich niet verdedigd tijdens de rechtszaak en op zijn officiële woonadres in Moskou was hij voor de advocaten niet te vinden.

Focus op de daders

Floyd Wisner, de Amerikaanse advocaat van de nabestaanden, zei tegen Zembla van plan te zijn beslag te leggen op Girkins bezittingen, maar vreest dat dit bij lange na niet voldoende is om de miljoenen schade te voldoen. De Nederlandse familieleden van de slachtoffers, die de zaak begonnen, denken wel dat dit civiele vonnis in Amerika kan helpen om de rechter in Nederland ervan te overtuigen tot een veroordeling te komen.

Gert-Jan Knoops, advocaat en hoogleraar internationaal strafrecht, reageert terughoudend op het bericht over de Amerikaanse rechter. 'Deze civiele uitspraak zegt nog niets over de eventuele strafrechtelijke aansprakelijkheid voor een bepaalde gebeurtenis. De bewijslast in een civiele zaak ligt lager dan in strafzaken, ook in de VS.'

Evert van Zijtveld, voormalig voorzitter van Stichting Vliegramp MH17, vindt het in elk geval goed dat er door deze rechtszaak weer aandacht is voor de zaak: 'Het is belangrijk dat de wereld niet vergeet wat er is gebeurd. Voor mij gaat de zaak niet om geld, maar om gerechtigheid voor de families. En de focus blijft op de daders, niet op het geld.'

Scheuren in het kernteam

De uitspraak van de Amerikaanse rechter is de eerste 'overwinning' van nabestaanden van slachtoffers van MH17, maar er zijn nog meer procedures gaande. Onoverzichtelijk is het wel. Tot twee jaar geleden werden de nabestaanden bijgestaan door een kernteam van zes letselschadeadvocaten. Zij stonden samen de nabestaanden van 118 Nederlandse slachtoffers bij en onderzochten alle juridische mogelijkheden. 'We regelden een voorschot van 5.000 dollar bij Malaysia Airlines,' zegt Veeru Mewa van Beer Advocaten, die onderdeel uitmaakte van dit kernteam. 'En ook dat de nabestaanden daarna nog eens aanspraak konden maken op een aanvullend voorschot van 50 duizend dollar. Maar toen we vervolgstappen wilden nemen, kwamen er scheuren in het kernteam.'

Zo wilden sommige advocaten al direct een procedure beginnen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). 'Om Oekraïne aan te klagen voor doodslag door nalatigheid. Oekraïne was er namelijk niet in geslaagd de veiligheid van zijn luchtruim te garanderen.'

Andere advocaten van het kernteam adviseerden nabestaanden ook een klacht tegen Rusland in te dienen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, omdat de BUK-raket daarvandaan kwam en Rusland stelselmatig alle onderzoeken frustreerde. Zij vonden dat het juist beter was om geen klacht tegen Oekraïne in te dienen.

Mewa: 'En bij Beer Advocaten wilden we daar in het geheel mee wachten. Een klacht bij het EHRM kan namelijk pas als alle rechtsmogelijkheden in de aangeklaagde landen zijn benut.'

Los hiervan lopen er ook procedures, aangespannen door Nederlandse advocaten in samenwerking met Amerikaanse, die de grootste Russische staatsbank aansprakelijk stellen voor de ramp met vlucht MH17. De vermoedelijke daders werden gefinancierd via rekeningen van de Sberbank. Daarmee houden ze de bank medeverantwoordelijk voor de terreurdaad.

Maar volgens Mewa zit ook deze weg vol met hobbels. 'Omdat bepaalde rechtsregels hier alleen voor Amerikaanse ingezetenen gelden. Het is dus afwachten of nabestaanden van Nederlandse slachtoffers hier iets aan hebben.'


De laatste ontwikkelingen in het MH17-dossier

Het onderzoekscollectief Bellingcat zegt een Russische generaal te hebben geïdentificeerd die betrokken was bij de levering van de BUK-raket waarmee in 2014 vlucht MH17 werd neergeschoten. Hij zou de figuur met de schuilnaam 'Delfin' ('Dolfijn') zijn, wiens gesprekken door de Oekraïense geheime dienst SBOe zijn onderschept.

Vijf Nederlandse publicaties blijken in de afgelopen twee jaar te zijn bestempeld als 'desinformatie' door EU vs Disinfo, een EU-organisatie die tegenwicht moet bieden aan Russische propaganda. Vier publicaties blijken feitelijk gewoon te kloppen. 'De EU gaat propaganda te lijf op dezelfde manier als de Russen, ironisch genoeg'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.