Naaste collega wordt concurrent

Wie vliegt eruit bij de volgende ontslagronde, jij of je collega? Op de werkvloer is een harde concurrentieslag ontstaan. Niet fijn, maar het schept ook kansen. Kom in actie.

Het gaat niet zo goed met de zaak. De winsten slinken en de directie snijdt in de kosten. Na een ontslagronde en het afscheid van een groep collega's dreigen er nog meer medewerkers uit te vliegen. De rivaliteit groeit en het is minder gezellig in de kantine. Wie weet zich nog te handhaven?


Collega's worden steeds vaker concurrenten van elkaar, zo laat een onderzoek van Tempo Team onder ruim vijfhonderd werknemers zien. Eén op de drie ondervraagden zegt dat de spanning op de arbeidsvloer het afgelopen jaar is gegroeid.


Op de markt mag concurrentie immers als aanjager van innovatie en productie gelden, binnen de bedrijfsmuren heeft de strijd om lijfsbehoud desastreuze gevolgen. 'Werknemers gaan meer roken en drinken, en slapen slechter', zegt hoogleraar arbeidspsychologie Carsten de Dreu. 'Ze worden angstiger en minder creatief. Concurreren is stressvoller dan samenwerken. Ik heb nog nooit positieve gevolgen van concurrentie binnen een organisatie gezien.'


Dat bedrijven steeds forser in het personeelsbestand snijden, werkt rivaliteit tussen collega's in de hand. In de eerste acht maanden van 2013 dienden werkgevers bij het UWV 45 duizend ontslagaanvragen in. Dat is bijna 40 procent meer dan in dezelfde periode over 2012.


'Er is schaarste aan werk, salaris en zekerheid', zegt hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie Arnold Bakker. 'Na een ontslagronde kijken achterblijvers met argusogen of zij de volgende keer aan de beurt zijn.'


Die houding zorgt ervoor dat het hele bedrijf slechter presteert, zegt Bakker. 'Als je veel vrienden hebt, is het makkelijk verhuizen. Zo is het op het werk ook. Als jij wat doet voor een collega, springt hij voor jou in als jij een keer uitvalt. Werknemers die onderling concurreren, willen niets voor een ander doen als dat niet direct iets oplevert. '


Toch heeft concurrentie op de werkvloer ook goede kanten, bezweert arbeidscoach Victor Mion. Kom in actie, is zijn devies. 'Ze noemen mij wel een positivo, maar deze tijd biedt een hoop kansen. Er moet iets gebeuren en de keuze ligt bij jou. Ik heb zelf als coach dertigduizend concurrenten. Ik kan ook denken: de markt is verzadigd. Nee! Ik heb meer te doen dan ooit.'


Hoewel Mion de bal bij de arbeidskracht legt, hebben werkgevers volgens hoogleraren Bakker en De Dreu de sleutel in handen, zelfs als gedwongen ontslagen onvermijdelijk zijn. 'Een bedrijf moet in moeilijke tijden openheid geven en werknemers hetzelfde tegemoet treden, zegt Bakker. 'Ook voor de achterblijvers is dat heel belangrijk. Zo weten ze dat hun werkgever hen fair behandelt en bij een volgende ontslagronde geen verborgen agenda voert. Dat noemen we procedurele rechtvaardigheid.'


Werkgevers kunnen de koek niet in gelijke stukken verdelen, dus moeten ze de gang van zaken netjes uitleggen en niemand voortrekken. Desnoods pas je het last-in-first-outprincipe toe, zegt De Dreu. 'Dan is het tenminste helder en krijg je niet het ellebogenwerk in de lerarenkamer. Medewerkers moeten weten op welke criteria het bedrijf ze afrekent.'


Niet alleen werknemers, maar ook werkgevers plukken uiteindelijk de vruchten van een eerlijke en inzichtelijke procedure. Bevlogen en betrokken personeel is immers essentieel voor de productiviteit van een bedrijf, zegt Bakker. 'De bevlogenheid van werknemers verklaart 10 procent van de bedrijfsresultaten. Dat is een hoog percentage, dat in een competitieve markt het verschil kan maken. Hoe minder concurrentie een organisatie intern kent, hoe concurrerender zij uiteindelijk is.'


Concurreert u met uw collega's? Deskundigen geven drie keer drie tips.


Sport- en arbeidscoach Victor Mion van trainingsbureau VM Corporation:


Poets je cv op. 'Werknemers kijken voor het eerst in jaren naar hun cv en beseffen dat ze te weinig aan hun ontwikkeling hebben gedaan. Volg een cursus of ga in het bestuur van je hockeyclub.'


Heb een plan. 'Als jij geen plan hebt, heeft iemand anders een plan voor jou. Mensen denken: laat ik maar blijven doen wat ik al deed. Dat is niet de juiste houding. Als je probeert niet te verliezen, zul je nooit winnen.'


Kom in actie. Mion: 'Dat is moeilijk, want een richting kiezen betekent ook dat je veel verliest. Kies je voor een opleiding, dan kies je voor veel andere opleidingen niet. Kies je voor je werkgever, dan moet je misschien je droom laten varen.'


Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie Arnold Bakker van de Erasmus Universiteit Rotterdam:


Doe waar je goed in bent. 'Het is slim je baan zo te boetseren dat je je sterke kanten kunt verzilveren. Je kunt bijvoorbeeld autonomie verdienen en zo wordt een volgende taak makkelijker. Zo ben je voor je werkgever extra interessant.'


Investeer in wederkerige relaties. 'Mensen hebben een intern rekenmachientje dat bijhoudt wie wat voor ze doet. Blijf dus moeite steken in wederkerige relaties. Dat is plezieriger en je blijft elkaars hulpbron.'


Wees niet onnodig bang. 'Bij concurrentie komt meer kijken dan je eigen perceptie. Bij een vast contract lig je er niet zomaar uit. In bijvoorbeeld de onderwijsbranche kun je niet ontslagen worden, tenzij een formele reorganisatie plaatsvindt.'


Arbeidscoach Mikkel Hofstee van adviesbureau Lifeguard:


Spreek doelen af waar je invloed op hebt. 'Je kunt wel 10 procent meer verkoop willen, maar misschien is maar 5 procent haalbaar. Je moet eigenlijk zeggen: ik ga honderd verkoopgesprekken voeren.'


Vraag om feedback. 'Je krijgt dingen te horen die je liever niet hoort. Dat moet je niet bestraffen, maar organiseren. Dat kan door bijvoorbeeld aan het eind van iedere vergadering een feedbackronde te houden. Zo kom je tot een volwassen en minder primitieve bedrijfscultuur.'


Ontspan. Hofstee: 'Met vechten en angst put je jezelf uit. Je moet leren te ontspannen, dat kan bijvoorbeeld met ontspanningsoefeningen en rituelen. Denk aan voeding en beweging. Als je zonlicht ziet maak je slaaphormonen aan. Pak frisse lucht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.