REPORTAGE

Naar Libanon? Het ziet er opeens slecht uit

Wat maak je mee in de Nederlandse asielopvang? Door de ogen van de Palestijnse Mohannad (39) en zijn gezin volgen we het dagelijks leven in de opvang.

'We hebben status A.' Status A? Ze vliegen elkaar in de armen.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Vandaag', zegt Mohannad, 'hebben ze mijn droom verwoest.' Het is zaterdag, eind van de middag, dag 4 van de algemene asielprocedure. En het ziet er niet goed uit, heeft zijn advocaat gezegd. De kans is groot dat ze zondag geen positief nieuws krijgen.

Mohannad zit in zijn eentje in Doetinchem in het gras, tussen de auto's op de parkeerplaats van het IND-kantoor. Layla is huilend verdwenen in de kamer van een vriendin, die in het aanpalende asielzoekerscentrum woont.

'Ik weet niet wat ik tegen mijn kinderen moet zeggen vanavond', zegt Mohannad. 'Waar moeten we naartoe als we niet in Nederland kunnen blijven?'

Dag 1: 'Eerste gehoor' IND

Het is midden in de nacht en Mohannad zit rusteloos op de plastic stoel in hun familiekamer in het asielzoekerscentrum in Arnhem. Slapen lukt niet vannacht.

Woensdagochtend hebben zijn vrouw Layla en hij het eerste interview bij de IND in Doetinchem. Mohannad is bang dat er iets mis zal gaan. Dat ze een reden zullen vinden waarom hij en zijn vrouw en kinderen niet in Nederland mogen blijven. De zorgen daarover spoken al in zijn achterhoofd sinds ze op 1 oktober 2015 in Nederland aankwamen.

Nu hij weet dat het uur U is aangebroken, kan hij al dagen aan niets anders meer denken. Hij moet vertrouwen op God, dat die het beste voor heeft met zijn kinderen. Insjallah.

Rond 4 uur moet hij toch in slaap zijn gesukkeld. Even later, om half zes, haalt de wekker hem ruw uit zijn slaap. Over drie kwartier vertrekt de bus naar de IND in Doetinchem.

Ze krijgen van het COA de klassieke Hollandse lunch mee: bruine boterhammen, voorverpakte plakjes kaas en plastic bekertjes melk. Nog voor de touringcar wegrijdt, trekt Mohannad de zak brood open - er was geen tijd voor ontbijt, dus dan maar zo.

De eerste dag van de asielprocedure wordt de identiteit, nationaliteit en reisroute van de asielzoeker vastgesteld in het 'eerste gehoor'. In Doetinchem is de IND gehuisvest vlak aan een bosrand, op hetzelfde terrein als een voormalige gevangenis waar nu asielzoekers wonen. Naast de gevangenismuren liggen nu een volleybalveld, een speeltuin en een tafeltennistafel.

Binnen bevinden zich een stuk of tien gehoorkamers. Layla en Mohannad verdwijnen ieder in één ervan, ze worden los van elkaar geïnterviewd.

Mohannad treft 'een hele aardige jonge vrouw'. 'Ik had verwacht dat ze me hard zouden ondervragen, maar het ging heel vriendelijk, volgens een vragenschema. Ze doen ook maar gewoon hun werk.' Hij is een beetje verbaasd over de gevraagde details. Op welke plekken heb je gewoond; waar ging je naar school; wat en waar hebben je broers gestudeerd; wanneer en waar heb je je vrouw ontmoet?

Ook moet hij de geboortedata geven van zijn ouders, broers en zus. En aangeven wanneer zijn grootouders uit Palestina zijn gevlucht en hoe de familie destijds in Syrië terecht is gekomen.

Het gaat in etappes: 25 minuten praten, pauze, half uur praten, pauze, een uur interview, pauze, nog drie kwartier praten. Het duurt lang omdat alles via een tolk verloopt en de IND-medewerker elk antwoord moet intypen. Gelukkig staat er bij de receptie een automaat waar Mohannad onbeperkt zwarte koffie zonder suiker kan tappen. Die kan hij wel gebruiken.

Verantwoording

In de opvang in Arnhem verblijven maximaal 339 asielzoekers. Onder hen Mohannad El Jechi (39), zijn vrouw Layla (34) en hun twee kinderen Ziad (9) en Ibrahim (8). De familie is van Palestijnse origine maar verbleef de laatste jaren afwisselend in Syrië en Saoedi-Arabië.

Dag 2: Bij de advocaat

Naast de vele Syriërs stappen vandaag ook een Irakees en een Eritreeër voor dag en dauw in de bus. Plus een Albanese familie met jonge kinderen. Onderweg wordt er niet veel gepraat, zegt Mohannad. 'Iedereen is gewoon moe, iedereen heeft zijn eigen verhaal.'

Bij de IND zien ze hun advocaat, Trevor Volckmann. Ze nemen vraag voor vraag het IND-verslag van het eerste gehoor door, met een andere tolk dan gisteren, om te checken of alles juist is begrepen. 'Eén detail klopte niet', zegt Mohannad. 'Over mijn laatste baan in Saoedi-Arabië. Ik werkte toen in een restaurant, maar deed ook animatie voor kinderen daar. Dat hadden ze verkeerd begrepen.'

Volckmann leest weleens terug dat cliënten een warrig verhaal hebben verteld of de nuances verkeerd leggen. 'Dan vloek je wel een keer hartgrondig.' Gelukkig is dat bij Mohannad en Layla niet het geval.'Jullie zijn het eerste gesprek goed doorgekomen', concludeert hij.

De hele verdere middag hangt het koppel rondom het IND-gebouw. Ze moeten wachten op de COA-bus die pas om 18.30 uur vertrekt.

Terug in het azc roepen Ibrahim en Ziad dat ze een keer mee willen naar de IND. 'Ze hebben gehoord dat je daar een kamer hebt met een Playstation en een Xbox', zegt Mohannad. 'Ik heb die niet gezien.'

Ibrahim vraagt vaak wanneer ze hun papieren ontvangen en een echt huis krijgen. Kinderen maken elkaar gek op de azc-school, vertelt Mohannad. Om Ziad en Ibrahim geen angst aan te jagen, hebben hun ouders niet verteld dat het nog onzeker is of ze een verblijfsvergunning krijgen. We moeten gewoon nog even wachten, houden ze hun voor.

Ontbijt onderweg: om kwart over zes 's ochtends pakken Mohannad en Layla de bus van het azc in Arnhem naar de IND in Doetinchem.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Dag 3: 'Nader gehoor' IND

Dit is de belangrijkste dag, weten Layla en Mohannad. Vandaag moeten ze in het tweede, 'nader gehoor' uitleggen waarom ze zijn gevlucht en waarom er geen andere optie was dan in Europa aan te kloppen.

Vertel vooral over je kinderen, zo heeft Mohannad de instructies van zijn advocaat begrepen. Hij wil duidelijk maken waarom zij geen toekomst hadden in het Midden-Oosten, niet als tweederangsburger zonder papieren in Saoedi-Arabië en niet in het door oorlog verscheurde Syrië.

Met die gedachte in zijn hoofd schudt hij de hand van de IND-medewerker - opnieuw een vriendelijke jonge vrouw. Maar al na een half uur blijkt dat voor de IND het verhaal over zijn kinderen niet relevant is. In zijn dossier staat dat Mohannads grootvader in 1948 uit Palestina is gevlucht naar Libanon. Hij werd daar geregistreerd door de UNRWA, de VN-organisatie die verantwoordelijk is voor de bescherming van Palestijnse vluchtelingen. En als zijn grootvader in Libanon UNRWA-bescherming had, geldt dat ook voor kleinzoon Mohannad en zíjn kinderen. Ook al hebben ze nooit in Libanon gewoond - Mohannads opa is destijds naar Syrië vertrokken. Nederland hanteert de regel dat Palestijnen met UNRWA-bescherming geen recht hebben op asiel.

'Ik kreeg alleen maar vragen over Libanon', zegt Mohannad. 'Waarom ben je niet naar Libanon gegaan? Heb je in Libanon problemen gehad met de politie? Ben je in Libanon betrokken geweest bij gevechten? Heb je familie wonen in Libanon?' Ik bleef maar zeggen: nee, nee, nee. Ik heb er nooit gewoond, dus hoe kan ik er problemen hebben gehad?'

Hij probeert het gesprek richting zijn kinderen te sturen door te zeggen dat zij geen toekomst hebben in de erbarmelijke Palestijnse vluchtelingenkampen in Libanon. 'Maar ze zei: we vragen je niet hoe de toestand daar is. We vragen of je in Libanon wordt toegelaten. Ja of nee?'

Dag 4: Sombere advocaat

Het gezicht van advocaat Volckmann staat op onweer. Voor hem op tafel liggen de verslagen van hun beider nader gehoor. 'Het verhaal is niet helemaal uit de verf gekomen', concludeert hij. Op basis van wat er nu ligt, moeten Layla en Mohannad er serieus rekening mee houden dat zij geen positief besluit krijgen. Dan worden ze wellicht naar Libanon gestuurd. Tranen springen in hun ogen.

'We gaan tot de bodem', kondigt de advocaat aan. Samen nemen ze alle relevante vragen nogmaals door. Waarom zijn jullie naar Europa gegaan? Hoe waren de omstandigheden in Saoedi-Arabië? Waarom kunnen jullie niet naar Libanon? Volckmann grilt de twee flink, om relevante informatie boven te krijgen waarmee hij het IND-verslag kan aanvullen. Zo blijkt dat Mohannad aan diabetes lijdt. Waarom heeft hij dat niet eerder gezegd? 'Dat is belangrijk', zegt Volckmann, en maakt een aantekening. In Libanon is de noodzakelijke zorg niet beschikbaar.

Mohannad voelt zich schuldig. 'Ik heb tijdens het gesprek niet goed genoeg op mijn verhaal kunnen focussen.'

Het enige positieve, zegt Volckmann, is dat Layla's grootouders destijds als Palestijnse vluchtelingen in Syrië zijn geregistreerd. En daar wordt niemand naar teruggestuurd. Layla kan bovendien niet naar Libanon, want dat land accepteert geen Syrische Palestijnen. Dat had Mohannad veel meer moeten benadrukken in zijn gehoor.

Gezinnen worden doorgaans niet uit elkaar getrokken. Maar nu zou het zomaar kunnen, zegt Volckmann, dat de IND toch besluit het gezin de verlengde procedure in te leiden. Dan kan Nederland proberen bij de Libanese autoriteiten papieren voor Layla te regelen.

Na het gesprek is het stel uit het veld geslagen. Layla kan niet stoppen met snikken en Mohannad is radeloos. Ze kunnen nergens naartoe met hun wanhoop. De bus gaat pas om 18.30 uur weer terug naar Arnhem.

Mohannad zondert zich af op de parkeerplaats. Zijn Nederlandse droom is gebroken. Hij ziet steeds de beelden voor zich van hun laatste trip naar Libanon, in 2010. Ze moesten er destijds heen om hun huwelijk te registreren en bezochten ook een Palestijns vluchtelingenkamp. Zou dat hun voorland zijn? 'Alles is er kapot, mensen zijn aan de drank, ze douchen zich met zeewater en overal lopen ratten. Hoe kan ik mijn kinderen daar een toekomst geven?'

De asielprocedure begint: Mohannad en Layla wachten bij de IND in Doetinchem op hun eerste gesprekken.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Dag 5: Het telefoontje

Op zondagochtend haalt Mohannad al vroeg zijn fiets van het slot. Hij moet alleen zijn. Hij wil niet dat zijn zoons zich afvragen waarom hun vader zo somber is op deze zonnige dag. Door Arnhem-Zuid fietst hij naar de Nederrijn. Hij trapt net zolang door tot de bebouwing van de stad plaatsmaakt voor de stilte. Zonder een besef van tijd zit hij aan de oever naar het kabbelende water te staren. Uren.

Op het veldje voor het asielzoekerscentrum in Arnhem voetballen Ibrahim en Ziad zondagmiddag intussen met de andere kinderen. Layla en haar zus lurken ernaast op een picknickbankje aan een waterpijp. Ze proberen te doen alsof er niks aan de hand is.

De advocaat heeft beloofd dat ze rond vijf uur een telefoontje kunnen verwachten. Maar het is 16.55 uur en niemand weet waar Mohannad uithangt.

Vijf minuten later komt hij dan toch het terrein opgereden. Hij parkeert zijn fiets en loopt op Layla af. Even houdt iedereen zijn adem in. Dan breekt een glimlach door op Mohannads gezicht. Hij spreidt zijn armen en zegt: 'We hebben status A.' Layla kijkt haar man een nanoseconde niet-begrijpend aan. Status A, wat is dat? 'Het is positief', roept Mohannad. 'We mogen blijven!' Ze vliegen elkaar in de armen. Weer wellen tranen in Layla's ogen. Dit keer van blijdschap. Ibrahim en Ziad kijken grijnzend naar hun verstrengelde vader en moeder. 's Avonds is er voor iedereen ijs.

Layla lurkt aan een waterpijp en de kinderen voetballen als Mohannad komt aanrijden. Hij heeft net de uitslag van de procedure gehoord.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Dag 6: In de rij(en)

Opnieuw moeten ze om 6.15 uur in de bus naar Doetinchem. Vandaag kan het vroege tijdstip Layla en Mohannad niets schelen. Als ze dat papiertje straks maar krijgen.

Op het IND-kantoor in Doetinchem wacht hun een dag van rijen. De eerste rij om het papier te ontvangen dat hun status bevestigt. Layla is erkend als vluchteling. In de beschikking van Mohannad staat: 'Betrokkene voldoet aan de voorwaarden om als echtgenoot van een op asielgronden toegelaten vreemdeling te kunnen worden toegelaten.'

Dan volgt een rij voor de gemeentelijke basisadministratie. Een rij voor een sofinummer. En een rij om je in te schrijven voor de huisvestingsafdeling van het COA.

Na zeven uur van wachten op de Hollandse bureaucratie komt het stel om half vier 's middags triomfantelijk naar buiten. De zon schijnt uitbundig. 'Dit', zegt Mohannad, 'is onze eerste dag in vrijheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden