Naar het museum vanwege de winkel

Wie een origineel cadeau zoekt, kan zijn licht opsteken in een museumwinkel. 'Wow, wat veel geld voor een theedoek.'

Voor vierenhalve euro kun je je partner een make-over geven. De museum-shop van het Victoria & Albertmuseum (V&A) in Londen verkoopt kartonnen maskers van acteur Daniel Craig, Johnny Depp en Colin Firth. Het is een foto met van die geponste ogen en elastiekjes aan de oren. Olivia Newton-John ligt er ook. Voor de tentoonstelling Hollywood Characters heeft het museum een halve winkel aan spullen geproduceerd. Plastic Oscars, nepgebitjes, fluwelen kraagjes, schoenen, posters, Darth Vader-maskers - even lijkt de museumwinkel een feestwinkel.


Museumwinkels zijn niet meer de winkeltjes waar je even naar binnen gluurt voor ansichtkaarten en de catalogus. In Engeland en de Verenigde Staten groeien ze soms uit tot enorme designsupermarkten, waarvoor bekende vormgevers en kunstenaars unieke items ontwerpen. Ook in Nederland is de trend van groter en authentieker zichtbaar, zij het wat minder indrukwekkend dan in Angelsaksische landen.


Bep Haans, winkelmanager in het Textielmuseum Tilburg, heeft haar winkel in tien jaar tijd flink zien groeien. Elke designer die een tentoonstelling krijgt, wordt gevraagd iets voor de winkel te ontwikkelen. 'We hebben vaak klanten die speciaal voor de winkel naar het museum zijn gekomen en niet eens een kaartje kopen voor de tentoonstelling. En zij die wel eerst voor de collectie komen, besteden altijd wel iets bij ons.'


Ook het Rijksmuseum, dat in april zijn deuren weer opent, is zich bewust van deze groei. Philine Hofman, hoofd commerciële zaken: 'Wereldwijd zie je dat grote winkelstraten op elkaar gaan lijken. Ketens domineren het straatbeeld. Maar de vraag naar bijzondere, authentieke spullen is nu juist groot. Daarin kunnen musea voorzien.' Naast de typische souvenirs verkoopt het Rijks ook 'bijzondere tassen, sjaals en serviezen'. 'Kunst vertaald naar nu', zegt Hofman. 'De HEMA heeft ook eens een lijn producten voor ons ontworpen.'


Tegelijkertijd dwingen de crisis en de bezuinigingen culturele instellingen om meer eigen inkomsten te genereren. De verkoop van merchandise, aan de collectie gerelateerde producten, is een voor de hand liggende manier. Maar een winkel is niet meteen winstgevend. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek zetten alle Nederlandse musea in 2009 slechts 23 miljoen euro om in hun winkels, op een totale omzet van 710 miljoen euro.


De oplagen van eigen producties van musea zijn klein en dat maakt de winstmarge gering. Haans: 'Bezoekers die voor het eerst onze shop bezoeken, verzuchten weleens: wow, wat veel geld voor een theedoek. Maar we zijn in eerste instantie een museum, geen productiehuis. Onze machines draaien op halve toeren, anders verstaan de bezoekers elkaar niet. Wij kunnen in prijs niet concurreren met textiel uit China.'


Ook toeristenfavoriet het Rijksmuseum, dat heropent met een winkel van 300 vierkante meter, worstelt hiermee. 'Naast de altijd goedverkopende generieke producten wil je je onderscheiden, iets bijzonders maken. Soms nemen we een risico door een hogere oplage te maken. Daarom werken we vaak samen met retailpartners, zoals desingwinkel &klevering. Daarmee vergroten we ook onze zichtbaarheid.'


Het Textielmuseum werkt in Nederland samen met 35 partners. Volgens Haans is er in het buitenland ook interesse voor hun zelfgefabriceerde producten. 'In de toekomst willen we het aantal partners uitbreiden en het aanbod groter maken, met nieuwe ontwerpers. We moeten onze eigen broek ophouden.'


Zo'n winkel als het V&A, daar dromen Hofman en Haans wel van. Hofman: 'Zo knap hoe zij met hun producten inspelen op de collectie.' Maar de Nederlandse museumwinkels dwingen vooralsnog weinig bewondering af in de ogen van vakgenoten. Haans, gevraagd naar haar favoriet: 'Ik zie nooit leukere winkels dan die van mezelf.'


Textielmuseum Tilburg

Bep Haans, winkelmanager in het Textielmuseum Tilburg, heeft haar winkel in tien jaar tijd flink zien groeien. Elke designer die een tentoonstelling krijgt, wordt gevraagd iets voor de winkel te ontwikkelen. 'We hebben vaak klanten die speciaal voor de winkel naar het museum zijn gekomen, en niet eens een kaartje kopen voor de tentoonstelling. En zij die wel eerst voor de collectie komen, besteden altijd wel iets bij ons.'


DE MUSEUMWINKEL HEEFT ZICH ONTPOPT TOT VINDPLAATS VAN VERANTWOORDE CADEAUS VAN 1 TOT 15.000 EURO

Waar vind je de beste kunstboeken, sieraden en gadgets? Kenner en Volkskrant-medewerker Valentijn Byvanck gidst.


Kunstboeken

Mooie boeken zijn er in alle museumwinkels: zorgvuldig uitgegeven catalogi, kleine kunstgidsjes en oogstrelende volumes om op de koffietafel te leggen. De winkel van het vernieuwde Stedelijk Museum in Amsterdam biedt de meeste keus. Uitgever Koenig heeft het voorzien van een grote verzameling beeldboeken over kunst, fotografie, architectuur en vormgeving. De winkel heeft verder antiquarische werken en zeldzame kunstenaarsboeken.


Het leukste kleine cadeau is de speelse en vriendelijk vormgegeven kleine Stedelijk Museumgids In the Pocket, vol anekdoten en beelden van het beroemde museum vanaf het begin tot nu.


In The Pocket, € 9,95


Textiel

Museumwinkels zijn goed in textiel. Topper op dit gebied is al jaren de winkel van het Textielmuseum in Tilburg. Als je hier geen goed geweven eindejaarscadeau vindt, dan vind je het nergens - veel Nederlandse museumwinkels zijn ook afnemer van het Textielmuseum. Klinkende namen zoals Scholten en Baijings en Studio Job maakten hier ontwerpen voor de nog steeds dynamische fabriekswerkplaats.


Mijn favoriet is het tafelkleed 1340 G van Christien Meindertsma. In het ecru damasten kleed zijn afbeeldingen, namen en herkomst geweven van de planten die erin zijn verwerkt: vlas, katoen, zeewier, banaan en bamboe. De titel verwijst naar het opgetelde gewicht van de verwerkte grondstoffen.


Tafelkleed Christien Meindertsma, met zes servetten, € 219.


Textiel

De winkel van het Zeeuws Museum biedt de klassiek geworden theedoek met het beeldmerk van het Zeeuws Museum. Vormgegeven door Hans Gremmen op basis van de ravissante Avenue-cover van de fotograaf Maarten Schets. Hij is er in vier kleuren, maar de blauwe theedoek is telkens weer snel uitverkocht dus wees er op tijd bij.


Theedoek van Hans Gremmen, € 9,90


Aardewerk

Nederlanders produceren al vier eeuwen aardewerk, en kopen het ook graag, af te lezen aan al die woonkamers met een kastje vol borden en serviesgoed. Daar ligt een belangrijke markt voor de museumwinkel. De meeste bieden wel iets van aardewerk, soms toeristisch, maar steeds vaker ook modern. Het Stedelijk Museum bijvoorbeeld verkoopt keramiek van jonge vormgevers, waaronder mooi werk van Dik Scheepers en Lenneke Wispelwey.


Prijzen tussen de € 35 en € 100


Aardewerk

Voor echt bijzonder aardewerk moet je naar een werkplaats met een assortiment waarbij elke museumwinkel zijn vingers zou aflikken: Koninklijke Tichelaar in Makkum (Friesland). Ze verkopen daar klassieke tegels en vazen en gedurfde hedendaagse ontwerpen van keramiek: kommen, vazen en serviezen, maar ook lampen, klokken en halssnoeren. Erg mooi zijn het klassiek sobere porseleinen B-set servies (1999) in zeven kleuren en de prachtigeNon-temporary collectie (2005) van Hella Jongerius. 5


En ook het sierlijke Minuten Servies (2003) met ondertekening van Studio Makkink & Bey mag er zijn. 6


Prijzen hangen af van de combinaties die je maakt. Tichelaar verkoopt bijna alles ook via zijn webshop, maar dorp, winkel, koffie en zelfgebakken taarten maken een bezoek meer dan de moeite waard. De showroom is in de winter alleen op zaterdag open.


Sieraden

Het goede nieuws is dat veel museumwinkels sieraden verkopen. Nog meer goed nieuws is dat Nederland uitstekende sieradenontwerpers heeft. Het minder goede nieuws is dat het beste werk zelden in de museumwinkel te vinden is, misschien wel omdat het te duur wordt geacht voor de gemiddelde museumbezoeker. Voor de betere sieraden, stoere halskettingen van Willemijn de Greef 7, bijzondere lichaamsobjecten van Felieke van der Leest en kwetsbare hangers en oorbellen van Hester Zagt kunt u naar hun eigen websites of specialisten. Voor het werk van een groot aantal goede sieradenontwerpers kunnen lezers en museumwinkels het best naar de veelzijdige sieradengalerie Marzee in Nijmegen.


Overig design

De paraplu behoort tot het standaardassortiment van de museumwinkel. Die van het Haags Gemeentemuseum heeft gunbrella's, vrolijke paraplu's met schietthema (€ 25).


De winkel van het Van Goghmuseum heeft meer conservatieve plu's met daarop de korenvelden van Vincent van Gogh (om onweer met depressie te bestrijden, € 22,50).


Net als paraplu's hebben museumwinkels ook bijna altijd speciaal voor hen ontworpen tassen.


De winkel van het Bonnefantenmuseum heeft aantrekkelijke exemplaren van gerecyclede tentoonstellingsbanieren (€ 42,50).


Het Stedelijk Museum heeft tot slot nog een aantal designaanraders in zijn winkel: een hypnotiserende screensaverklok van Maarten Baas (€ 30), een ronduit eigenaardige krabpaal in de vorm van een hond (€ 490) 10 en een fragiel ogende maar duurzame en wasbare kroonluchter van de Arnhemse vormgever Paula Arntzen ( € 128).


Gadgets

De grootste bulk in museumwinkels wordt gevormd door hebbedingetjes in alle soorten en maten: gummen (met en zonder snorren), stuiterballen, beursjes, notitieboekjes, iPhonehoesjes en natuurlijk koelkastmagneten en puntenslijpers.


Museum Naturalis in Leiden heeft archeologische pakketten met een beitel en een kwastje waarmee je een dinoskelet kunt uitgraven (€ 13,50), en eieren waaruit dinobaby's komen kruipen wanneer je ze in water legt (€ 2). 12 Verder zijn er bouwpakketten voor duurzame lampjes, vogelfluitjes en niet te vergeten mooie stenen en fossielen (tussen € 2 en € 10).


Nemo bedient de jonge onderzoeker in de vorm van brain games en technokits: bouwpakketten voor weerstations, zonnesystemen, elektrochemie, maar ook bubbelbadbommen, DNA- en viruspakketten. En natuurlijk een smart robot: hoe je een blikje limonade verbouwt tot een kleine Frankenstein (de meeste pakketten tussen de € 10 en € 20).


Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam verkoopt werkelijk alles wat met zeevaart, ontdekkingsreizen en piraterij te maken heeft: modelscheepjes, zwaarden en ooglapjes, vissen op dienbladen, kompassen, globes en schelpen. Ik miste alleen nog een zingende vis op een bord, maar die komt misschien nog (alles tussen de € 5 en € 25).


Buitenland

Wilt u uzelf écht verwennen in een museumwinkel, dan is een (desnoods digitale) reis naar het buitenland aan te raden. In New York zijn de MoMA design store en de veel kleinere winkel van het Guggenheim Museum de moeite waard. De laatste heeft een eigenzinnige collectie pop-outs en mobiles voor de serre, overloop of kinderkamer. Bij het MoMA hebben ze veel praktische eigentijdse vormgeving. Een goed voorbeeld is de Helmet II Bag, stylish en stevig, onopvallend van buiten en fel gekleurd van binnen (€ 53).


De misschien wel ultieme museumwinkel is die van het Victoria & Albertmuseum in Londen. Die biedt een kleurrijke wereld van textiel, kleding, sieraden, boeken en designobjecten. Voor een herfstwandeling in Hyde Park is er een geweldige wax regenjas met capuchon, vleermuismouwen en palmboommotiefvoering van Kate Sheridan (€ 367).


Voor jongere shoppers zijn er DiY 'papieren' horloges die je met stiften, balpen of verf kunt versieren (€ 10), en roze candywires voor de usb-stick (€ 12,50). Mijn favoriet komt uit de reeks geïnspireerd door de tentoonstelling Film outfits: een knalgeel Katana T-shirt met daarop de gedrukte opsomming van de outfit van The Bride (Two Piece Jump Suit Sneakers Katana, € 34).


Exclusief is het Vivienne Westwood Pirate Squiggle Opus, een boek in een editie van 900 genummerde exemplaren met negen aparte coverontwerpen, gesigneerd door de befaamde modeontwerper. U wilt deze beslist niet zelf ophalen, maar digitaal bestellen en laten opsturen, want hij weegt meer dan de toegestane limiet voor uw reisbagage: 25 kilo. Hij kost, omgerekend, 1.745 euro.


Op de valreep kwam ik nog in de vanaf zondag geopende DepARTmentSTORE. De winkel is tijdelijk neergestreken in het dick bruna huis van het Centraal Museum in Utrecht en staat vol met hedendaags ontwerp en kunst: mode, keramiek, schilderwerk, meubels enzovoort. Prijzen van 1 tot 15.000 euro. Duurt tot 6 januari. Aanrader!


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden