Naar een dialoog met de Cubanen

In Cuba gaat het de goede kant op met de mensenrechten, vindt minister Timmermans en dus gaat hij op bezoek. Een handelsdelegatie vergezelt hem, want in Cuba valt geld te verdienen.

DEN HAAG - Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken gaat zondag naar Cuba omdat 'dialoog meer oplevert dan confrontatie'. In een korte brief die de PvdA-minister vrijdag aan de Tweede Kamer stuurde, schrijft hij dat zijn driedaagse bezoek moet worden gezien in het licht van een hervormingsakkoord dat Timmermans en zijn EU-collega's willen sluiten met Cuba. Het akkoord moet het door Cuba verfoeide zogenoemde Gemeenschappelijk Standpunt vervangen.


Timmermans' voorganger, VVD'er Uri Rosenthal, piekerde er niet over naar Cuba te gaan. Daarvoor vond hij de mensenrechtensituatie te slecht. En het uitzicht op echte verbetering was te gering, ondanks de incidentele vrijlating van enkele politieke gevangenen. Rosenthal drong er krachtig op aan geen komma te veranderen van de zogenoemde Common Position for Cuba.


De Europese Unie formuleerde dat Gemeenschappelijk Standpunt in 1996. De EU eist ermee van Cuba dat het land verandert in een echte democratie met respect voor fundamentele vrijheden, duurzame verbetering van de levensstandaard en naleving van mensenrechten. Die eisen kunnen alleen bij unanimiteit worden veranderd en dat zijn vooral Groot-Brittannië, Duitsland, Tsjechië en Zweden niet van plan, tenzij Cuba zijn handtekening zet onder verdragen tegen mensenrechtenschendingen. Timmermans vindt dat ook: 'Het Gemeenschappelijk Standpunt blijft van kracht tot een nieuw bilateraal akkoord is getekend dat de mensenrechten adequaat adresseert.'


Cuba beschouwt de Common Position als buitenlandse inmenging en wijst het categorisch af. Gevolg is dat EU-landen in afwachting van vervanging ervan dan maar ieder voor zich akkoorden zijn gaan sluiten met Cuba. Van de 28 lidstaten zouden dat er inmiddels vijftien zijn, waaronder Nederland.


Die toenadering kreeg in januari vorig jaar vorm. Toen sprak Timmermans zijn Cubaanse ambtgenoot in Chili tijdens een EU-Latijns-Amerika-top. 'Over een aantal zaken zijn we het niet eens, maar we willen wel intensievere samenwerking', zei Timmermans na dat gesprek.


Gevangenen

In mei 2013 toog een hoge ambtenaar van Buitenlandse Zaken naar Havana om die samenwerking met een handtekening te bezegelen. Nederland en Cuba maakten afspraken over investeringen, landbouw, gezondheid, cultuur, sport en het overdragen van gevangenen.


En nu gaat de man die als Tweede-Kamerlid in 2012 bij Rosenthal aandrong op 'onverwijld en duidelijk protest tegen de Cubaanse autoriteiten over de ernstige mensenrechtenschendingen die zij begaan' zelf naar het land van Fidel en Raúl Castro. Want die mensenrechtensituatie, daar gaat het de goede kant mee op, vindt minister Timmermans nu.


Daar denkt mensenrechtenorganisatie Amnesty International tegengesteld over. Steeds meer andersdenkenden, journalisten, activisten, worden opgepakt en voor korte of langere tijd vastgezet. Circa 400 personen elke maand. Het regime is uiterst repressief, vindt Amnesty, er is voortdurende intimidatie, de media zijn in staatshanden, de meest basale mensenrechtenverdragen zijn niet geratificeerd en er zijn geen verbeteringen.


Kees van Kortenhof van de stichting Glasnost in Cuba droeg Raúl Castro daarom voor als de Dictator van het Jaar, een verkiezing van het VPRO-radioprogramma Bureau Buitenland. 'Met zijn broer Fidel is hij de langstzittende dictator ter wereld', zegt Van Kortenhoef wiens stichting sinds 1989 de vreedzame mensenrechtenbeweging in Cuba steunt.


Van Kortenhof en Amnesty vinden het niettemin van groot belang dat Timmermans naar Cuba gaat en aldus 'het gesprek over de mensenrechten op gang houdt'. Maar tot hun teleurstelling zitten de mensenrechten niet in Timmermans' programma.


Daarin zit wel een gesprek met 'mensenrechtenverdediger Mariela Castro, die zich inzet voor de rechten van de LGBT-gemeenschap, in Cuba en wereldwijd'. Van Kortenhof: 'Dat is de dochter van Raúl Castro. Op Twitter maakt ze dissidenten uit voor parasieten. Onbegrijpelijk dat zij het mensenrechtenelement in Timmermans' programma vormt.'


Feyenoord-clinic

Naast een ontmoeting met deelnemers aan een Feyenoord-clinic voor jeugdspelers die tegelijkertijd in Cuba zijn, heeft de bewindsman ook een gesprek met de Cubaanse minister van Handel. En het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering reist in het gevolg van Timmermans. Zijn Cuba-bezoek heeft dan ook alles met handel te maken. Volgens de Nederlandse ambassade in Havana biedt het grootste eiland van het Caribische gebied immers tal van kansen.


Nu bestaat de handelsrelatie vooral uit nikkel van Cuba naar Nederland en pootaardappelen die de andere kant opgaan. In 2012 exporteerde Cuba voor ruim 225 miljoen euro naar Nederland en importeerde het voor 90 miljoen.


Dat laatste bedrag kan hoger, bijvoorbeeld door de Nederlandse export van agrarische producten te intensiveren. Want in Cuba is potentiële landbouwgrond onbruikbaar geworden door verspreiding van een hardnekkige plant met wortels zo diep dat alleen mechanische, dus dure, uitroeiing nog werkt.


Daarnaast heeft Cuba een aanzienlijke, maar niet geheel geëxploiteerde, gas- en olievoorraad. En het is een eiland, dus gevoelig voor de Nederlandse specialiteit waterbeheer. Ook van de aanleg en verbetering van havens zouden Nederlandse bedrijven moeten kunnen profiteren.


Of dat tegelijk kan met het aankaarten van mensenrechtenschendingen is de vraag. Woensdag, op de 55ste verjaardag van de revolutie, verklaarde Raúl Castro dissidenten en activisten als de grootste gevaren van het socialisme, waarna de felicitaties binnenstroomden. Van Kim Jong-un van Noord-Korea, Rohani van Iran, Poetin van Rusland en natuurlijk van de hele Venezolaanse regering. Per slot is Venezuela de belangrijkste handelspartner van Cuba.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden