Naar de stembus

Het contract tussen D66, VVD en CDA dat het kabinet-Balkenende II mogelijk maakte, is door de fractie van D66 opgezegd....

Het is te gemakkelijk de verantwoordelijkheid van het voortijdig struikelen van het tweede kabinet-Balkenende uitsluitend op het bordje van fractievoorzitter Van der Laan van D66 te leggen. Kamerlid Wilders had volkomen gelijk met zijn constatering dat het uiteenvallen van de coalitie te wijten is aan het falen van het gehele team.

De premier, de ministers en de fractievoorzitters verkeerden maandagavond nog in de veronderstelling dat ze een uitweg hadden gevonden uit de impasse die was ontstaan door het onbekookte besluit van minister Verdonk van 15 mei om het Kamerlid Hirsi Ali de Nederlandse nationaliteit te ontnemen.

Hoeksteen van de deal was een afgedwongen verklaring, waarin Hirsi Ali pro forma het boetekleed aantrok. Vanuit Washington liet het ex-Kamerlid evenwel weten de verklaring alleen getekend te hebben om zo snel mogelijk in Amerika aan het werk te kunnen. Toen premier Balkenende liet doorschemeren dat de verklaring er uitsluitend is gekomen om minister Verdonk te gerieven, deed dat alsnog de deur dicht voor de fractie van D66.

Verdonk heeft het niet kunnen opbrengen haar eigen falen in de affaire te erkennen. Daarmee heeft ze de toch al zeer gespannen verhouding met coalitiepartner D66 op de spits gedreven. Die stijfkoppigheid was de directe aanleiding van het voortijdig einde van de gebutste coalitie. Premier Balkenende en vice-premier Zalm, die de facto de politiek leider van de VVD was, hebben Verdonk niet in de hand weten te houden. Dat maakt ook hen direct medeverantwoordelijk voor het einde van hun kabinet.

De vasthoudendheid van de oppositie, in het bijzonder van GroenLinks-leider Halsema, om de coalitie te blijven confronteren met haar geklungel in de affaire-Hirsi Ali, is van groot belang geweest. Maar ook fractievoorzitter Verhagen van het CDA stak zijn weerzin over het amateurisme van met name Verdonk niet onder stoelen of banken.

Het is wrang dat het kabinet-Balkenende ten onder is gegaan aan gebrek aan leiderschap en aan gebrek aan gevoel voor de delicate onderlinge verhoudingen. Politieke meningsverschillen speelden geen rol van betekenis; deze crisis was dus zeker niet onvermijdelijk.

Juist de houding van de ministers van D66, die gistermiddag het liefst wilden doorregeren alsof er niks gebeurd was, onderstreept dat het uiteenspatten van de coalitie vooral een bedrijfsongeval was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden