ten geleide

Naar de stembus tijdens een pandemie: wie zitten er straks aan de formatietafel?

null Beeld

Een campagne vol handicaps maakt toch duidelijk wat er in de komende dagen op het spel staat: misschien niet het Torentje, maar wel de koers van het land.

Zorgen vooraf waren er genoeg: zou het wel lukken, een verkiezingscampagne in coronatijd? Zonder daverende speeches in bomvolle zalen. Zonder folderende politici in windjacks op elke straathoek. Zonder studio’s vol enthousiaste aanhangers bij de tv-debatten? En dan alle belemmeringen nog die op ons wachten in en rond de stemhokjes... Tot in de Tweede Kamer klonk de vraag of het niet beter was om de boel te verschuiven naar juni.

Maar de tegenbeweging was krachtiger. Uiteindelijk zetten de meeste partijen gewoon de schouders eronder: er was al genoeg stilgelegd door de pandemie, daar mocht niet ook nog eens de democratie bij komen. In de woorden van CDA-kandidaat Martijn van Helvert, onvermoeibaar op campagne in de Limburgse heuvels: ‘In de VS gingen ze door, in Irak gingen ze door terwijl de stembussen werden beschoten. En wij kunnen dat niet voor 17 miljoen mensen organiseren?’

Veel praktische handicaps werden overwonnen. In veel opzichten is het een normale campagne geworden, die zich zoals altijd grotendeels afspeelt in de media. Er is al wekenlang geen zender meer die niet met hoge frequentie politici over de vloer heeft, alle kranten maakten vele pagina’s vrij. Kiezers die wilden, konden zichzelf groots informeren.

In deze speciale Digitale Editie vindt u de bijdrage die de Volkskrant daaraan leverde. We interviewden alle lijsttrekkers van de partijen in de Tweede Kamer (alleen Denk-leider Azarkan zegde af wegens tijdgebrek), we bespraken alle verkiezingsprogramma’s, we legden die programma’s naast elkaar op enkele belangrijke thema’s, we vergeleken het stemgedrag van de afgelopen jaren in de Stemchecker en we werpen in de Coalitiewijzer alvast een blik vooruit op de aanstaande formatie: wie kan met wie regeren?

En daarmee raken we meteen de kern van deze campagne. Want de praktische handicaps van de coronacrisis werden overwonnen, maar hoe zit het met de mentale handicaps? Hoezeer de lijsttrekkers en de media hun best deden om andere thema’s te agenderen, het coronabeleid bleef alles overschaduwen.

Premier Rutte groeide in een jaar tijd uit tot de ongenaakbare favoriet van de kiezers. Er moet een wonder gebeuren om hem nog af te houden van een nieuwe periode in het Torentje.

‘Kiezers blijven Rutte belonen voor de corona-aanpak en zijn leiderschap tijdens de crisis’, stelde I&O-research al bij het begin van de campagne vast. En dat is gaandeweg niet ingrijpend veranderd: zorgen over de economie, de werkgelegenheid en de volksgezondheid overheersen alles. In die cocktail neigen veel kiezers naar vertrouwd leiderschap.

Staat er dan niets op het spel in de komende dagen? Is alles al beslist? Wie dat vreest, moet verder kijken dan de strijd om het premierschap. Die lijkt inderdaad niet spannend meer. Maar zeker met een flexibele geest als Mark Rutte in het Torentje is het misschien nog wel belangrijker wie er straks met hem aan de formatietafel zitten. Na drie kabinetten weten we: Rutte kan alle kanten op. Het verschil tussen de PVV in Rutte I en de PvdA in Rutte II had haast niet groter kunnen zijn. Rutte III was in veel opzichten weer een correctie op Rutte II.

Het volgende kabinet wordt centrumrechts of centrumlinks. En aan beide zijden bevinden zich nogal wat partijen die het beleid behoorlijk kunnen beïnvloeden mits ze genoeg zetels krijgen om zichzelf onvermijdelijk te maken.

Door wie wordt Rutte bij de hand genomen? Dat is de belangrijkste vraag die de kiezers in de komende dagen beantwoorden. Daar wordt het verschil gemaakt.

Raoul du Pré, chef politieke redactie de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden