AnalyseBezoekregeling verpleeghuizen

Naar buiten? De deur van het verpleeghuis zit nog op slot

Vanaf maandag mogen verpleeghuisbewoners weer meer bezoek ontvangen. Maar in de praktijk worden in elk verpleeghuis de bezoekregels anders uitgelegd. Tot frustratie van bewoners en hun naasten.

Bartele Bijma praat vanaf het balkon via de telefoon met zijn zoon Siebe. De regels in zijn woonzorgcentrum zijn ‘belachelijk streng’.Beeld Harry Cock

Bartele Bijma zou graag een stukje gaan wandelen. Buiten, bij de dijk, achter de rollator. Ook op z’n 90ste is in beweging blijven belangrijk. Maar als hij het woonzorgcentrum in het Noord-Friese Ferwert waar hij een kamer huurt zou weten uit te komen – de deuren zitten dicht – dan zou hij bij terugkomst twee weken in quarantaine moeten op zijn kamer. Zelfs aan de gangbingo zou hij vanuit zijn deuropening niet mogen meedoen. ‘Belachelijk allemaal’, vindt Bijma. ‘In andere instellingen is dat ook niet zo.’

En zo zijn er meer maatregelen onbegrijpelijk streng in woonzorgcentrum Foswert, vindt zijn dochter Berber Bijma. Visite is maar een uurtje per week welkom, en zelfs een rondje in de binnentuin mag meneer Bijma niet op eigen houtje ondernemen. Zijn dochter: ‘Dan moet er altijd een verzorgende op anderhalve meter afstand bij hem lopen. Mijn vader is een zelfstandige man, hij hoeft niet te worden uitgelaten.’

Aanstaande maandag gaat de bezoekregeling in coronavrije verpleeghuizen een nieuwe fase in. Elk verpleeghuis mag dan zelf bepalen hoeveel bezoek een bewoner mag ontvangen en hoe vaak. Naar buiten mogen de bewoners sinds 25 mei al.

Tenminste, dat staat in de richtlijnen van het RIVM en in de handreiking die onder meer branchevereniging Actiz heeft opgesteld. Maar tot woede en onbegrip van veel naasten zijn er grote verschillen in hoever verpleeghuizen durven en kunnen gaan in het toekennen van vrijheden aan bewoners en bezoekers. In het ene huis is de bezoektijd maximaal 20 minuten per week, in het andere huis mag bezoek zo vaak komen als het wil. Soms is toezicht verplicht, soms niet. Knuffels zijn toegestaan, óf anderhalve meter is de norm.

‘Ik kan me voorstellen dat dit voor familieleden moeilijk te begrijpen is’, zegt Mireille de Wee, voorzitter van de kerngroep Wonen en Zorg van Actiz en bestuurder van een ouderenzorgorganisatie met 28 verpleeghuizen in Brabant. Zij is groot voorstander van de verdere, verantwoorde verruiming van de bezoekregeling: ‘Daar hebben we hard voor gepleit.’

‘Superspannend’

De verschillen kunnen volgens haar goed uitlegbaar zijn, omdat ook de verschillen tussen verpleeghuizen zelf groot zijn. In het ene is er ruimte genoeg, in het andere wonen bewoners nog met z’n tweeën in één appartement. De ene cliëntenraad vraagt om volledige opening, de andere is juist terughoudend. De Wee: ‘Voor elk verpleeghuis is de balans tussen zo snel mogelijk verruimen en het voorkomen van de volgende uitbraak anders.’ Dan kan het bijvoorbeeld ‘superspannend’ zijn om bewoners naar buiten te laten gaan, ze uit het zicht te verliezen, niet 100 procent zeker te weten of ze zich aan de regels houden en geen corona mee naar binnen nemen. Maar, zegt De Wee: ‘Niet naar buiten kunnen is zeker zo ingrijpend als geen bezoek kunnen ontvangen.’

Vreemd genoeg lijken juist huizen waar nog geen corona is geweest soms het voorzichtigst. De Wee: ‘In de verpleeghuizen van mijn organisatie hebben we pijn gezien vanwege het gemis van naasten, maar hebben we ook ervaren hoe je de situatie weer onder controle kunt krijgen. Misschien dat je dan minder bang voor het virus bent.’

Met z’n allen op de zeedijk

‘Wij hebben het hier veilig en dat willen we graag zo houden. Vrijheid staat niet boven veiligheid’, zegt Jan Douwe de Jong, bestuurder van het woonzorgcentrum waar meneer Bijma woont. In Leeuwarden, twintig kilometer verderop, was deze week nog een kleine uitbraak van het virus, ‘dus het kan ook zo bij ons in huis zijn’. Dat wil hij – en het personeel en het merendeel van de bewoners, benadrukt hij – koste wat het kost voorkomen. Daarom gaat de deur voorzichtig op een kier, ‘zodat we deze ook snel kunnen dichttrekken’. ‘Het is logisch dat mensen erop uit willen, maar als we in deze fase de deuren helemaal opengooien, is het hek van de dam en loopt iedereen hier straks op de zeedijk.’

Verpleeghuizen die zich door die vrees laten leiden, schenden daarmee wel de rechten van hun bewoners, vindt universitair docent gezondheidsrecht Brenda Frederiks. ‘Mensen nu nog opsluiten gaat dwars door allerlei grondrechten heen, zeker in huizen waar helemaal geen besmettingen zijn. Je kunt bewoners testen, het personeel testen, beschermende kleding aantrekken, er zijn genoeg andere oplossingen denkbaar om ze te beschermen tegen het virus.’

De Haagse advocaat Jan-Koen Sluijs, gespecialiseerd in het spanningsveld van zorg en overheid, onderzoekt of hij een proefproces zou kunnen aanspannen. Natuurlijk, zegt hij, hebben verpleeghuizen een verplichting om het coronavirus buiten de deur te houden. ‘Maar nu worden bewoners wel erg beperkt.’

De handreiking van onder andere Actiz is volgens hem nu het document met de meeste juridische waarde. ‘Dat is wat de sector vraagt, dus als je daarvan afwijkt, moet je uitleggen waarom dat proportioneel is. Ik zie nu veel voorbeelden die niet proportioneel zijn, daar zou je wat aan moeten doen.’

Rol mantelzorgers

Toch, zegt Debby Gerritsen, hoogleraar welbevinden van kwetsbare ouderen in de langdurige zorg aan het Radboudumc, is de voorzichtigheid wel te begrijpen. ‘Mij verbaasde de snelheid waarmee de verpleeghuizen weer zijn opengegaan na het bericht dat versoepeling eraan zat te komen.’ Zorgmedewerkers hebben het ontzettend voor de kiezen gehad, er zijn afdelingen die veel mensen aan het virus hebben verloren. ‘De verpleeghuizen voelen daarvoor een grote verantwoordelijkheid. Dat ze misschien voorzichtiger zijn dan we zouden willen, kan ik me voorstellen.’ Want het gebeurt ook dat familieleden nu hun moeder ophalen en onmiddellijk mee naar de kapper nemen. Dat risico wil je nou juist vermijden bij de mensen die het kwetsbaarst zijn in deze gezondheidscrisis.

Tegelijkertijd is Gerritsen beducht voor de gevolgen van deze lange periode zonder bezoek en mantelzorgers in de ouderenzorg. ‘We hebben er juist hard aan gewerkt om de buitenwereld binnen te laten treden in het verpleeghuis, om mantelzorgers ook daar een rol te geven. Het is belangrijk dat we dat straks niet weer kwijtraken.’

Voor dochter Bijma, die initieel alle begrip had voor het bezoekverbod, ‘wordt de prijs nu gewoon te hoog. Als het beleid wordt versoepeld, dan moet een instelling daar gewoon in mee gaan. Nu worden regels boven de bewoners gesteld.’

Mieke Cardol: ‘Mijn moeder weigert te eten’

‘Mijn moeder woont in een verpleeghuis in het oosten van het land. Ze heeft dementie. Nadat in maart alles dicht was gegaan, ging het niet goed meer met haar. Ze miste haar familie, wilde niet meer eten, ze spuugde alles uit. Het was voor ons moeilijk om op afstand te blijven.

Het verplegend personeel deed wat het kon, regelde een groot scherm om te kunnen beeldbellen, maar dat is vervangt niet het dichtbij iemand kunnen zijn.

Toen eindelijk de verpleeghuizen opengingen, mocht een van de vier kinderen op bezoek. Maar alleen in een aparte kamer, met de verzorgende erbij, en op anderhalve meter afstand met een mondkapje op. Aanraken was uit den boze. Terwijl er in het verpleeghuis helemaal geen corona is geweest.

Als ik op de radio het spotje hoor van ‘alleen samen kunnen wij corona aan’, merk ik dat ik daar boos van word. Hoezo samen? Er worden nog steeds mensen opzij geschoven.’

Gerda Boekel: ‘Mijn ouders willen achter de hekken vandaan’

‘Voor het verpleeghuis waar mijn ouders wonen staan nog steeds dranghekken. Eerst een rij van één meter hoog, dan een rij van twee meter hoog. Bewoners voelen zich letterlijk van de maatschappij afgesloten.

De eerste bezoekers moesten een mondkapje op, mochten niet een kopje koffie meedrinken, hun meegebrachte gebakje niet opeten. De bewoners waren zo blij dat er weer bezoek kwam, en dan valt op deze manier de gezelligheid weg. Dat heeft z’n weerslag op de bewoners en de visite. Deze mensen willen niets meer dan gezellig samen herinneringen ophalen met kinderen en kleinkinderen.

Vanaf maandag mogen de bewoners naar buiten, maar alleen een rondje om het verpleeghuis. Een ijsje eten bij de snackbar is er niet bij. Ik zou verwachten dat het verruimen van de regels ook voor de mensen die al zo weinig hebben zou gelden.’

Meer over corona in de verpleeghuizen

 In verpleeghuis Brinkhoven in Heerde slaat het coronavirus genadeloos toe. Het personeel krijgt hulp uit onverwachte hoek: de 43ste Geneeskundige Compagnie.

In het coronaprotocol van begin maart stond geen woord over de plek waar veel kwetsbaren wonen: verpleeghuizen. Het is tekenend voor de positie van de ouderenzorg.

Eén vaste bezoeker in het verpleeghuis: voor de een te weinig, voor de ander te veel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden