Naar Brussel? Alsjeblieft niet

Waar voor andere landen oud-premiers en -ministers in het Europees Parlement zitten, zijn Nederlandse politici nauwelijks tot een overstap te bewegen. Europa, best belangrijk?

Nu de PvdA heeft gekozen voor Paul Tang, zijn vrijwel alle Nederlandse lijsttrekkers voor de Europese verkiezingen van volgend jaar mei bekend. Alleen de PVV moet haar man of vrouw nog aanwijzen. Maar wie de nummers 1 overziet kan één heldere conclusie trekken: hoe machtig Brussel ook is geworden, Nederland stuurt er geen stemkanonnen op af om die macht te controleren.


Het contrast met andere EU-landen is groot. Daar wordt het Europees Parlement een stuk serieuzer genomen en is het normaal dat premiers en ministers naar Brussel overstappen. Neem de Belgische oud-premiers Dehaene en Verhofstadt, die nu in het europarlement zetelen, en Jerzy Buzek, voorheen minister-president van Polen. Of oud-ministers als Lamassoure en Trautmann (Frankrijk), Mayor Oreja (Spanje), Aylward (Ierland), Bendtsen (Denemarken) en Carvalho (Portugal).


Zij merken dat hun nationale statuur en ervaring als een hefboom werken in Europees Parlement. Het kost hun minder moeite cruciale taken en posities te veroveren waarmee het beleid voor 500 miljoen Europeanen wordt beïnvloed.


Hoe anders ligt dat in Nederland. Bij de PvdA was van meet af aan duidelijk dat het partijbestuur geen van haar drie zittende europarlementariërs wilde zien terugkeren. De drie bevochten de afgelopen vijf jaar vooral elkaar. Dieptepunt in deze eurosoap is het kort geding dat europarlementariër Judith Merkies onlangs aanspande tegen haar partij, omdat die suggereerde dat ze 85 duizend euro aan onkostenvergoedingen achterover wilde drukken.


De PvdA-kandidaten die zich aandienen, overtuigen het bestuur evenmin. Robbert Baruch, een pr-man voor Buma/Stemra, Bernard Naron, medewerker van eurofractie en Zita Schellekens, pr-dame voor Heineken: geen politieke zwaargewichten die het historische zetelverlies van 2009 (van 7 naar 3 zetels) zullen goedmaken. Of die een dam kunnen opwerpen tegen de door PvdA-coryfee Timmermans (minister van Buitenlandse Zaken) zo gevreesde invasie van eurohaters in het Europees Parlement.


Mede onder druk van een handjevol PvdA-leden en -sympathisanten in Brussel, benadert het partijbestuur zelf een aantal mensen. Partijvoorzitter Hans Spekman polst voormalig FNV-voorzitster Agnes Jongerius. Die kiest echter voor het burgemeesterschap van Utrecht, een ambitie die ze inmiddels heeft laten varen omdat de post naar de VVD'er Van Zanen gaat.


Partijleider Diederik Samsom benadert Tweede Kamerlid Lea Bouwmeester. Zij is verbaasd en vereerd, maar bedankt voor het eurolijstrekkerschap omdat ze net moeder is geworden. Kamerlid Martijn van Dam zei in 2009 nee en laat weten, als de partijleiding bij hem het hoofd om de hoek steekt, anno 2013 niet van gedachten veranderd te zijn.


Ook andere Kamerleden, senatoren en prominenten die gevraagd worden - 'is het niets voor jou, denk er eens over' - houden de boot af. Soms om privéredenen (gezin, werkende partner), soms vanwege de aard van het Brusselse werk (klein radertje in een immense machinerie), maar veel vaker omdat het imago van europarlement zo beroerd is, dat niemand ermee geassocieerd wil worden. Zoals een huidige parlementariër zegt: 'In Nederland word je voor eurofiel versleten, in Brussel als scepticus. Alleen in de trein voel je je nog thuis.


Minstens zo belangrijk om nee te zeggen is de vrees bij PvdA'ers hun plekje op de apenrots aan het Binnenhof kwijt te raken. Opmerkelijk, want de praktijk leert dat ook oud-europarlementariërs minister kunnen worden. Jeanine Hennis (VVD-minister van Defensie) is een recent voorbeeld, maar ook de CDA'ers Maxime Verhagen en Camiel Eurlings schoven vanuit het europarlement door naar invloedrijke Haagse posities.


De opluchting bij het PvdA-partijbestuur is groot als begin oktober voormalig Kamerlid Tang zich meldt als kandidaat-lijsttrekker. Eindelijk iemand met een beetje bekendheid. En ook nog econoom, niet verkeerd in crisistijd. Dat Tang in 2009 een maand op non-actief werd gesteld - hij had Prinsjesdagstukken aan RTL gelekt - was vergeven en vergeten.


De geringe animo voor het euroleiderschap is geen typisch PvdA-probleem. Bij het CDA waren er twee kandidaten waaruit de leden konden kiezen, beiden zittende europarlementariërs. Nieuw toptalent van buiten had zich niet gemeld. Bij D66 en GroenLinks hetzelfde verhaal: er was de keuze tussen een europarlementariër en een europarlementariër.


De VVD kwam niet verder dan één kandidaat, de huidige eurofractieleider Hans van Baalen. Hij werd afgelopen weekend door het VVD-congres bij acclamatie herkozen. Datzelfde zal gebeuren voor de gecombineerde ChristenUnie/SGP-lijst - de enige kandidaat is de huidige lijsttrekker - en de SP, waar niemand zich gemeld heeft om de zittende parlementariër Dennis de Jong uit te dagen.


Ontbeert het de politici aan enthousiasme voor Europa, dat geldt evenzeer voor de partijleden. Bij de PvdA nam 28,8 procent de moeite om de lijsttrekker aan te wijzen, bij de andere partijen gooide meer dan driekwart van de leden zijn stembiljet ongebruikt in de vuilnisbak.


PvdA'er Tang naar Brussel


Paul Tang (46) is de nieuwe lijsttrekker voor de PvdA in Europa. Hij was van 2007 tot 2010 woordvoerder financiën van de PvdA in de Tweede Kamer. 'Ik ben oud-Kamerlid, die zie je ook bij andere partijen als lijsttrekker', was zijn reactie op de vraag of de PvdA geen landelijke bekende naam naar voren had moeten schuiven. 'Kamerleden is het er niet om te doen bekende Nederlander te worden.'


Ook Hans Spekman, voorzitter van de PvdA, ging in het defensief. 'Het is niet zo dat zwaargewichten altijd meer voor elkaar krijgen. We hebben hier geweldige jonge mensen die hun nek hebben durven uitsteken. Dan heb je ook het recht om te winnen.'


Dat zei hij na afloop van de bijeenkomst waar bekend werd dat Tang lijsttrekker wordt bij de Europese verkiezingen. Een ultrakorte bijeenkomst, in twintig minuten was de klus geklaard. Tang zei naar Brussel te gaan 'voor de mensen zonder baan en zonder zekerheid'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden