Naar bed met de forse Miss Frost

Homo's, biseksuelen en transgenders bevolken de jongste roman van John Irving; over de worsteling van onbegrepen Billy.

In zijn nieuwe, dertiende, roman In een mens (In One Person), keert John Irving terug naar het New England dat we kennen uit vroege romans als The World According to Garp, The Hotel New Hampshire en The Cider House Rules.


Verteller en hoofdpersoon is Billy Abbott, een jongeman die opgroeit in het fictieve stadje First Sister in Vermont. Als hij in de puberteit komt, ontdekt Billy dat hij een sterke neiging heeft verliefd te worden op 'de verkeerde personen', zoals andere jongens, maar ook volwassen mannen en vrouwen.


Abbott is, net als Irving zelf, geboren in 1942, dus zijn puberteit speelt in de jaren vijftig: niet de gemakkelijkste tijd om van afwijkende seksuele voorkeuren blijk te geven, zoals we bevestigd zien in de opvattingen van de schoolarts: 'Dat soort aandoeningen is te genezen.'


Maar Billy treft het: zijn pleegvader houdt er de verlichte opvatting op na dat het nooit 'verkeerd' is om verliefd te zijn en dat je dit bovendien niet zelf in de hand hebt. Hij neemt Billy mee naar de plaatselijke bibliotheek, zodat hij zich via de literatuur nader kan verdiepen in het boeiende maar gecompliceerde verschijnsel van de liefde.


Daar aangekomen wordt Billy van het ene op het andere moment stapelverliefd op bibliothecaresse Miss Frost, een breedgeschouderde vrouw met grote handen, kleine borsten en een opmerkelijk lage stem. De lezer, die weet dat Irving eerder met dit bijltje heeft gehakt, vermoedt dan al snel dat Miss Frost wel eens een transgender zou kunnen zijn. Voor de 13-jarige Billy is een dergelijke conclusie uiteraard een paar bruggen te ver. Wel staan voor hem op dat moment twee dingen vast: dat hij schrijver wil worden en dat hij met Miss Frost naar bed wil, 'niet per se in die volgorde'.


Na twee of drie hoofdstukken is duidelijk dat In een mens een roman is over seksuele identiteit. Tijdens het schooltoneel, waaraan ook bewoners van het stadje deelnemen, komt de seksuele ambiguïteit van sommige shakespeariaanse personages uitgebreid aan de orde, evenals het fenomeen dat zijn vrouwen zich soms als mannen voordoen. 'Wat ik eigenlijk denk, Bill', stelt Billy's pleegvader, tevens de regisseur, 'is dat Shakespeare zich veel minder druk maakte om het geslacht dan wij vandaag de dag doen.'


Onthullingen verderop in de roman maken duidelijk dat First Sister, voor een Amerikaans provinciestadje, opmerkelijk rijk is bedeeld met vertegenwoordigers van wat in de VS wel de 'LGBT community' wordt genoemd (Lesbian, Gay, Bisexual en Transgender). Hoewel Irving zijn personages op integere wijze presenteert en probeert er mensen van vlees en bloed van te maken, zijn er momenten dat hij zijn hand dreigt te overspelen.


Vooral Billy's grootvader, opgegroeid in een tijd waarin het vrijwel onmogelijk was 'uit de kast' te komen, dreigt onbedoeld een schertsfiguur te worden. Opa Harry speelt steevast een vrouwenrol in het schooltoneel: iets dat in combinatie met zijn beroep, houthakker, een net iets te hoog Monty Python-gehalte heeft.


Naast een boek over seksuele identiteit is In een mens tevens een onderhoudende bildungsroman. We lezen hoe Billy, na de repressieve jaren vijftig, in de jaren zestig en zeventig geniet van het liberalere seksuele klimaat. Hij woont in Wenen (vertrouwd Irving-territorium), San Francisco en New York, ontwikkelt zich tot een succesrijk schrijver en heeft afwisselend relaties met zowel mannen als vrouwen, alsook transgenders die al dan niet een geslachtsveranderende operatie hebben ondergaan.


Ondanks zijn successen als schrijver en op de liefdesmarkt, blijft Billy in veel opzichten een onbegrepen en gewantrouwde figuur. Heteromannen beschouwen hem als homo, homo's zien hem als iemand die niet echt voor zijn seksuele identiteit durft uit te komen en voor heterovrouwen is hij dubbel onbetrouwbaar, omdat hij er zowel met een man als een vrouw vandoor kan gaan.


Het indrukwekkende slotdeel van de roman beschrijft de aidscrisis van de jaren tachtig en negentig, als Billy veel van zijn vroegere geliefden ziet wegvallen en aan menig sterfbed zit. In veel opzichten is dit deel van In een mens het literaire hoogtepunt waar de rest van de roman naartoe werkt.


Naar goed irvingiaans gebruik is het boek cyclisch van structuur en eindigen we waar we begonnen zijn, in First Sister, Vermont, waar de inmiddels 68-jarige Billy het schooltoneel leidt. Daar vormt een pijnlijke confrontatie de waardige afsluiting van een roman die een humaan en moreel geluid laat horen dat haaks staat op het sociale klimaat in een groot deel van het huidige Amerika.


John Irving: In een mens.

Uit het Engels vertaald door Molly van Gelder en Nicolette Hoekmeijer.


De Bezige Bij; 527 pagina's; € 19,90/ € 29,90 (gebonden).


ISBN 978 90 234 6999 5.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden