Naakte waarheid

De film Lovelace toont het wel en wee op de pornofilmset. Maar klopt dat beeld wel? Pornogrootheden Willem van Batenburg en Diane de Koning geven commentaar.

Hij zat zich al even zichtbaar te verbijten. Maar als Lovelace een minuut of vijftien bezig is, kan regisseur Willem van Batenburg zijn ergernis niet langer voor zich houden. Terwijl loverboy-avant-la-lettre, charmeur Chuck Traynor (Peter Sarsgaard) tijdens een strandfeestje lammig zijn arm om Linda (Amanda Seyfried) heenslaat en zij wat giechelt en haar grote, reebruine ogen neerslaat, draait hij zich naar actrice Diane de Koning die naast hem zit.


'Wát een foute film!' roept hij. 'Dit had ik thuis dus allang weggezapt. Jij?'


Het leek zo'n goed idee. De twee bekendste namen uit de Nederlandse porno-industrie van de jaren zeventig laten kijken naar Lovelace, een biopic over Linda Lovelace, hoofdrolspeelster van Deep Throat (1972). Een 'trip down memory lane' moest dat dan worden, eentje die nostalgische, warme gevoelens op zou roepen over het discotijdperk en tegelijkertijd zou doen mijmeren over de duistere kanten van de industrie.


Maar nu lijkt het er meer op dat de film Van Batenburgs middag vooral vergalt. 'Verlos me!' roept hij terwijl hij zijn armen in de lucht gooit. Diane de Koning gniffelt bij de zoveelste puntkraag. 'Dat het allemaal zo over de top is, vind ik juist wel weer grappig', zegt ze geamuseerd.


Waar Van Batenburg zich zo over opwindt? 'De eenzijdigheid'. De waarheid ligt volgens de pornodeskundige wel iets ingewikkelder. Maar ook dit: 'Het is het zoveelste verhaal over hoe onveilig de porno-industrie is.'


De Koning is een stuk laconieker: 'Het wordt altijd zo afgeschilderd. En al zou je het anders laten zien: mensen willen deze versie nu eenmaal geloven.'


Waar of niet waar, het duo is het erover eens dat Lovelace het grootste vooroordeel over de porno-industrie onderstreept: dat naïeve vrouwtjes daar met harde hand worden gedwongen seksfilms op te nemen. Het is een beeld waarin zij zich totaal niet herkennen. De Koning was gewoon een nieuwsgierige twintiger. 'Mijn vriend had al wat filmpjes gemaakt. Ik hoorde dat Willem (Van Batenburg, red.) modellen zocht en dat vond ik wel spannend. Ik trof ook meteen de goede mensen, dat scheelt een stuk.'


Van Batenburg kwam ook via een wat gekke weg in de porno terecht. Een heel goede genreregisseur wilde hij worden, maar hij had een handicap: thrillers, horror, oorlogsfilms of science fiction trokken hem niet en westerns maken, wat hij het allerliefst wilde, lag in Nederland niet voor de hand. 'Seksualiteit, zo dacht ik, is een leuker, vriendelijker onderwerp. Het gaat over intimiteit, warmte en gevoel.'


De Koning werd zijn muze. Samen maakten ze in de jaren zeventig een stuk of zes korte hardcore pornofilmpjes op 8mm voor de internationale markt. Ondanks het overdonderende succes van Deep Throat in de Nederlandse bioscopen en de opkomst van het 'porno chic'-genre dat het voor de goegemeente bon ton maakte om naar een seksfilm te gaan, duurde het jaren voordat Van Batenburg de financiering rond had voor de eerste Nederlandstalige, expliciete lange seksfilm. Pruimenbloesem (1982), 'de Nederlandse Deep Throat', trok zo'n 200 duizend mensen naar in de bioscoop - ondanks of dankzij feministen die tijdens de première met een fles poep gooiden. 'Het was ook een cultureel fenomeen dat je gezien moest hebben, maar dan op Nederlandse schaal.' Een jaar later volgde Een Schot in de Roos.


De Koning noemt de sets van Van Batenburg vooral 'leuk' en 'gezellig'. 'Tegenspelers die ik nog niet kende, had ik daarvoor al wel gesproken of ik had er soms al iets mee gedaan. Om vooraf vast met een camera erbij te testen of ze het dan ook nog konden.' Als ze 'niet schoon' bleken, of de instelling hadden van 'die vrouw pak ik wel even', kon De Koning ze altijd weigeren. 'Iedereen hield altijd rekening met elkaar. Als je iets niet wilde, gebeurde het niet.'


Van Batenburg: 'Als je goed doorvraagt en luistert, haal je de kwetsbare types er zo uit. Soms dachten mannen dat porno de enige manier was om aan een vrouw te komen. Dan legde ik vriendelijk uit dat dat niet zo werkte.'


Ook al tegen het seventies-porno-cliché in: Van Batenburg duldde geen drank of drugs op de set: 'Ik wilde dat mijn acteurs seks serieus namen en niet dat ze zich wezenloos moesten zuipen om je jurk of broek uit te kunnen trekken.'


Natuurlijk, ook De Koning kwam heus louche types tegen 'die je moest opsluiten in de badkamer' omdat ze je anders niet met rust lieten. En hoe beladen seksualiteit als onderwerp is, leerde Van Batenburg al bij een kort seksfilmpje, toen een jaloers vriendinnetje op de set opdook. Later hoorde hij tijdens de opnamen van Een schot in de roos hoe een jongen zijn vriendin 'bleek van woede' naar de set had gebracht. 'Toen heb ik de hele toestand even stopgezet en met die jongen gebeld - hij wist hoe graag zijn vriendin mee wilde doen, maar was vreselijk jaloers. 'Ik wil van je weten wat je absoluut niet op beeld wilt zien', zei ik tegen hem. En daar hebben we ons aan gehouden - uiteindelijk alleen wat lesbisch kussen en jij hebt al het pijpwerk gedaan, hè, Diane?' En dat in een industrie waar tijd geld is. 'De cameraman zei ook nog: hou toch op met dat geduvel. Maar weet jij veel hoe een ruzie tussen die twee mensen gaat lopen? Als regisseur moet je iets van een psycholoog hebben, anders wordt het een gigantische puinhoop'


Door het succes van Pruimenbloesem kwam De Koning - op kleinere schaal, maar toch - in hetzelfde schuitje als Linda Lovelace. Ze werd herkend op straat; haar ouders lazen over haar in de krant. 'Daarom moest ik het ze wel vertellen. Maar ze vermoedden het al, geloof ik. Toen ik zei dat ik 'erotische films' maakte, zei mijn moeder: 'je bedoelt gewoon porno'. Ze accepteerden het. Verdedigden het naar anderen. 'Moet ze zelf weten', zeiden ze.'


Dat het zo'n succes zou worden hadden ze wel ingecalculeerd - ze bespraken de consequenties en het is niet voor niets dat ze allebei onder een schuilnaam besloten te werken. Van Batenburg: 'Als mensen weten dat je iets met seks doet, krijg je zowel pro als contra aan de deur of aan de lijn.'


De Koning: 'Mannen die denken: oh, die heeft in een pornofilm gespeeld...'


Van Batenburg: 'Makkelijk typje! Daar had ik geen zin in.'


Met dank aan internet wordt De Koning - inmiddels gewoon aan het werk onder haar eigen naam - nog steeds een paar keer per maand herkend. 'Ik vind het niet zo'n punt. Door internet vinden mensen het tegenwoordig ook allemaal heel gewoon.'


Na Pruimenbloesem en Een schot in de roos werkte Willem van Batenburg aan een derde pornofilm voor de bioscoop. Dat die er nooit kwam, lag aan de opkomst van aids. 'Een schot in de roos is, zover ik weet, de eerste mainstream pornofilm waarin een condoom wordt gebruikt. Omdat ik me altijd zo breed mogelijk oriënteerde, was ik namelijk vrij snel op de hoogte van aids. Toen ik eenmaal doorhad wat het betekende als je hiv had... Ja, dan ga je met je gezonde verstand niet doorfilmen.'


'Wat een saillant detail is: ik ben een bewonderaar van het werk van Gerard Damiano (Deep Throat). Hij was de eerste die humor in pornofilms bracht, en dat idee van de clit in een keel is sowieso briljant. Maar toen 90 procent van de porno-industrie in Europa en Amerika stopte toen aids opkwam, heeft hij gewoon doorgefilmd. Tot mijn grote verbijstering.'


Poepgooiers

Het duurde jaren voordat regisseur Willem van Batenburg de financiering rond had voor de eerste Nederlandstalige, expliciete lange seksfilm: Pruimenbloesem (1982). 'De Nederlandse Deep Throat', trok zo'n 200 duizend mensen naar de bioscoop - ondanks of dankzij feministen die tijdens de première met een fles poep gooiden. Diane de Koning speelde de hoofdrol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden