Na twaalf jaar ANC is het tijd voor elektra

Meer dan 21 miljoen Zuid-Afrikanen konden woensdag stemmen tijdens lokale verkiezingen. Nog steeds is het ANC de grootste partij, maar de onvrede groeit....

Van onze verslaggever Rolf Bos

Voor de politieke tegenstanders van het ANC kwam de grote stroomstoringop het juiste moment. Woensdag waren er in Zuid-Afrika lokale verkiezingenen juist toen viel de elektriciteit in grote delen van Kaapstad weer uit. 'We kunnen de computer niet gebruiken om de kiezers te registreren en destemmen te tellen', klaagde een ambtenaar op het stembureau in townshipKhayelitsha. 'Gelukkig hebben we nog een papieren alternatief achter dehand.'

Hoewel er volgens de lokale bestuurders sprake zou zijn van 'sabotage'in de kerncentrale van Koeberg, was het uitvallen van de stroom een kolfjenaar de hand van de tegenstanders van het ANC. De partij die in de restvan Zuid-Afrika sinds de afschaffing van de apartheid het afgelopendecennium een meerderheid bezit, maar die in de 'witte en gekleurde' streekrond Kaapstad traditioneel meer oppositie dan elders ondervindt.

In Kaapstad levert de Democratische Alliantie, de tweede partij van hetland, een hevige strijd met het ANC. Vooral ANC-burgemeester NomaindiaMfeketo moet het ontgelden. De eerste zwarte vrouwelijke burgemeester vande stad wordt beschuldigd van slecht bestuur, nepotisme en corruptie.DA-kandidate Helen Zille voerde hevig campagne tegen haar. Weg met 'swakbestuur en swak dienslewering'.

Maar het is niet alleen de blanke en een deel van de welgesteldegekleurde bevolking die anno 2006 kritiek levert op het al dan nietvermeende corrupte gedrag van de lokale ANC-bewindslieden, het zijn ookmeer en meer arme zwarten die de 'loze beloftes' van de grootste politiekepartij zat zijn. In grote en beruchte townships als Khutsong en Khayelitshaging het volk de afgelopen weken massaal de straat op om de protesterentegen de lokale machthebbers, die hun beloftes van 'stromend water,elektriciteit en sanitair voor iedereen' niet nakomen.

Het levert bizarre beelden op, die herinneren aan de pijnlijke tijdenvan de apartheid. Beelden van pantserwagens die door de townshipspatrouilleren, van soldaten die rubberen kogels afvuren op stenen gooiendejongeren, van brandende autobanden, van wolken traangas, van politici dieonder escorte van politiemannen naar politieke manifestaties moeten wordengebracht.

Vorige week werd Mosiuoa Lekota, minister van Defensie, onderbegeleiding van politiemannen door het opstandige Khutsong geleid. DeANC-minister werd belaagd door boze, zwarte vrouwen. Het is het nieuweZuid-Afrika: Lekota is zwart, de politiemannen die hem tegen de zwartemassa beschermen zijn blank.

'No house, no toilet, no vote!' De teksten op het stuk karton liegen erwoensdag er niet om. Deze inwoners van Khayelitsha gaan niet stemmen. 'HetANC beloofde ons sanitair en elektriciteit, maar dat is niet gebeurd',roept een jonge vrouw. In Khayelitsha staan mensen, twaalf jaar na deafschaffing van de apartheid, nog steeds in de rij om water te halen bijeen gemeenschappelijke kraan.

Ook dit is het nieuwe Zuid-Afrika, dat hier, in Khayelitsha, trouwensnog erg op het oude Zuid-Afrika lijkt. Neem de N2 vanaf Kaapstad richtingSwellendam en je passeert links de uiterst moderne luchthaven, die algeheel gereed lijkt voor de ontvangst van de duizenden fans die in 2010 hetWK voetbal, een primeur voor Afrika, met een bezoek zullen vereren.

Rechts zie je eerst de autoshowrooms van Audi en BMW, waar trouwensook steeds meer een kleine, maar gegoede zwarte middenklasse klant is. Maarna deze moderne shopping malls volgt een depressief makend hekwerk, datvele kilometers lang is. Daarachter ligt Khayelitsha, de bidonville vanKaapstad. Gevuld met houten optrekjes, rij na rij, soms op elkaar gebouwd.Idioot contrast: luxe auto's op de snelweg, Boeings opstijgend van hetnabijgelegen vliegveld, grote groepen inwoners van Khayelitsha langs - ensoms gevaarlijk óp - de weg, onderweg naar slecht betaalde baantjes in destad of in de nabijgelegen wijnstreek.

Om de zoveel meter staan grote, gele verkiezingsborden, waarop presidentThabo Mbeki verkondigt dat het ANC een 'plan bezit om de lokale regeringbeter voor u te laten werken'. Maar daar moeten veel inwoners vanKhayelitsha bitter om lachen. 'Twaalf jaar nadat de apartheid is verdwenen,is er bij ons weinig veranderd', zegt de 37-jarige Joseph, onbetaaldeparkeerwacht uit Khayelitsha, die in Kaapstad, aan de Buitengragt, voor eenfooi op auto's past.

'We leven in één kamer met negen mensen, we hebben geen stromendwater, geen elektriciteit, geen toilet. En 's avonds wil je bij ons inKhayelitsha niet op de straat gezien worden. Dan heersen de gangs, elkenacht worden er mensen doodgeschoten.'

President Thabo Mbeki is zich bewust van de groeiende onvrede. Ondankseen stevige economische groei leeft de helft van de 45 miljoen tellendebevolking nog onder de armoede grens. 'Ik begrijp best dat de mensen moreand faster willen', zei hij in januari in het voetbalstadion van Kaapstad.In 2010, luidt de belofte van zijn ANC, tijdens het WK voetbal, zal iederhuishouden stromend water en hygiënisch sanitair bezitten. 'En in 2012,als het ANC honderd jaar bestaat, heeft elk huis elektriciteit.'

Mooie beloftes, maar parkeerwacht Joseph uit Khayelitsha zou woensdagtoch niet gaan stemmen. Hij was te teleurgesteld in het ANC, maar zag zogauw geen andere partij waarop hij kon stemmen. 'De mensen van deDemocratische Alliantie zijn mij te blank.'

Een andere Zuid-Afrikaan ging woensdag wél naar het stembureau. De87-jarige Nelson Mandela bracht in een buitenwijk van Johannesburg zijnstem uit. 'Zelfs als ik in mijn graf lig, sta ik nog op om te gaanstemmen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden