Na Trump en Brexit hopen Nederlandse peilers op een beter 2017

Het jaar 2016 is een peilingenbloedbad. De Brexit, het Colombiaanse vredesakkoord-referendum, de Franse republikeinse voorverkiezing en als hoogtepunt de winst van Trump in de VS; steeds is de uitkomst onverwacht. Met de verkiezingen van maart volgend jaar voelen de Nederlandse peilers de hete adem van ongeloofwaardigheid in de nek. Onterecht, vinden ze zelf, maar niets doen is geen optie.

Overzicht gemiddelde van landelijke peilingen. Beeld anp

'We moeten ook de emotie gaan meten', oppert peiler Kantar Public (voorheen TNS/Nipo) nu. De huidige peilingen 'lezen' te weinig de onderbuikgevoelens die tot een Brexit en een presidentschap van Trump zouden hebben geleid. Als respondenten heel snel antwoord geven, zo is de gedachte, kan dat antwoord meer door emotie dan door ratio ingegeven zijn. Nu meet geen enkele opiniepeiler de antwoordtijd.

'Maar het meten van emotie is geen panacee om kiezersvoorkeuren te achterhalen', nuanceert Tim de Beer van Kantar Public. Hooguit kunnen peilers vaststellen welke partijen emotionele stemmen trekken en welke meer rationele. 'Een partij die de emotie aanspreekt, scoort makkelijker, daar zou je een soort van correctiefactor op los kunnen laten.'

Anti-establishmentkiezer

'Laten we geen voorbarige conclusies trekken voor de Nederlandse peilingen', is het pleidooi van Peter Kanne van I&O Research. Neem het Oekraïne-referendum. Die uitslag hebben alle peilers uitstekend gezien, vindt Kanne. 'Hoewel het 'nee' voor een belangrijk deel door hetzelfde sentiment gevoed werd als de winst van Trump en de Brexit.'

De anti-establishmentkiezer die voor de VS en Groot-Brittannië een mysterie bleek, hebben de peilers volgens Kanne aardig in beeld. 'Het probleem is eerder dat de Turks-Nederlandse achterban van de beweging Denk - als die al bestaat - minder goed in onze panels zit.'

En dan is er nog het misverstand bij de kiezer, zegt Jeroen Kester van Ipsos. 'Velen zien peilingen als voorspellingen, terwijl het eerder dagkoersen zijn. Een peiling geeft de situatie van dat moment aan.'

Hoe kunnen de peilingen er zo ver naast zitten?

Voor de opiniepeilers was het schrikken. De overwinning van Donald Trump komt bepaald niet overeen met de voorspellingen voorafgaand aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Die hielden het (bijna allemaal) op een succes voor Hillary Clinton. De New York Times dichtte haar dinsdag nog een kans van 84 procent op de sleutel van het Witte Huis toe.

Premiersdebat

Zo'n momentopname kan cruciaal zijn voor de einduitslag, bleek bij de verkiezingen van 2012. Drie weken daarvoor was het premiersdebat van RTL en dat bleek het kantelmoment. Door in dat debat boven het gekrakeel van de andere partijen te staan, werd PvdA-leider Diederik Samsom vanuit kansloze positie uiteindelijk tweede. Maar het scheelde weinig of D66-leider Alexander Pechtold had in plaats van Samsom aan dat debat meegedaan. Want alleen de grootste vier partijen in de peiling van dat moment waren uitgenodigd en daartoe mistte Pechtold net één gepeild zeteltje.

Deze keer gaat het precies zo: begin februari kijkt RTL naar het gemiddelde van alle peilingen en nodigt daarop de grootste vier lijsttrekkers uit voor het premiersdebat. Nu zouden dat Rutte (VVD), Wilders (PVV), Buma (CDA) en Pechtold (D66) zijn. Dat een linkse partij ontbreekt is niet de zorg van RTL, zegt de omroep. Moeten ze maar zorgen dat ze er begin februari goed voor staan. Bovendien worden de grootste acht partijen uitgenodigd voor het RTL-debat in Carré. Ook op basis van de peiling van dat moment.

Peilers falen omdat ze horen tot establishment

WEIRD-onderzoekers missen de opvattingen van mensen die anti-establishment zijn. Lees hier het opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.