Na totaal mislukte gok is May haar meerderheid in het Lagerhuis kwijt

De positie van Theresa May is sterk verzwakt na een dramatisch verkiezingsresultaat. Door een totaal mislukte gok is haar Conservatieve Partij de meerderheid in het Lagerhuis kwijtgeraakt.

Theresa May en haar echtgenoot Philip Beeld ap

De premier had de verkiezingen uitgeschreven om met een grote meerderheid de Brexitonderhandelingen in te gaan. Geen moment had ze gedacht dat Jeremy Corbyn een kans zou maken, maar de linkse leider presteerde verrassend goed. Hij heeft May opgeroepen de eer aan zichzelf te houden. De Tories staan bekend als meedogenloos tegenover falende leiders.

Tekst gaat door onder video.

De vraag is nu welke gevolgen de uitslag heeft voor Brexit. Over tien dagen moeten in Brussel de onderhandelingen beginnen, maar hoe kan een partij die in een crisis verkeert deze fatsoenlijk leiden? Bovendien vroeg May om een mandaat voor een 'harde Brexit', maar die lijken de Britse kiezers nu te hebben afgewezen. 'Artikel 50 is in werking gesteld en we waren op weg', zei voormalig UKIP-leider Nigel Farage, 'Nu heeft May alles in de waagschaal gesteld. Zelfs Brexitminister David Davis doet nu concessies.'

Labour-Kamerlid Barry Gardiner, een Corbynite, verklaarde tegenover de BBC dat niet zozeer May of de Conservatieve Partij heeft verloren, als wel de natie. 'May gaat over tien dagen naar Brussel en zal daar een lachertje zijn.'

Een schok golfde door het Verenigd Koninkrijk toen donderdagavond de exitpoll bekend werd gemaakt. In plaats van een flinke meerderheid, zoals de meeste peilingen hadden aangegeven, bleken de kiezers te hebben gekozen voor een 'hung parliament' waar geen enkele partij de magische grens van 326 zetels bereikt. Gaande de nacht bleek de stembuspeiling correct te zijn. Sterker, de Conservatieven leden de ene na de andere nederlaag. Meerdere bewindslieden verloren hun zetel, onder wie de auteur van het gedoemde verkiezingsmanifest, Ben Gummer.

Er waren meer grote verliezers. Voormalig vicepremier Nick Clegg verloor zijn zetel in Sheffield en fractieleider Angus Robertson van de Scottish National Party (SNP) raakte Moray kwijt, alsmede oud SNP-leider Alex Salmond. De Schotse nationalisten raakten eenderde van hun zetels kwijt, een teken dat de Schotten voorlopig zijn uitgekeken op onafhankelijkheid. De Liberaal-democraten kenden een wisselvallige nacht, met winst hier en verlies daar. Hun leider Tim Farron kwam met de schrik vrij.

Conservatieven definitief meerderheid kwijt

De Britse premier Theresa May kan geen absolute meerderheid meer halen in het Lagerhuis. Nu 633 van de 650 kiesdistricten zijn geteld, is die kans voor de Conservatieve Partij verkeken. Dat blijkt uit berekeningen van het Britse persbureau Reuters.

May's partij is nu zeker van 313 zetels en kan de grens van 326 niet meer passeren. Labour haalt zeker 260 zetels, de Scottish National Party (SNP) 34. Daarna volgen de Liberal Democrats (LibDems) en de Democratic Unionist Party, met respectievelijk 12 en 10 zetels.

Liveblog

De uitslagen stromen binnen. Volg al het nieuws in ons liveblog.

Labour staat op een winst van dertig à veertig zetels, met een percentage van de stemmen dat Blair bij zijn laatste zege haalde. Het won zetels terug in Schotland, behield Zuid-Wales en pikte meerdere zetels van de Conservatieven in Engeland. De Corbynmanie is aanstekelijk gebleken. Corbyn heeft vooral campagne gevoerd in veilige districten, omringd door duizenden aanhangers. Deze opvallende tactiek heeft een bandwagon-effect veroorzaakt. Het won stemmen van mensen die tegen de bezuinigingen zijn, tegen een harde Brexit, tegen een machtsgreep van May.

Binnen Labour verklaarde de ene na de andere politicus dat Corbyn helemaal verkeerd is ingeschat.

May dacht in april de verkiezingen eenvoudig te kunnen winnen en de partij lag mijlenver voor in de peilingen. Maar een week is lang in de Britse politiek, laat staat zeven weken. De Conservatieve campagne was een drama, van begin tot eind. De premier zei niets noemenswaardigs, weigerde te debatteren en ging kiezers uit de weg. Door een voorstel om bejaarden die thuiszorg nodig hebben hun huis te laten opeten, joeg ze veel trouwe kiezers weg. Het schrappen van gratis schoollunches was ook geen briljant idee. Bovendien kwam ze over als een houten klaas.

Daar komt bij dat de Tories hadden verwacht dat UKIP-stemmers vanzelfsprekend naar hen zouden overstappen, maar het plan om de partij om te dopen tot arbeiderspartij was niet geloofwaardig. Er was geen doorbraak in het industriële noorden. Symbolisch is dat Halifax rood bleef, de oude wolstad waar May haar manifest presenteerde, en dat ook Bolton Noord-Oost rood bleef, het district waar May haar campagne begon. Ze was vol vertrouwen dat ze een flinke winst zou boeken, maar het lijkt er op dat ze reeds na negen maanden Downing Street last heeft gekregen van overmoed, van hubris.

Jeremy Corbyn, leider van Labour. Beeld ap
Theresa May vrijdagochtend nadat een groot deel van de stemmen is geteld. Beeld reuters

Hel en verdoemenis

De Conservatieven verloren zelfs Canterbury, een stad waar de partij sinds de Eerste Wereldoorlog een meerderheid had. Hier gaven studenten de doorslag. In het eurogezinde Londen werd de partij weggevaagd. Minister van Binnenlandse Zaken Amber Rudd, May's vertrouwelinge, overleefde op het nippertje een nieuwe slag om Hastings. Bij analisten leefde het vermoeden dat in huize Cameron nog maar eens een wijntje werd ingeschonken. Hij raakte zijn premierschap kwijt door een gok en May, die zijn politieke erfenis wilde vernietigen, dreigt nu hetzelfde te overkomen.

Britse kiezers houden er niet van om te horen te krijgen dat ze ergens op moeten stemmen omdat er anders hel en verdoemenis dreigt. Die fout maakte Cameron een jaar geleden en May nu.

Ironisch genoeg werd de schade beperkt door de Schotse Tories, die onder leiding van de sterke Ruth Davidson, potentieel opvolger van May, een wederopstanding beleeft. Het neemt niet weg dat de messen worden geslepen in Tory-kringen. Volgens commentator James Forsyth zijn Kamerleden ziedend over dit eigen doelpunt van hun leider. In de televisiestudio's glunderde George Osborne, de minister van Financiën die door May was ontslagen. Hij zei dat May's manifest het slechtste uit de geschiedenis was en dat er binnen de partij geen meerderheid is voor een harde Brexit.

De Conservatieven kunnen eventueel doorregeren met de Noord-Ierse Democratic Unionist Party. May heeft aangegeven door te willen gaan ten behoeve van de stabiliteit, omdat over tien dagen reeds de Brexitonderhandelingen beginnen. Maar ze is zwaar beschadigd na deze afgang, na een verkiezing die geheel ging over haar leiderschap. Ze voelde zich groter dan de partij en betaalt daar nu de rekening voor. Bij de bekendmaking van het resultaat in haar district Maidenhead zag ze er beduusd uit. Met een overslaande stem las ze een verklaring voor.

Ruth Davidson, een potentiële opvolger van May. Beeld afp

MAYHEM

Voor koppenmakers en cartoonisten was het een goede nacht. MAYHEM kopte The Sun, oftewel: puinhoop. Cartoonist Matt maakte een tekening waarin May constateert dat de kiezers 'bloody difficult' zijn, een knipoog naar haar geuzennaam 'bloody difficult woman'. Stiekem is het een goede nacht geweest voor Boris Johnson. Hij wist zijn zetel in West-Londen te behouden en is volgens de bookmakers de favoriet om May op te volgen. Met hem aan het roer hebben de Conservatieven een aansprekende leider, maar of hij de juiste premier is om Brexit in goede banen te leiden, daarover wordt getwijfeld.

Meer in het algemeen lijkt chaos het nieuwe normaal te zijn geworden in het Verenigd Koninkrijk. Er valt geen peil meer op te trekken. 'Ik heb geen idee wat er in de Britse politiek gebeurt', zei Labour-Kamerlid John Woodcock. Duidelijk is wel dat de traditionele socialist Corbyn een gevoelige snaar heeft geraakt met zijn pleidooi voor het publieke goed, met zijn authenticiteit en een pragmatische Brexit. Hij kreeg een onverwacht compliment van Farage. 'Het knappe aan Corbyn is dat zowel Remainers in Londen als UKIP'ers in Noord-Engeland op hem stemmen.'

Saillant detail: het laatste bedrijf dat May tijdens haar campagne bezocht was een verhuisbedrijf.

Theresa May verlaat het hoofdkantoor van de Conservatieve Partij. Beeld epa

En nu?

De Conservatieve Partij kan in theorie doorregeren met gedoogsteun, of in een coalitie met de Democratic Unionist Party (DUP), de grootste protestantse partij van Noord-Ierland.

De DUP is onlosmakelijk verbonden met de naam van wijlen dominee Ian Paisley, wiens zoon nu Kamerlid is. Bij de verkiezingen heeft DUP enkele zetels gewonnen, zij heeft er nu tien. Net als de Conservatieven is het sterk voor de Britse Unie en voor Brexit. Zo'n coalitie, echter, kan de gespannen situatie in Noord-Ierland op scherp zetten, omdat de 'Ierse grens' een belangrijke rol zal spelen tijdens de Brexitonderhandelingen. May had deze verkiezingen juist uitgeschreven om de vrije hand te hebben.

Beeld de Volkskrant

Meer over de Britse verkiezingen

De grote vraag vandaag was: wat doen de Britse jongeren? Labour is voor de winst vooral afhankelijk van de progressieve jeugd, de groep die bij het Brexitreferendum thuisbleef.

De verkiezingen leken te gaan over de Brexit. Maar drie terroristische aanslagen in drie maanden op het Engelse uitgaanspubliek gooide de boel om: Brexitverkiezingen werden terreurverkiezingen.

Theresa May presenteert zich graag als de harde, sterke en stabiele leider die Groot-Brittannië nodig heeft. Maar in de week voor de verkiezingen brokkelde haar status snel af. Ze heeft het zichzelf erg lastig gemaakt.

Hij werd verguisd en bespot, maar Labourleider Jeremy Corbyn zag deze campagne het gat met de Conservatieven. Plots klonk 'premier Corbyn' niet zo gek meer, en niet alleen omdat hij zich netter is gaan kleden. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden