Na ruim vijftig jaar guerrillaoorlog wil Colombia toeristen verleiden

Na een verwoestende guerrillaoorlog in Colombia levert de FARC vandaag de wapens in. Het land van de narcos zet voortaan vol in op toerisme. Maar vooralsnog lopen agenten groepsgewijs over het strand.

Authentiek Colombia in het dorpje Necoclí, aan een turquoise zee. Beeld Fabio Cuttica
Authentiek Colombia in het dorpje Necoclí, aan een turquoise zee.Beeld Fabio Cuttica

Met uiterste precisie steekt Teresa Ramos cocktailprikkers in een piepschuimen bal. Haar zoontje is jarig en ze maakt snoepstekelvarkens voor op zijn feestje. De 35-jarige oud-paramilitair zit op de veranda van Hotel Samapini, in het Colombiaanse dorpje Necoclí. 'Mijn hotel is nu zeven maanden open', zegt ze, terwijl ze een zak blauwe spekjes open trekt. 'Het loopt best goed, maar we hebben pas twee buitenlandse gasten gehad.' Ze grijnst: 'Ik denk dat ze niet durven.'

Op twintig meter van het hotel glinstert de Caribische zee in de nog altijd bloedhete namiddagzon. Kinderen rennen naar het strand, gooien hun schooluniformen in het zand en springen in het kabbelende water. Er zijn hier een paar kleine vissersdorpjes, de bomen groeien er tot aan het turquoise water. Felgekleurde vogels vliegen laag over, apen krijsen. Op een uurtje varen, aan de overkant van de baai van Urabá, ligt het Darien-regenwoud, de dichte jungle die de grens vormt tussen Colombia en Panama.

Al met al oogt het als de ideale vakantiebestemming. Maar op de site van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken staat Necoclí rood gekleurd, net als de paradijselijke stranden aan de overkant van de baai. Onder geen beding naartoe gaan, betekent dat. 'Door zeer ernstige veiligheidsrisico's kan voor reizigers een levensbedreigende situatie ontstaan.'

Tekst gaat verder onder de kaart.

null Beeld
Beeld

Drugs en wapens

Onder het lieflijke voorkomen van Urabá schuilt inderdaad een bittere realiteit. Het gebied is door de nabijheid van de grens met Panama van grote strategische waarde in de drugs- en wapenhandel. Linkse guerrillabewegingen als de FARC en rechtse paramilitairen als de AUC hielden hier in de jaren negentig brute slachtpartijen. 'Het ging er hard aan toe, ja', zegt Ramos. 'Ik heb als kind heel wat doden gezien.' Ramos zelf werd paramilitair. 'Het was mode', verklaart ze schouderophalend. 'Je moest een kant kiezen.'

De oorlog heeft diepe kraters geslagen in Urabá, maar de Colombiaanse regering is vastbesloten de regio in de markt te zetten als toeristische hot-spot. De regering tekende vorig jaar een vredesverdrag met de FARC en al tijdens de onderhandelingen kwam een minister met het overheidsprogramma 'Vrede, Toerisme en Samenleving' om toerisme in voormalige conflictgebieden te stimuleren. De baai van Urabá is uitgekozen als een van de regio's om proef te draaien.

Populair: de Escobar-tour

Er kwam in 2016 een recordaantal van 5 miljoen toeristen naar Colombia. Ze doen graag de Pablo Escobar-tour in Medellin, of bezoeken de koloniale Caribische parel Cartagena. Meer avontuurlijke reizigers hiken door de sprookjesachtige Sierra Nevada naar de ruïnes van de Verloren Stad, bezoeken de koffieproeverijen rondom Manizales, of gaan naar de 'regenboogrivier' in Meta. Maar door de oorlog zijn grote delen van Colombia nog steeds moeilijk bereikbaar.

Carlos Rojas, wethouder van Toerisme van Necoclí, is vol vertrouwen over de potentie van zijn dorp. 'Wist je dat we een moddervulkaan hebben? De modder komt er uit de grond gespoten. Je kunt je ermee insmeren: het heeft een helende werking.' Rojas heeft ook een slagzin verzonnen om toeristen te lokken: 'Necoclí heeft magie.' Hij kijkt er triomfantelijk bij.

Op papier zijn alle gewapende groepen die hier actief waren gedemobiliseerd. In de praktijk zwaaien oudparamilitairen nog altijd de scepter. De Urabeños, ook bekend als Clan del Golfo, is de grootste en machtigste criminele organisatie van Colombia. De Urabeños controleren de drugsroutes naar Panama, smokkelen migranten de grens over en persen de bevolking af.

Het gezicht van wethouder Rojas betrekt als de Urabeños ter sprake komen. Hoewel er niemand meeluistert, dempt hij zijn stem. 'Die hebben het nog steeds voor het zeggen hier', zegt hij. 'Maar er patrouilleren nu ook politieagenten en militairen', haast Rojas zich te zeggen. Die zichtbare aanwezigheid van de staat verklaart volgens de wethouder de toename van Colombiaanse toeristen de afgelopen jaren. 'Het wekt vertrouwen.'

null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica
null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica

Bezoekers uit andere landen denken daar wellicht anders over. Politieagenten lopen groepsgewijs over het strand, en ijsberen nors over de pier. Met hun enorme geweren dragen ze niet direct bij aan een ontspannen vakantiegevoel. Ook zwaarbewapende soldaten die voertuigen controleren op de doorgaande weg vanuit Apartadó kunnen intimiderend overkomen. 'Daar heb ik nooit bij stilgestaan', mompelt Rojas. 'Militaire checkpoints geven mij juist een veilig gevoel.' Hij maakt er een aantekening van.

De regering heeft oog voor de potentie van de ongerepte natuur, nu duizenden guerrillastrijders de bergen hebben verlaten. De dorpen die zij achterlaten zijn nog niet verpest door megahotels. De strijders hebben zich sinds november naar transitie-zones verplaatst, waar ze nu onder toeziend oog van de Verenigde Naties hun wapens inleveren en zich klaarmaken voor een civiel bestaan. Voor ondernemers die hotels bouwen in afgelegen dorpen zijn er belastingvoordelen. Lokale gemeenschappen moeten nauw worden betrokken bij de ontwikkeling van toerisme. De hoop is dat het aantal bezoekers de komende jaren met 30 procent zal toenemen.

null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica

Geschiedenis

Onder de bevolking van Necoclí is de animo groot. De 23-jarige Camilo Ritoré bijvoorbeeld, is van plan een trekpleister te maken van de plaats waar de Spanjaarden aan land kwamen. 'Dit was de eerste plek waar de Europeanen voet zetten op het vasteland van de Amerika's', aldus Ritoré. 'Dat weet bijna niemand. Er staat niet eens een bordje.' Ritoré organiseert workshops voor de inwoners. 'Als ze de geschiedenis kennen, kunnen ze straks toeristen rondleiden.'

Een paar kilometer verderop runt Francisco Meneses (66) samen met elf andere families het tot nog toe enige ecotoerismeproject van Necoclí. Vier hutten van hout en palmbladeren en een zelfgemaakt museum met archeologische overblijfselen van de pré-Spaanse volkeren. 'Die heeft mijn neef gevonden', aldus Meneses. 'Die plundert oude graven op zoek naar goud.' De moddervulkaan is op loopafstand, en bovenaan de heuvel staat een overkapping met hangmatten en wijds uitzicht over de zee.

null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica

Meneses heeft alle gewapende groepen voorbij zien komen. 'Er was een tijd dat zowel de FARC als het leger en de paramilitairen hier aanwezig waren', vertelt hij. Hij banjert op badslippers door de modder een heuvel op en wijst in de verte. 'Daar waren hun kampementen. Ze kwamen regelmatig door het dorp en vroegen ons dan of we de vijand hadden gezien. Liegen was riskant, de waarheid vertellen ook. De paramilitairen waren het ergst. Ze onthoofdden dorpelingen met kettingzagen, verkrachtten de vrouwen, terwijl de mannen toekeken.' Hij houdt zijn hoofd schuin, luistert ingespannen naar het gebrul van de kikkers. Er verschijnt een glimlach op zijn gezicht. 'Ze zijn blij', zegt hij. 'Het heeft geregend.'

Het ecotoerismeproject krijgt subsidie uit een potje van de Verenigde Naties, bedoeld om Colombiaanse boeren alternatieven te bieden op de cocaproductie. In het weekend hebben ze aanloop, maar niemand kan ervan leven. 'We doen het erbij, alle families hebben hun akkers', aldus Meneses. 'Geen coca meer', verzekert hij grijnzend. Onder de families zitten zowel oud-guerrillastrijders als voormalige paramilitairen. 'Iedereen heeft een verleden', mompelt Meneses. 'We moeten naar de toekomst kijken.'

null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica
null Beeld Fabio Cuttica
Beeld Fabio Cuttica

Avondbries

Als de avond valt in Necoclí zetten ouderen hun schommelstoelen op straat, negeren de opdringerige muggen en genieten van de verkoelende avondbries. De geur van vers gebakken vis en rijst in kokosmelk waait uit de huizen. Een man met ontbloot bovenlijf duwt een houten kar vol bakbananen over de hobbelige weg.

Teresa Ramos is bijna klaar met de voorbereidingen van het pyjamafeestje, dertig kleuters gaan film kijken op de patio van het verder lege hotel. 'Ik geloof niet in vrede met de FARC', zegt ze. 'Het is net zo'n farce als de demobilisatie van de para's.' Ook in de plannen van de regering om toerisme te stimuleren heeft Ramos weinig vertrouwen. 'De staat heeft nog nooit iets voor elkaar gekregen hier', zegt ze. 'Maar dat maakt niet uit. We zijn ondernemers, we zorgen zelf wel dat die toeristen komen.'

Wapens inleveren

Vandaag begint de laatste fase van ontwapening van guerrillabeweging FARC. Sinds maart hebben de linkse rebellen al 60 procent van hun wapens ingeleverd. Zodra de laatste geweren zijn geborgen beginnen de guerrillero's hun nieuwe civiele leven. De FARC zal verdergaan als politieke partij, Het vredesverdrag betekent nog geen einde aan de problemen. De kleinere linkse guerrillabeweging ELN is nog altijd actief, en momenteel in onderhandeling met de regering over vrede. Daarnaast worden veel gebieden nog gecontroleerd door criminele organisaties met wortels in de paramilitaire groeperingen die in de jaren negentig en nul dood en verderf zaaiden.

Afgelopen zaterdag nog was er een bomaanslag in een winkelcentrum in hoofdstad Bogotá. Daarbij vielen drie doden en acht gewonden.

Lees meer onder de video.

Meer over Colombia en de FARC

Na lang aandringen kreeg de Volkskrant in mei 2016 de mogelijkheid een FARC-kampement te bezoeken. Een verslag van het vijfdaagse bezoek (+).

Het Colombiaanse volk zei 'nee' tegen akkoord met de FARC, maar de president van het land, nu winnaar van de Nobelprijs, blijft ijveren voor vrede. Een profiel van Juan Manuel Santos (+).

Soacha is de hoofdstad van de bijna zes miljoen Colombianen die zijn gevlucht voor 52 jaar burgeroorlog en drugsgeweld. Slachtoffers en daders moet er leren samen te leven (+).

Vooruitlopend op definitieve vrede in Colombia verlieten duizenden FARC-strijders de jungle. Lees hier het verslag van de laatste tocht van de FARC-guerrillero's (+); bekijk de beelden hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden