Na ‘nee’ zijn Turken bang dat ze niet welkom zijn in Europa

De uitslagen van de referenda in Frankrijk en Nederland hebben ook hun weerslag op Turkije. Leidt dat tot een opleving van het altijd sluimerende wantrouwen jegens Europa?...

Uit Ankara en Brussel klinken dezelfde geruststellende geluiden. De referenda over de Europese constitutie hebben geen invloed op de Turkse toetreding tot de Europese Unie. Op 3 oktober beginnen de directe onderhandelingen, dus ga maar gerust slapen, klonk het bij monde van premier Tayyip Erdogan. en minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül.

Brussel liet zich evenmin onbetuigd: eurocommissaris Günter Verheugen verklaarde dinsdag tegen de Süddeutsche Zeitung dat een nee tegen Turkije een woordbreuk betekent. Hij wees erop dat de Turken altijd al het angstige gevoelen hebben dat Europa ze niet lust, wat ze ook doen.

‘Het heeft mij, en vele anderen, verschrikkelijk veel inspanning gekost om vertrouwen te wekken bij de Turken. Het zou onvoorstelbaar kortzichtig zijn als dat vertrouwen juist nu beschaamd zou worden. Stel je eens voor dat we dit land verliezen als partner en veiligheidsscharnier in het Midden-Oosten’, aldus Verheugen.

Desalniettemin is het onmiskenbaar dat het Franse en Nederlandse nee mede is ingegeven uit onvrede met de Turkse kandidatuur voor de EU; een onvrede die ook in Duitsland leeft. Ankara moet er niet aan denken dat dit najaar de anti-Turkse CDU aan de macht komt en over twee jaar Nicolas Sarkozy – ook al geen groot vriend van Turkije – de nieuwe president van Frankrijk wordt.

Afspraak is afspraak, redeneert Erdogan. Maar zijn opmerking dat de interne crisis waarin de Unie verkeert ‘met ons niets te maken heeft’ was geen beste inschatting van de situatie.

De Turken hebben alle reden om zich ongerust te maken, zegt een politieke waarnemer in Ankara. ‘We hebben een ongekend aantal concessies gedaan en een aantal taboes doorbroken: kijk naar Cyprus. Er zit zelfs beweging in de Armeense kwestie. Deze regering werkt daar hard aan. Maar de vrees heerst dat de EU met allerlei aanvullende eisen komt, bijvoorbeeld over de Koerden. Dit alles heeft geleid tot een herleving van het nationalisme, de MHP wordt weer populair.’

Turkse voorstanders van toetreding vrezen dat het tempo van de binnenlandse hervormingen zal inzakken of zal stagneren indien er nog meer obstakels tegen het lidmaatschap worden opgeworpen.

Het wantrouwen jegens de intenties van de EU wordt onderkend door de Turkse ambassadeur in Nederland, Tacan Ildem. ‘Van de Turken is 60 tot 70 procent voor toetreding, maar als je ze vraagt of het er ooit van zal komen, ligt dat percentage opeens een stuk lager.’

‘Je kunt beter gokken op de VS dan op de EU, de Amerikanen zijn onze echte vrienden’, zei de zakenman Zeynel Erdem vorige week tegen de New York Times. Hij verwoordde wat vele anderen denken, ofschoon het anti-Amerikanisme bij veel Turken springlevend is, zeker na de invasie van Irak.

Dat staat haaks op de opvatting van ambassadeur Ildem, die beklemtoont dat de toekomst van Turkije in Europa ligt. ‘We volgen de ontwikkelingen natuurlijk nauwkeurig. Een aantal politici heeft geprobeerd het referendum te misbruiken om Turkije tegen te houden. Maar daar ging het helemaal niet over, het heeft er niets mee te maken.’

Turkije moet de komende tien of vijftien jaar hard werken om niet alleen de Turken ervan te overtuigen dat het lidmaatschap van de EU de enig juiste weg is, maar moet ook de weifelachtige Europese landen duidelijk maken dat het land tegen die tijd is getransformeerd tot een liberale, redelijk welvarende rechtsstaat, die uitstekend past in de Europese Unie. Maar, filosofeert Ildem: met lichte ironie: ‘Wellicht dat in 2015 of zo de Turken zelf niet meer zo gretig zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden