Na Lampedusa is nu Sicilië poort naar Europa

Nu het Italiaanse eiland Lampedusa de snelgroeiende stroom Afrikaanse bootvluchtelingen niet meer aankan, zet de marine ze af op Sicilië. 'De situatie wordt steeds ernstiger.'

AUGUSTA - 'Mondkapjes op', beveelt een commissaris in de handelshaven van Augusta. Voor hem ligt een koopmanschip. Er zitten migranten in. Hoeveel weet hij niet, waar ze vandaan komen ook niet. Achter hem staan ME-busjes, ambulances, de burgerbescherming en een speciale eenheid van de politie klaar. Een ijzeren trap zakt vanaf de boot naar beneden. 'Daar gaan we', zegt hij. Bovenaan de trap klemt een Afrikaanse twintiger zijn handen stevig rond de leuning en klimt voorzichtig naar beneden.


Vorig jaar werd in deze Siciliaanse haven vooral handelswaar in- en uitgeladen, nu dalen op zee geredde Afrikaanse twintigers de trap af. Ze blijken afkomstig uit onder meer Gambia, Senegal en Nigeria. Zodra hun voetzool de betonnen grond raakt, is de aarzeling verdwenen. Met snelle passen lopen ze een voor een naar de plek waar ze van de politie moeten zitten. Ze zetten nog even hun petje wat schever of trekken een kralen ketting recht en sluiten dan aan in de rijen van vijf op de grond. Het zijn er vijftig, honderd, driehonderd, vijfhonderd. 'Ik heb vliegtuigen nodig', zegt commissaris Sciacca. 'We hebben geen tijd te verliezen.' Verderop koerst nog een schip met opgepikte migranten naar de haven.


Het voorjaar is begonnen en het aantal migranten dat vanuit Afrika richting Italië vaart, is zo groot dat de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken alarm heeft geslagen. Vorige week brachten militaire schepen in minder dan 48 uur tijd 4.000 migranten naar de Siciliaanse kust. Er zijn al tien keer zoveel migranten aangemeerd als in dezelfde periode in 2013. Onder meer de oorlog in Syrië is oorzaak van de groei. 'De boten blijven komen en de situatie wordt steeds ernstiger', zei minister Angelino Alfano. Hij voorspelde dat dit voorjaar tussen de 300 en 600 duizend migranten zullen aanmeren. 'Italië staat onder druk', zei hij. 'Europa moet helpen.'


De militaire reddingsoperatie waarmee de Italianen halverwege oktober zijn begonnen, kost maandelijks 9 miljoen euro en bracht tot nu toe meer dan 20 duizend migranten aan land. De marineschepen brengen ze niet meer naar Lampedusa, maar naar Siciliaanse kustplaatsen die voorheen nooit met zulke grote aantallen vluchtelingen te maken hadden.


Industrieplaats Augusta heeft bijvoorbeeld een haven die groot genoeg is om marineschepen te laten aanmeren, maar geen opvangcentrum voor migranten. Op het haventerrein is een bijgebouw ingericht als kantoor voor de medische inspectie. Buiten schiet een vrijwilliger foto's van de migranten en vragen twee anderen aan een tafel naar hun naam, geboortedatum en land van afkomst.


Een verlamde vrouw wordt met een ambulance naar een ander deel van de haven gereden, waar een tent met veldbedden als noodhospitaal dient. Erachter staan twee rijen kleine tenten en een grote witte tent. De betonnen grond is bedekt met zeil en in een hoek liggen stapels vuilniszakken vol dekens. Commissaris Sciacca heeft voor de eerste 250 migranten van vanavond een vlucht kunnen regelen naar een opvangcentrum in andere Italiaanse plaatsen. De rest van de migranten slaapt op dit met hekken omheinde tentenkamp. Aan het prikkeldraad boven het hek hangt een stuk trui. Een paar dagen geleden wisten enkele mannen van een eerdere boot over het hek te klimmen en weg te glippen.


Op heel Sicilië zijn opvangcentra geïmproviseerd. In Catania slapen minderjarige en meerderjarige Afrikanen in een sporthal. Overdag hangen ze wat rond op de betonnen tribune of blijven liggen op de schuimrubberen matrassen op het veld. De ramen zijn afgeplakt. Het enige daglicht komt door de openstaande deur, waarvoor een hek is gezet. Ook hier hebben migranten weten weg te glippen en de weg naar het station gevraagd. Anders dan op Lampedusa rijden door de Siciliaanse plaatsen treinen en bussen richting het vasteland.


'Als jij bent weggevlucht uit een oorlog, een absurde reis over zee hebt gemaakt, een continent hebt bereikt waar geen bommen zijn en een neef in Zwitserland hebt wonen, zou je dan niet hetzelfde doen?' vraagt Tomasso della Longa, woordvoerder van het Rode Kruis Italië. De wegtrekkende migranten ziet hij als teken dat Europa in debat moet over vrij verkeer van vluchtelingen. Nu is de afspraak dat het land waar ze asiel aanvragen ze opvangt. 'De vluchtelingen die Italië uit de zee redt, zijn een Europees vraagstuk', zegt hij. 'Dit is de zuidgrens van Europa. De opvang is niet zoals wij hem zouden willen zien, maar Italië doet haar best. Dit is de zoveelste keer dat Italië door Europa in de steek is gelaten.'


In Augusta voelen de bewoners zich vooral in de steek gelaten door de gemeente, die zonder hun toestemming een oude basisschool heeft ingericht als opvangcentrum voor minderjarige migranten en zijn ze protestacties begonnen. 'Door mijn raam zie ik de medewerkers binnen rondlopen met mondkapjes, maar ze laten die kinderen wel gewoon door het dorp lopen', zegt Alessio Sanseverino (35). Hij woont tegenover de school en heeft zoons van 5 jaar en 18 maanden. 'De school was trouwens al tijden dicht omdat hij ontoegankelijk was verklaard. Nu ze een plek voor de vluchtelingen nodig hadden is hij op wonderbaarlijke wijze weer veilig.'


Aan een picknicktafel in de speeltuin achter Sanseverino's huis zit Courage, een 16-jarig meisje dat in haar eentje uit Nigeria naar Europa is gereisd. Zij heeft geen familie in Europa, vertelt ze, en wil in Italië blijven. Ze is een van de weinigen. De veldbedden waarop een paar dagen geleden nog 145 tieners sliepen, staan nu opgestapeld in de gang van het schooltje. 'Er zijn er nog twaalf, de rest is uit zichzelf vertrokken', zegt een agent die voor de school de wacht houdt. 'Het zijn geen gevangenen, dus wat kunnen we doen als ze 's avonds niet terugkomen?' Een paar uur later kunnen ze de bedden terugzetten. In de haven is een boot aangekomen met 900 migranten en 40 minderjarigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden