'Na het tekenen heb ik geen dag meer aan die verklaring gedacht'

Hoewel gemeenten er kritisch over zijn, heeft minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken zijn plan toch doorgedrukt: de zogenoemde participatieverklaring wordt een verplicht onderdeel van de inburgering. Wie niet tekent, krijgt een boete van 1.250 euro. Ook kan de verblijfsvergunning worden geweigerd. EU-migranten hoeven de verklaring niet te ondertekenen.

Minister Asscher (rechts) kijkt toe terwijl Malik Parvez Ahmad uit Pakistan de participatieverklaring tekent, 25 september 2014. Hieronder blikt Ahmad terug.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vluchtelingen die een verblijfsvergunning hebben gekregen, beloven waarden als vrijheid van meningsuiting, recht op een eigen geloof of leefstijl en zelfbeschikkingsrecht te aanvaarden. Ook moeten ze een actieve bijdrage leveren aan de samenleving.

Asscher lanceerde twee jaar geleden het idee van een verplicht participatiecontract voor nieuwkomers, maar de EU-regels stonden in de weg. Een contractuele verplichting botst immers met het vrije verkeer van arbeid in de EU.

Met de meer vrijblijvende participatieverklaring werd tot april dit jaar een proef gedaan in dertien gemeenten. Deelnemers kregen een stoomcursus Nederlandse waarden, waarna aan het eind de verklaring op 'feestelijke wijze' werd getekend. Zo kregen nieuwkomers in de gemeente Veluwerand bitterballen met een rood-wit-blauw vlaggetje en een bos bloemen.

Uit het evaluatierapport blijkt dat vrijwel alle gemeenten de verklaring vooral zien als 'een mooie afsluiting' met een 'beperkte zelfstandige betekenis'. Het document is te vrijblijvend en het is voor de nieuwkomers onduidelijk waarom ze het moeten ondertekenen en wat ze er in het dagelijks leven aan hebben. 'Veel belangrijker zijn de activiteiten die daadwerkelijk bijdragen aan het vinden van aansluiting in de gemeente', schrijven de onderzoekers - zoals een introductiecursus voor de Nederlandse samenleving.

Een ander probleem was dat de nieuwkomers de verklaring niet in hun eigen taal konden lezen. Daarom kon een meerderheid de inhoud en bedoeling ervan 'slechts beperkt doorgronden'. Zo gaf 42 procent van de vluchtelingen aan de verklaring slechts een beetje of helemaal niet te begrijpen.

Over het totale introductieprogramma zijn zowel de gemeenten als de nieuwkomers wel positief. In een enquête geven de nieuwkomers aan dat ze nadien een groter besef hadden van rechten, plichten en waarden in Nederland. Bovendien voelden ze zich meer welkom: ze hebben het gevoel erbij te horen en dat er echt naar hen wordt geluisterd. De meeste vluchtelingen beloven de kernwaarden actief te zullen uitdragen.

De overheid zal diep in de buidel moeten tasten om het introductieprogramma landelijk in te voeren. De dertien pilotprogramma's kostten samen 500 duizend euro. De helft daarvan is door de gemeenten zelf opgebracht. 1.500 nieuwkomers zetten hun handtekening, 8 besloten niet te tekenen. Waarom is niet duidelijk.

Ruim een jaar geleden zetten Malik Parvez Ahmad en Abed Alsalam Abas hun handtekening onder de participatieverklaring. Hoe kijken ze terug op hun belofte?


Abed Alsalam Abas (29) Palestijn, gevlucht uit Syrië in 2013.


'Ik heb de participatieverklaring vorig jaar getekend zonder hem te lezen. Ik ging ervan uit dat het een samenvatting was van wat we hadden geleerd in de introductiecursus van de gemeente Amsterdam.

'Zo'n verklaring is waardevol, maar het harde werk om te integreren, dat daarna komt, is veel belangrijker. De inburgeringscursus is vooral gericht op het leren van de Nederlandse taal, maar ik denk dat het veel beter kan. Leer vluchtelingen over het echte Nederland; de tradities, het Nederlandse voetbal, het geloof, seksuele diversiteit. Leer ze trucjes om het sociale leven makkelijker te maken. Neem ze een keer mee naar een museum. Nodig een homostel uit om te komen praten.

'Voor deze onderdelen zou je een cijfer moeten krijgen, zodat je op het eind niet alleen wordt beoordeeld op je taalkennis, maar ook op je begrip van de samenleving. De vluchtelingen zijn als was in je handen, ze kunnen nog gevormd worden. Maar als je niks doet, blijft het was.

Beeld Cigdem Yuksel / de Volkskrant

'Ik vind het niet moeilijk de Nederlandse normen en waarden over te nemen. Tijdens de inburgeringscursus leer je dat je geen afval op straat mag gooien, maar dat deed ik in Syrië al niet. Als Palestijnen werden we beschouwd als buitenstaanders, we moesten altijd het goede voorbeeld geven. Wel heb ik geleerd dat je eerst een afspraak moet maken voordat je op visite komt. En dat het beter is bij Nederlanders het woord 'moeten' niet vaak te gebruiken. Daar houden ze niet van.

'Ik heb de verklaring getekend, maar ik heb er daarna geen dag meer aan gedacht. Na het ondertekenen zei ik tegen de Volkskrant dat 'de deur nu echt is opengegaan'. Maar ik doelde op het Nederlanderschap. Nederland heeft me geaccepteerd met mijn geloof en mijn overtuigingen, op voorwaarde dat ik anderen ook respecteer. Dit geeft me perspectief op iets wat ik nooit heb gekend: een erkende burger zijn.'

Malik Parvez Ahmad (35) Pakistaan, in Nederland sinds 2011.

'Ik ben dankbaar dat ik hier mag zijn. Hier ben ik helemaal vrij en word ik niet bedreigd vanwege mijn geloof, zoals in Pakistan. Ik hou van Nederland, dit is nu mijn land. Minister Asscher zei vorig jaar dat we de Nederlandse normen en waarden moesten omarmen. Dat heb ik gedaan. Maar accepteren jullie mij ook?

'Ik vraag het me af. Ik heb mijn buren meerdere malen uitgenodigd om te komen eten. Mijn ene buurvrouw zei dat ze liever afstand hield. De buren aan de andere kant gingen uiteindelijk wel in op mijn uitnodiging. Ze zouden op zaterdagavond komen eten. Maar toen ik van de markt thuiskwam met de boodschappen, stond mijn buurman voor de deur om te zeggen dat het toch niet uitkwam. Ze zouden een nieuw voorstel doen, maar het is nu twee maanden later en ik heb niks meer gehoord.

Beeld Cigdem Yuksel / de Volkskrant

'Tijdens mijn periode in het azc raakte ik bevriend met een Nederlandse studente. We belden en mailden vaak en een paar keer kwam ze op bezoek. Het was meer dan een gewone vriendschap. De laatste keer dat ik haar zag, was ze de hele dag bij me. We hebben veel gepraat en gelachen. De volgende ochtend belde ze om te zeggen dat ze het contact wilde verbreken. Haar moeder en haar zus hadden haar gezegd dat een relatie met een vluchteling alleen maar problemen zou geven. Terwijl ze me nooit hadden ontmoet. Dat is nou discriminatie.

'Ik weet dat ik geen droomprins voor haar was. Ik had geen geld, geen status en geen huis. Maar ik ben wel een mens met gevoelens en zelfrespect. Ze kwam uit een hoogopgeleide familie. Als zij mij al afwijzen op basis van mijn afkomst, wat moet ik dan verwachten van de rest van Nederland? Als iedereen doet zoals zij, krijg ik nooit een sociaal leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden