5 vragenCoffeeshops

Na het debacle met de wietpas worden buitenlanders maar in enkele gemeenten uit coffeeshops geweerd

Burgemeester Femke Halsema wil buitenlandse drugstoeristen weren uit Amsterdamse coffeeshops. Vijf vragen over het ingezetenen-criterium, dat elders in het land al jaren bestaat maar nauwelijks wordt gehandhaafd.

Toeristen bij een coffeeshop in de Amsterdamse Utrechtsestraat, in 2019.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hoe zit het ook alweer met dat i-criterium, en niet te vergeten met de fameuze wietpas?

In 2011 kondigt justitieminister Ivo Opstelten aan een einde te maken aan het opendeurbeleid van coffeeshops. Ze zijn te groot geworden en trekken vooral in de grensgemeenten miljoenen drugstoeristen aan. De VVD-bewindsman wil ze veranderen in besloten clubs (met maximaal 2.000 leden) die alleen de lokale blowers bedienen.

Aan de gedoogcriteria voor coffeeshops worden vanaf begin 2012 het b-criterium (besloten club) en i-criterium (ingezetenen) toegevoegd. Mede door alle ophef wordt besloten de handhaving van de nieuwe criteria gefaseerd in te voeren: vanaf mei 2012 in de zuidelijke provincies, vanaf 2013 in het hele land.

De verplichte clubpas blijkt in Brabant, Limburg en Zeeland meteen al een debacle. Want niet alleen de buitenlandse toeristen blijven weg, ook de lokale blowers keren de coffeeshops de rug toe. Ze vrezen gevolgen voor werk of verzekering indien ze geregistreerd staan als lid van een coffeeshop. Ze kopen hun stuff voortaan op de illegale markt, die opbloeit.

Het kabinet-Rutte II, dat in oktober 2012 aantreedt, besluit het b-criterium weer te schrappen. Einde wietpas dus, maar het i-criterium blijft wel gehandhaafd en wordt formeel vanaf 2013 in het hele land van kracht.

Waarom heeft Amsterdam het i-criterium dan al niet eerder ingevoerd?

Wijlen burgemeester Eberhard van der Laan heeft altijd betoogd dat het weren van buitenlanders uit de (toen nog) meer dan 200 coffeeshops onwerkbaar was. Het zou volgens hem slechts leiden tot gefrustreerde toeristen en een levendige straathandel. Amsterdam kreeg zijn zin, mede omdat het als zoenoffer aanbood om coffeeshops in de buurt van scholen te sluiten. De hoofdstad hoefde de buitenlandse blower geen strobreed in de weg te leggen. In het regeerakkoord werd namelijk gerept van ‘lokaal maatwerk’: gemeenten mogen zelf bepalen of ze het i-criterium invoeren en handhaven.

Hoe zit dat dan nu in andere gemeenten: zijn buitenlandse klanten daar wel of niet welkom in de coffeeshops?

Grosso modo worden buitenlanders bijna overal (behalve in enkele gemeenten aan de grens) gewoon toegestaan. Uit een onderzoek van bureau Breuer&Intraval blijkt dat naast Amsterdam bijna een kwart van de 100 coffeeshopgemeenten het i-criterium niet eens heeft opgenomen in het gemeentelijk coffeeshopbeleid. En van de gemeenten die het wél hebben ingevoerd, is er weer een ruime meerderheid die het niet controleert of handhaaft.

Maastricht is het bekendste voorbeeld van een stad die buitenlandse klanten de toegang tot coffeeshops weigert en dat verbod actief handhaaft. Ook in Breda zijn buitenlanders niet toegestaan in de coffeeshops, maar in Tilburg en Eindhoven sinds een aantal jaren wel weer. Venlo past een aangepast beleid toe: Duitsers uit de grensstreek (tot 30 kilometer) zijn welkom in de coffeeshops, anderen niet.

En tiert de illegale straathandel welig in gemeenten die buitenlanders weren uit coffeeshops?

Ook dat verschilt per gemeente. In Maastricht bijvoorbeeld valt dat enorm mee. Natuurlijk zijn er drugsdealers die hun wiet of hasj aan buitenlandse bezoekers proberen te slijten. Maar omdat de gemeente een uitgebreide voorlichtingscampagne heeft gevoerd in België en Noord-Frankrijk, blijft het overgrote deel van de Belgen en Fransen gewoon thuis. En Maastricht heeft van meet af aan extra politie ingezet om de straathandel aan te pakken.

In sommige andere gemeenten werd wel een fikse opleving van de straathandel geconstateerd. Enkele gemeenten besloten daarom de handhaving van het i-criterium op te schorten, waarna de drugsrunners weer meer uit het straatbeeld verdwenen.

Burgemeester Halsema wil ook de dagelijkse handelsvoorraad voor coffeeshops vergroten. Kan dat zomaar?

Coffeeshops mogen nu maximaal 500 gram cannabis op voorraad hebben. Die voorwaarde staat al jaren ter discussie, want veel shops verkopen dagelijks een veelvoud daarvan. Tijdens het komende wietexperiment (gereguleerde wietleveranties aan tachtig coffeeshops in tien gemeenten) wordt dat ook al losgelaten. In de proef wordt uitgegaan van ‘een ruime marge van een week handelsvoorraad’. Burgemeesters mogen zelf bepalen hoe de weekomzet wordt vastgesteld.

Burgemeester Femke Halsema wil een einde maken aan het drugstoerisme in Amsterdam. Ook wil zij coffeeshopeigenaren meer bescherming bieden tegen de georganiseerde misdaad.

De eigenaar van (ooit) de grootste coffeeshop van Nederland moet 11 miljoen euro aan de staat betalen. De rechter halveerde de boete ‘omdat de overheid een actieve en faciliterende rol speelde’.

Wethouder zoekt andere toerist: ‘Bezoekers die alleen komen om te drinken en blowen zie ik liever niet meer terug’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden