NIEUWSEU-TOP CORONAFONDS

Na hele nacht vergaderen nog geen akkoord over EU-herstelfonds

Na een nacht onderhandelen hebben de Europese regeringsleiders nog altijd geen akkoord bereikt over het Europese herstelfonds en de meerjarenbegroting. Dit terwijl de top eigenlijk zaterdag had moeten eindigen.

Premier Mark Rutte geeft een persconferentie na afloop van de derde dag van de EU-top. Beeld ANP

‘Er zit nog schot in, maar we zijn er nog niet’, zei premier Rutte vanochtend, iets na 6.00 uur. ‘Het zag er een paar keer niet goed uit. De top is heel erg dicht bij een mislukking geweest. En hij kan nog steeds mislukken.’

Niettemin toonde de premier zich ‘wat hoopvoller’. Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, zal nu een nieuw compromisvoorstel schrijven. Maandag om 16.00 uur praten de Europese leiders verder.

De top begon vrijdag en zou eigenlijk zaterdag al moeten zijn afgesloten met een akkoord. In de nacht van zondag op maandag was het belangrijkste strijdpunt de samenstelling van het herstelfonds van 750 miljard euro, waarmee de landen die het zwaarst door de coronacrisis getroffen zijn, worden geholpen. Frankrijk en Duitsland willen een fonds dat voor 500 miljard euro uit subsidies bestaat en voor 250 miljard uit leningen.

Geen subsidies

De ‘vrekkige vier’ (Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden) en Finland waren aanvankelijk helemaal tegen subsidies, maar waren zondag bereid om tot 350 miljard te gaan. Voor de Franse president Macron en de Duitse bondskanselier Merkel, die werden gesteund door twintig andere leiders, was 400 miljard het absolute minimum. Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, zou nu werken aan een compromisvoorstel waarin voor 390 miljard euro aan subsidies wordt uitgetrokken. Rutte wilde maandagochtend geen commentaar geven op deze bedragen.

Nederland wil ook kunnen afdwingen dat landen als Italië hun economie hervormen in ruil voor subsidies en hervormingen. Volgens premier Rutte ligt er inmiddels een ‘goed voorstel’ van Michel over het afdwingen van hervormingen in landen die een subsidie of lening uit het fonds krijgen. 

Als landen in gebreke blijven bij het hervormen van hun economie kunnen de Europese regeringsleiders aan de ‘noodrem’ trekken en de uitkeringen uit het fonds stoppen. Italië en andere zuidelijke landen verzetten zich tegen deze bemoeienis met hun economisch beleid, maar lijken uiteindelijk akkoord te gaan.

Daarnaast is er onenigheid over de koppeling van het fonds aan de rechtsstaat. De meeste leiders willen subsidies en leningen afhankelijk maken van naleving van de rechtsstaat. Hongarije, Polen en Slovenië verzetten zich daartegen.

Uiterst moeizaam

Zondagavond verliepen de onderhandelingen uiterst moeizaam. Voorzitter Charles Michel deed een emotionele oproep aan de leiders: ‘Zijn we in staat Europa te bouwen op eenheid en vertrouwen? Of tonen we, met een litteken, het gezicht van een door wantrouwen verzwakt Europa?’, zei Michel volgens betrokkenen tijdens het eten. Rutte toonde zich maandagochtend weinig onder de indruk van deze oproep. ‘Ik mag Charles Michel erg graag, maar we zijn zakelijk aan het onderhandelen.’

Toen de onderhandelingen vast dreigden te lopen, begonnen de zuinige landen volgens hun tegenstanders iets te opzichtig over het naleven van de rechtsstaat als voorwaarde voor uitkeringen uit het fonds. Volgens een diplomaat werden Michel, Merkel en andere leiders boos, omdat zij de indruk kregen dat de zuinige landen de rechtsstaat wilden gebruiken om het mislukken van de top af te wentelen op Hongarije en Polen.

Michel zei dat hij bereid was om verder te praten, mits er zicht was op een oplossing. De ‘zuinige’ landen gaven daarop geen antwoord, volgens de betrokken diplomaat, waarop Michel zondagavond om 23.30 uur de vergadering schorste voor een pauze van 45 minuten. Die 45 minuten bleken vervolgens de hele nacht te duren: pas tegen 6.00 uur ’s ochtends kwamen de leiders weer bij elkaar.

Onbuigzaam

Premier Rutte kreeg afgelopen weekend veel kritiek op zijn onbuigzame opstelling. President Macron zei dat Nederland de plaats van het Verenigd Koninkrijk heeft ingenomen als land dat altijd nee zegt. Ook bondskanselier Merkel ergerde zich aan Ruttes opstelling. 

De Italiaanse premier Conte zou tegen Rutte hebben gezegd dat hij door zijn harde opstelling misschien even een held zou zijn in eigen land, maar uiteindelijk door alle Europeanen verantwoordelijk zou worden gehouden voor het blokkeren van een adequaat antwoord op de coronacrisis. De Hongaarse premier Orbán verklaarde niet te begrijpen ‘waarom Rutte mij en Hongarije zo haat’.

‘Dat kan me niet zo veel schelen’, zei de premier maandagochtend. Harde taal hoort volgens hem bij onderhandelen. ‘Ik knok voor de belangen van Nederlandse burgers, voor een sterker Nederland en een sterker Europa. Door zulke geluiden laat ik me niet afleiden.’

Maandagmiddag komen de leiders weer bij elkaar. Het optimisme over een akkoord is toegenomen. ‘Harde onderhandelingen zijn net beëindigd, en we kunnen heel tevreden zijn over het resultaat van vandaag’, tweette de Oostenrijkse bondskanselier Kurz. ‘Vanmiddag gaan we verder.’

Lees verder:

Kraakt Brussel de kluis met de coronamiljarden?
Afgelopen weekend kwamen de EU-leiders bijeen om de knoop door te hakken over het herstelplan. De meningsverschillen zijn groot. Wat zijn de te kraken sloten voordat de brandkast met de miljarden opengaat?

Verzet Rutte in Brussel loont: elke lidstaat krijgt veto over betalingen uit nieuwe herstelfonds
Het verzet van premier Rutte tegen het Europese herstelplan wordt beloond. EU-president Michel stelde zaterdagochtend voor dat elke lidstaat een veto krijgt over betalingen uit het nieuwe herstelfonds. Rutte had zich daar vrijdagavond hard voor gemaakt, tot grote ergernis van zijn EU-collega’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden