'Na Fortis wacht andere Europese banken een ramp'

Niet alleen Fortis heeft problemen in Europa...

Van onze verslaggever Robert Giebels

AMSTERDAM Andere Europese banken dan Fortis wacht een grote ramp. En iedereen die een blik werpt op hun balansen kan die zien aankomen. De boeken van Europese reuzen zoals Deutsche Bank, Barclays in Groot-Brittannië en UBS in Zwitserland zijn zo ongezond dat ze in een paar dagen ten onder kunnen gaan. En dan kan niemand ze redden.

Dat is de waarschuwing van de Duitse econoom Daniel Gros. De wetenschapper leidt het gerenommeerde Centre for European Policy Studies (CEPS) in Brussel. Deze onafhankelijke 25 jaar oude denktank over Europees beleid, richt zich nu vooral op financieel beleid. ‘De Europese Centrale Bank en Europese toezichthouders leven in geleende tijd’, zegt Gros.

Hij wijst op het probleem waar in Europa alle grote banken mee te maken hebben: ze hebben een veel groter tekort aan geld dan Amerikaanse banken, maar ze zijn te groot om te redden. ‘In Amerika zagen we banken en financiële instellingen die ‘too big to fail’ waren: te groot, te belangrijk om te verdwijnen. In Europa geldt: te groot om failliet te gaan is te groot om te redden. Dat komt doordat het thuisland van een grote bank te klein is om zo’n bank van de ondergang te redden.’

Zo heeft Deutsche Bank voor 2.000 miljard euro uitstaan, oftewel viervijfde van de Duitse economie. Barclays heeft voor 1.640 miljard euro aan verplichtingen, meer dan de Britse economie groot is.

‘Neem Fortis’, zegt Gros, waarna hij meteen stilvalt. ‘Hè, ik had me juist voorgenomen Fortis niet te noemen.’ De Belgisch-Nederlandse bank-verzekeraar heeft last van elk verkeerd woord, vandaar. ‘Nou ja, de feiten zijn dat Fortis een grensoverschrijdende bank is. En dat zowel België als Nederland te klein zijn om Fortis te redden.’

Als individuele landen banken niet kunnen redden, dan zal Europa het moeten doen. De roep om gemeenschappelijke actie wordt steeds luider. Zo roept het europarlement de Europese Commissie op zo snel mogelijk met betere en duidelijkere spelregels voor de financiële markt te komen. Het parlement wil dat vooral het toezicht wordt verbeterd.

Ook gaan er stemmen op om net als in de Verenigde Staten, de Europese banken met een noodfonds te hulp te schieten. Oud-bankier en economiehoogleraar Dolf van den Brink stelde vorige week in NRC Handelsblad voor een fonds ter grootte van 600 miljard euro in te stellen om de slechte leningen over te nemen, die van Amerika naar Europa zijn overgewaaid. De Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese Commissie zouden dat samen moeten doen.

Beide reageren afwerend. Het in de financiële markt pompen van honderden miljarden euro’s, wat de ECB al weken doet, maakt zo’n Europees noodfonds overbodig, vinden Brussel en Frankfurt.

‘Het is ook veel te duur’, zegt Daniel Gros van denktank CEPS. Hij heeft een simpeler oplossing die eentiende kost van wat Van den Brink voorstelt. Een snellere oplossing bovendien.

Hij stelt voor Europese regeringen zo snel als mogelijk het eigen vermogen van grote kwetsbare banken aan te laten vullen. ‘En op de lange termijn moeten twaalf Europese toezichthouders de handen ineen slaan en een gezamenlijk toezicht gaan houden op de financiële markt van Europa.’

Het is de hefboom, zegt Gros, die maakt dat de Europese banken op een catastrofe afstevenen. Hij bedoelt het aantal keren dat een bank zijn eigen vermogen heeft geleend. Die factor is in Europa veel groter dan bij Amerikaanse banken. ‘Dat komt door de zakelijke activiteiten van Europese banken. Juist die divisies leenden hier zo veel. In Amerika gebeurde dat minder, omdat er strengere regelgeving is voor algemene banken die tegelijk zakenbank zijn.’

In de VS lenen banken minder dan 20 keer uit dan wat ze daadwerkelijk aan eigen vermogen hebben. Dat is vergelijkbaar met iemand die 100 euro van zichzelf heeft en van twintig mensen 100 euro heeft geleend. In Europa doen banken dat zo'n 35 keer.

‘De geringste twijfel over hoe een financiële instelling met een grote hefboom er financieel voorstaat, kan voor een razendsnelle ondergang ervan zorgen’, waarschuwt Gros. ‘De gedwongen uitverkoop van een klein bedrijfsonderdeel kan ze al heel snel in grote problemen brengen.’

De denktankdirecteur ging rekenen met bankencijfers en signaleerde flinterdunne buffertjes. Barclays leent 61 keer zijn eigen vermogen. UBS, Deutsche Bank en de Nederlandse ING Groep hebben circa 47 keer het eigen vermogen aan vreemd vermogen.

Die banken wijzen liever op een ander cijfer. Namelijk hoe het eigen vermogen zich verhoudt tot het risico dat een bank loopt. Dat varieert per bank, want de ene heeft zijn geld in risicovollere producten zitten dan de andere. Het gros van de banken houdt aan tien keer het eigen vermogen risicovol uit te lenen.

Komende woensdag komt eurocommissaris McGreevy – hij gaat over de financiële dienstenmarkt – met voorstellen voor regels om die verhouding te fixeren en vast te leggen. Welke verhouding dat ook wordt, de banken zullen er niet blij mee zijn. Brussel is momenteel negatief over financiële markten en wil het ‘archaïsche’ systeem van regulering steviger en transparanter maken. Maar een fonds zoals dat van de Amerikaanse minister van Financiën Paulson, dat liever niet.

Het Paulson-fonds kan de verhoudingen op de Europese financiële markt zelfs verstoren. Banken uit Europa die flink aanwezig zijn in de VS, profiteren van het plan. Dat zijn banken zoals Deutsche Bank, Barclays en UBS. Hun slechte leningen worden afgekocht tegen een naar verwachting goede prijs.

Maar de slechte Amerikaanse leningen van Europese banken die geen megakantoor op Wall Street hebben, vallen hoogstwaarschijnlijk niet onder het plan. Voor die banken volgt dus nog een stevige verliespost. Een voorbeeld van zo’n bank? De Belgisch-Nederlandse combinatie Fortis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden