Na felle strijd is het tijd voor verzoening in Zuid-Soedan

De Zuid-Soedanese rebellenleider Riek Machar is dinsdag teruggekeerd in de hoofdstad Juba om een 'eenheidsregering' te vormen met zijn aartsrivaal, president Salva Kiir. Hun troepen voerden meer dan twee jaar een bloedige strijd, die volgens de VN ten minste 50 duizend veelal burgers het leven kostte en ruim 2 miljoen mensen op de vlucht deed slaan.

Beeld reuters

Het is tijd voor 'verzoening' en 'het helen van de wonden' die de oorlog heeft geslagen, zei Machar nadat hij per vliegtuig vanuit Ethiopië in Zuid-Soedan arriveerde. Kort daarop werd hij beëdigd tot vicepresident, een functie waaruit hij in 2013 was ontheven door Kiir.

Machar heeft ruim 1.300 strijders voor zijn persoonlijke veiligheid laten invliegen door de VN en per charter. Volgens een vorig jaar gesloten vredesakkoord mag de president er in Juba een leger van 3.400 man op na houden. Het is de bedoeling dat de troepen gezamenlijk opereren in de hoofdstad van 's werelds jongste natie. Met enorme financiële hulp van de internationale gemeenschap maakte het overwegend christelijke Zuid-Soedan zich in 2011 los van het islamitische Soedan.

Wandaden

Het leger en rebellen hebben zich volgens mensenrechtenorganisaties en de VN sinds eind 2013 schuldig gemaakt aan grove wandaden tijdens de etnisch getinte strijd; Kiir en Machar behoren tot verschillende stammen. Een hoge VN-functionaris sprak over een 'tactiek van verschroeide aarde, waarbij burgers levend werden verbrand in hun huizen, hun veestapels geroofd en akkers vernield'.

Amnesty International documenteerde tal van gevallen van verkrachting, ontvoering, marteling en het ronselen van kindsoldaten. Beide partijen treft blaam. 'Een schrijnend geval was de opsluiting van zestig man in een zeecontainer. Ze kwamen door zuurstofgebrek om het leven' zegt Elizabeth Deng, een Zuid-Soedanese medewerkster van Amnesty, telefonisch vanuit Nairobi.

Riek Machar in 2014. Beeld reuters

Rechtbank

Deng vestigt haar hoop op instanties die krachtens het vredesakkoord van augustus 2015 moeten worden opgericht om plegers van wandaden te berechten. 'Er komt een hybride rechtbank (met rechters uit Zuid-Soedan en andere Afrikaanse landen, red.) die oorlogsmisdaden gaat bestraffen. Daarnaast wordt een waarheidscommissie in het leven geroepen en een compensatieregeling voor slachtoffers getroffen. Dat moet allemaal nog worden uitgewerkt.'

Het zijn slechts enkele van de onzekerheden waarmee de nieuwe machtsverhoudingen omgeven zijn. Een van de vragen is of de eenheidsregering de (tanende) olieopbrengsten gaat besteden ten gunste van de bevolking, van wie een aanzienlijk deel honger lijdt. Volgens de VN weten 5,8 miljoen burgers ongeveer de helft van de bevolking niet wanneer ze hun volgende maaltijd tegemoet kunnen zien. Hulporganisatie Oxfam sprak dinsdag over een 'vreselijke humanitaire situatie'. De regering-Kirr stak een groot deel van de olie-inkomsten in de aanschaf van wapens om Machars rebellen te bestrijden.

Momenteel wonen zo'n 200 duizend Zuid-Soedanezen op VN-bases. Slechts een klein deel durfde de kampementen te verlaten, gezien het aanhoudende geweld. Aanvankelijk werd er vooral gevochten in het olierijke noorden, het afgelopen half jaar sloeg de strijd over naar het zuiden het vredesakkoord ten spijt.

Riek Machar (rechts) overhandigt de vredesovereenkomst met president Salva Kiir. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.