Na een jaar isolatie keerden ze terug in een wereld waar Trump president was

TV-recensie Haro Kraak

Verslavend ramptoerisme: dat moet de verklaring zijn voor het succes van het SBS-programma Utopia.

Beeld de Volkskrant

Er keken dinsdag 548 duizend mensen naar Utopia. Woensdag zal dat niet anders zijn geweest. Er kijken elke dag ongeveer een half miljoen mensen naar Utopia, al ruim drieënhalf jaar. Geen grote verrassing: ik ben daar niet een van.

Zappend langs Utopia, rond half acht op SBS 6, zie ik steevast chagrijnige gezichten in een soort loods met elkaar bekvechten. Dat zal vast een verklaring van het succes zijn: verslavend ramptoerisme. Wie vaak genoeg kijkt, begint mee te leven met deze mensen en hun probleempjes. Het is een soap, met een slechter maar echter script, ietsjes dan.

Een exemplarische scène van afgelopen maandag: twee jonge vrouwen, Fay en Demi, staan in het donker te praten en een gevoelig pianootje dicteert de stemming. 'Wat zeg jij nou, dat je liever de poort uit loopt? Dan zit er echt een steekje bij je los. Dat mag je niet zeggen! Omdat mijn emmer fucking vol is, Fay. Het is fucking dom wat je zegt.'

'Fucking dom wat ik zeg? Is niet fucking dom. Dít is mijn emotie en dát is jouw emotie.'

Mijn emotie: zoek het maar uit.

Wat vooraf de aantrekkingskracht van het format was, voor mij althans, is verdwenen. Van het opbouwen van een autarkie is geen sprake. De bewoners kunnen allerlei goederen van buitenaf bestellen. En de beperking in tijd - een jaar lang opgesloten zijn - is ook aangepast door John de Mol; het succes was te groot om te stoppen.

In Engeland zag ik deze zomer een aansprekende kop op de voorpagina van The Times: 'When reality TV goes wrong - Inside the adult Lord of the Flies.' Channel 4 had een eigen versie van Utopia bedacht, met een net zo bedrieglijk paradijselijke naam, Eden.

Tekst gaat verder onder de video.

Op een afgelegen Schots schiereiland bouwden 23 deelnemers een jaar lang aan een zelfvoorzienende gemeenschap. In tegenstelling tot Utopia werden de inwoners van Eden echt aan hun lot overgelaten. Alleen in het begin kregen ze wat voedsel op rantsoen.

Blijkt toch dat John de Mol niet gek is: Eden werd een catastrofe. Maar liefst 13 van de 23 deelnemers stopten. Onderling werd er zwaar gepest en vrouwen kregen minder eten toebedeeld door de mannen. Het was een hel, zeiden deelnemers in The Times.

Tot overmaat van ramp waren de kijkcijfers dramatisch. Na vier afleveringen is Eden geschrapt, al werd de deelnemers nooit iets verteld. Na een jaar in isolatie keerden ze terug in een wereld waar Trump president was, Groot-Brittannië zich had afgescheiden van de EU en niemand naar hen had gekeken.

Op de nieuwe zender Viceland begon woensdag een interessant utopisch alternatief, Jungletown. In het oerwoud van Panama bouwt een ondernemer een volledig duurzaam dorp. Tachtig vrijwilligers, vrijwel zonder uitzondering knappe witte millennials, betalen vijfduizend dollar per persoon om te mogen helpen.

Jungletown is een mooi inkijkje in de exploitatie van altruïsme en de werkelijke obstakels die opdoemen bij het bouwen van een eco-autarkie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.