Analyse

Na drie maanden begint het meer te schuren in gastgezinnen met Oekraïners

Na bijna drie maanden badkamers delen en communiceren met handen en voeten begint de opvang van Oekraïners bij gastgezinnen steeds meer te schuren. ‘Uiteindelijk wil iedereen toch een beetje privacy.’

Anneke Stoffelen en Roos van Riel
Oekraïense vluchtelingen op de binnenplaats van de gemeentelijke noodopvang in de Kanaalstraat in de Utrechtse wijk Lombok. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Oekraïense vluchtelingen op de binnenplaats van de gemeentelijke noodopvang in de Kanaalstraat in de Utrechtse wijk Lombok.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De Oekraïense Tetiana is in allerlei opzichten de ideale huisgenoot. Ze spreekt vloeiend Engels, heeft gevoel voor humor en in haar vrolijke verschijning schemert niets door van haar zorgen over de oorlog. ‘Mijn moeder en ik helpen natuurlijk met koken, het huis schoonmaken, dat soort dingen. We willen goede gasten zijn.’

Ze verblijft sinds half maart bij een Nederlands gezin met twee tienerkinderen, op een kamer samen met haar moeder en zoontje. Iedereen in huis kan prima met elkaar opschieten, maar toch. Na ruim twee maanden van eten uit dezelfde pannen en op elkaar wachten voor de douche, begint het behoorlijk ongemakkelijk te worden, vertelt Tetiana. ‘We zijn heel dankbaar dat we hier mogen zijn. Maar het gevoel dat je zo afhankelijk bent, is gewoon niet fijn.’ Ze snapt ook wel dat de twee pubers niet zo’n zin hebben in haar rondrennende zoontje van 6. ‘Uiteindelijk wil iedereen toch een beetje privacy.’

Uitstroomverzoeken

Dit is niet het enige gastgezin met Oekraïners waar het begint te schuren. Zo staan in de Facebookgroep ‘Oekraïne vluchtelingen NL’ allerlei oproepen van Oekraïners die weg moeten of willen bij hun gastgezin of omgekeerd, Nederlanders die vragen of anderen hun gasten willen overnemen. ‘Dat ik continu rekening moet houden met iemand in huis, valt me een stuk zwaarder dan gedacht’, schrijft een inwoner van Doetinchem bij een oproep.

Soms kloppen Oekraïners uit gastgezinnen voor opvang aan bij de gemeente, bijvoorbeeld omdat ze liever op een groepslocatie wonen, waar je niet constant het gevoel hebt ‘dankbaar’ te moeten overkomen. De gemeente Eindhoven zegt dit soort gevallen doorlopend tegen te komen. In Den Haag melden zich nu wekelijks vijftig Oekraïners uit gastgezinnen die graag naar de gemeentelijke opvang willen. ‘Een week of drie, vier geleden begonnen dit soort uitstroomverzoeken binnen te komen’, laat een woordvoerder weten.

‘Wij horen dat er veel ongemak en misverstanden ontstaan door de taalbarrière’, zegt coördinator Maria Shaidrova van de stichting Oekraïners in Nederland. Bij de hulplijn van de stichting komen wanhopige telefoontjes binnen van vluchtelingen die moeten of willen vertrekken bij hun gastgezin. ‘Dat gebeurde vorige maand ook wel’, zegt Shaidrova, ‘maar het worden er nu steeds meer.’

Kritische vluchtelingen

Die timing is niet verrassend, zegt directeur Robert Zaal van Takecarebnb, de organisatie die vluchtelingen en gastgezinnen koppelt. Veel Oekraïners zijn nu bijna drie maanden in Nederland en dat, zo leert de praktijk, is voor veel mensen wel zo’n beetje de maximale periode dat ze het samenleven met een vreemde nog kunnen waarderen. ‘Bij Takecarebnb eindigt de opvang altijd na drie maanden’, zegt Zaal. ‘Als je geen einddatum afspreekt, kom je eerder in een ongemakkelijke situatie terecht waarin mensen zich misschien niet meer prettig voelen, maar dat niet durven uitspreken.’ Want samenwonen met onbekenden vraagt veel flexibiliteit – van het gastgezin, maar ook van de gast, die vaak niemand tot last wil zijn, zich aanpast aan nieuwe gewoonten en zijn best doet dankbaarheid te tonen.

Op dit moment zijn er ongeveer 61 duizend Oekraïense vluchtelingen geregistreerd in Nederland, van wie er ruim 40 duizend een bed kregen in een gemeentelijke opvanglocatie. De overige 21 duizend mensen vonden zelf onderdak, vermoedelijk merendeels bij mensen thuis.

Takecarebnb kreeg de afgelopen tijd veel kritiek, omdat zij veel te traag zou werken. Hoewel ze van de overheid opdracht kreeg de opvang bij gastgezinnen te coördineren, zijn er door Takecarebnb tot nog toe slechts driehonderd Oekraïners geplaatst op 140 adressen. Maar volgens Zaal was het nooit de bedoeling dat zijn organisatie de eerste crisisopvang zou faciliteren. ‘Wij zouden pas in beeld komen als de gemeentelijke opvang vol raakt, maar daar is nog steeds plek. We weten ook uit ervaring dat de meerderheid van de vluchtelingen liever in een opvanglocatie woont dan bij mensen thuis. Ook vluchtelingen zijn kritisch, en Oekraïners misschien nog wel meer dan eerdere groepen. Het gebeurt geregeld dat een vluchteling eerst foto’s wil zien van een logeeradres. Sommige gastgezinnen vinden dat arrogant.’

Screenen gastgezinnen

Takecarebnb was de afgelopen maanden veel tijd kwijt aan het screenen van gastgezinnen, om wederzijdse teleurstellingen te voorkomen. Die vertraging heeft volgens Zaal als voordeel dat er nu duizenden huishoudens klaarstaan om vluchtelingen over te nemen in situaties waarin huidige gastgezinnen en Oekraïners genoeg hebben van elkaar. ‘Ik durf wel te zeggen dat wij nu op bijna elke locatie in Nederland binnen een paar dagen een alternatief opvangadres kunnen regelen’, zegt Zaal.

Overigens hebben gemeenten ook de opdracht om een opvangplek te regelen als een vluchteling vertrekt bij een gastgezin. Maar in de praktijk gaat dat niet altijd soepel. Shaidrova van de stichting Oekraïners in Nederland: ‘Gemeenten hebben vaak niet meteen plek. Terwijl wij nu veel horen dat vluchtelingen van hun gastgezin binnen een week weg moeten. Dat is het nadeel van informele opvang: je kunt van de ene op de andere dag worden weggestuurd.’

Zover is het bij Tetiana nog niet: ze kan tot de zomervakantie bij haar gastgezin blijven. ‘Zo kan mijn zoontje in elk geval het schooljaar hier afmaken.’ Waar ze daarna heen gaan, weet ze niet. ‘Maar ik denk dat iedereen in dit huis het er wel over eens is: deze situatie kan niet eeuwig duren.’

Tetiana wil niet met haar achternaam en woonplaats in de krant, om haar gastgezin niet in verlegenheid te brengen. Haar gegevens zijn bekend bij de redactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden