Na dertig jaar heeft Atjeh een vredesakkoord

De Indonesische regering en de Beweging Vrij Atjeh (GAM) hebben maandag in de Finse hoofdstad Helsinki een vredesakkoord ondertekend. Daarmee moet een einde komen aan een oorlog die bijna dertig jaar heeft geduurd en aan vele duizenden Atjeeërs het leven heeft gekost....

Volgens het akkoord zal de GAM al haar wapens inleveren en het Indonesische leger een groot deel van zijn troepen terugtrekken uit Atjeh. Tweehonderd buitenlandse waarnemers zullen toezicht houden op de naleving van de overeenkomst.

Op 15 september begint de vernietiging van de wapens en explosieven van de GAM. Tegelijkertijd begint de terugtrekking van alle ‘niet-organieke’ troepen van leger en politie. In Atjeh zal alleen een ‘normaal’ contingent militairen achterblijven.

De ondertekening in Helsinki werd in Indonesië rechtstreeks op de televisie uitgezonden. In de Atjeese hoofdstad Banda Atjeh zagen duizenden mensen in de Baiturrahman Moskee hoe Malik Mahmud namens de GAM en minister Hamid Awaluddin namens de Indonesische regering hun handtekening zetten. Toen de plechtigheid was afgelopen barstten de aanwezigen uit in gejuich. In Jakarta noemde president Susilo Bambang Yudhoyono de vrede in Atjeh ‘een geschenk voor de zestigste verjaardag van de onafhankelijkheid’ van Indonesië, die morgen wordt gevierd.

De Finse ex-president Martti Ahtisaari is er als bemiddelaar in geslaagd beide partijen tot belangrijke concessies te bewegen. De GAM ziet af van onafhankelijkheid voor Atjeh. Zij erkent de eenheid van de staat Indonesië en het feit dat Atjeh daar deel van uitmaakt. In ruil daarvoor geeft de Indonesische regering de Atjeeërs, dus ook leden van de GAM, het recht eigen regionale partijen te vormen. Die concessie is in politiek Jakarta op nogal wat verzet gestuit. De Indonesische wet staat uitsluitend landelijke partijen toe. Als Atjeh zijn eigen regionale partijen mag vormen, zullen andere regio’s hetzelfde eisen, is de vrees in Jakarta. In roerige provincies als de Molukken en Papua kan de oprichting van dergelijke partijen separatistische gevoelens aanwakkeren. Ex-president Abdurrahman Wahid voorspelde maandag dat ‘Indonesië in zeven landen uit elkaar zal vallen’.

In het akkoord belooft de regering uiterlijk binnen anderhalf jaar de vorming van een regionale partij wettelijk mogelijk te maken. Zij zal daarvoor steun moeten vinden in het parlement, waarin nogal wat verzet bestaat tegen het plan.

Bemiddelaar Ahtisaari maakte maandag bekend dat Atjeh een gerechtshof krijgt voor de mensenrechten en een ‘commissie van verzoening en waarheid’, die wandaden uit het verleden zullen onderzoeken en berechten.

De rebellen van de GAM krijgen amnestie, voor zover zij geen misdaden hebben begaan. GAM-leden zullen de komende maanden worden gereïntegreerd in de samenleving. De Indonesische regering heeft toegezegd dat aan ex-rebellen stukken land zullen worden toegewezen.

Niet overal in Atjeh zullen de ex-rebellen met open armen worden ontvangen. De GAM heeft zich, net als het leger en de politie, schuldig gemaakt aan moord, ontvoering, afpersing en intimidatie. Vooral de laatste jaren heeft de beweging de bevolking daarmee tegen zich ingenomen. De buitenlandse waarnemers zullen daarom ook bedacht moeten zijn op wraakacties van burgers tegen ex-rebellen.

Het vredesakkoord is tot stand gekomen ondanks een onderling wantrouwen dat zo groot is dat een eerder vredesakkoord in 2003 mislukte. Beide partijen maakten zich toen schuldig aan bestandsschendingen, waarna de toenmalige president Megawati Soekarnoputri besloot tot een grootscheeps militair offensief tegen de rebellen.

Er was een ramp voor nodig om nieuwe gesprekken op gang te brengen. De tsunami, de verwoestende vloedgolf die eind december aan 180 duizend Atjeeërs het leven kostte, heeft voor beide partijen de aanzet gegeven om weer rond de tafel te gaan zitten. Iedereen besefte dat de beëindiging van de oorlog noodzakelijk was om de wederopbouw van de zwaar getroffen provincie kans van slagen te geven.

De GAM-vertegenwoordiger in Helsinki, Malik Mahmud, liet maandag echter merken ook nu de situatie nog niet te vertrouwen. Hij waarschuwde voor pro-Indonesische milities die in Atjeh actief zouden zijn. Hij vindt dat ook deze milities, die volgens hem door het Indonesische leger zijn getraind, moeten worden ontwapend. Indonesië heeft het bestaan van milities in Atjeh altijd ontkend.

In Indonesië zijn de eerste reacties positief. De regering geeft op alle fronten blijk van haar intentie om het verdrag te laten slagen en ook het leger en de politie hebben volmondig medewerking toegezegd. Die houding staat in schril contrast tot de achterdochtige houding na de ondertekening van het vorige akkoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden