ReportageHongkongers in Taiwan

Na de vlucht van Hongkong naar Taiwan zitten betogers in een politiek wespennest

Honderden betogers uit Hongkong zijn gevlucht naar Taiwan, waar de vrijheid heerst die ze in eigen land nastreven. Ze kregen er een warm welkom, maar zijn met de verkiezingen van zaterdag voor de deur ook inzet geworden van de electorale strijd. 

Justine werkt voor een organisatie van Hongkongers in Taiwan die gevluchte landgenoten bijstaat. Vanwege de veiligheid kan zij niet herkenbaar in beeld. Beeld Marlena Waldthausen

Steven kon niet anders dan Hongkong te verlaten. Daarvan is hij overtuigd en toch heeft hij het er moeilijk mee. Als hij zijn voormalige medestudenten ziet demonstreren, live op zijn telefoon, dan wil hij daarbij zijn. Als hij de Hongkongse politie betogers ziet arresteren, dan wil hij hen tegenhouden, zoals hij dat zes maanden geleden deed. Maar Steven kan niet langer meedoen, hij is niet langer in Hongkong. Hij is gevlucht naar Taiwan, 800 kilometer verderop.

In Hongkong had Steven geen toekomst meer, dat weet hij. De 21-jarige student behoorde tot de harde kern van de demonstranten, en nam op 1 juli deel aan de inval in het Hongkongse parlement. Nadat de politie zijn identiteit had achterhaald en twee huiszoekingen had gedaan in zijn ouderlijk huis, wist hij wat hem te wachten stond: arrestatie, en een aanklacht voor deelname aan rellen, strafbaar tot tien jaar cel. Hij moest weg uit Hongkong, toch zeker tot het tij zou keren.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Beeld de Volkskrant infographics

Logische keuze

Taiwan was de logische keuze, zegt Steven – een schuilnaam, om herkenning door de Hongkongse autoriteiten te voorkomen. ‘Taiwan heeft vrijheid en democratie, precies waar we in Hongkong naar verlangen. En Hongkong en Taiwan hebben een gemeenschappelijke vijand: de Chinese Communistische Partij. De Taiwanese president sprak de afgelopen maanden geregeld haar steun uit voor de Hongkongse betogers. Dat gaf mij veel vertrouwen.’

Zoals Steven zijn er de afgelopen maanden honderden Hongkongers in Taiwan neergestreken. Op de vlucht voor arrestaties en aanklachten, of zoals zij het zien: voor politieke vervolging en buitensporig politiegeweld. In Taiwan zijn ze warm onthaald, met uitgebreide hulpverlening en solidariteit, maar ook in een politiek wespennest terechtgekomen. Zeker nu de presidents- en parlementsverkiezingen er aankomen, op 11 januari, zijn de Hongkongers inzet geworden van de electorale strijd.

De gevluchte Hongkongse betoger Steven zit voor de de Che-Lamkerk in Taipei. Steven (niet zijn echte naam) mag niet herkenbaar in beeld vanwege veiligheid. Niet eens zijn wenkbrauwen of zijn kaakbeen mogen in beeld omdat de automatische gezichtsherkenning inmiddels te goed is.Beeld Marlena Waldthausen

Nationale verkiezingen in Taiwan, die draaien in essentie om de verhouding met China. Want Taiwan mag dan in de praktijk onafhankelijk zijn, volgens Beijing is het eiland een afvallige provincie van China, die perfect bij het moederland zou kunnen aansluiten onder het principe van ‘één land, twee systemen’. Datzelfde principe dat in Hongkong wordt gehanteerd, inderdaad, en daar publiekelijk aan de kaak wordt gesteld door een volksopstand. Niet meteen de beste reclame.

Gevolg: sinds het begin van de protesten staat de Taiwanese politiek op zijn kop. De China-kritische president Tsai Ing-wen (DPP), die er begin vorig jaar nog slecht voorstond in de peilingen, kreeg ineens een enorme boost. Uitdager Han Kuo-Yu, van de pro-Chinese Kuomintang, voorstander van hechtere economische banden met China, maakte juist een duikeling. De gevluchte Hongkongers profiteerden mee van de heropleving van de Chinascepsis in Taiwan. Zij het met een kanttekening.

Een tijdelijk monument in Taipei voor Chow Tsz-lok, de Hongkongse student en betoger die overleed nadat hij tijdens een confrontatie met de politie van een parkeergarage was gevallen.Beeld Marlena Waldthausen

‘De hele kerk lag vol met helmen en gasmaskers’, zegt Huang Chun-sheng, predikant in de Che-Lamkerk in Taipei. De presbyteriaanse kerk is de spil in de Taiwanese hulpverlening aan Hongkong. Toen de protesten daar werden neergeslagen, kreeg de kerk vanuit heel Taiwan helmen en gasmaskers toegestuurd, voor zowat een half miljoen euro. ‘Op vrijdag en zaterdag verzamelden we alles om naar Hongkong te sturen, anders hadden we op zondag geen plaats voor de mis.’

Solidariteit

Huang verklaart de grote solidariteit als Taiwanese naastenliefde, maar ook als een uiting van verbondenheid. Toen Taiwan na de Chinese burgeroorlog het toevluchtsoord werd van de Kuomintang – toen nog aartsvijand van de communisten – voerde die een staat van beleg in die 38 jaar zou duren, waarin dissidenten werden vervolgd. ‘Het was een tijd van regeringsterreur, waarin de Taiwanese elite het zwijgen werd opgelegd’, zegt Huang. ‘En nu gebeurt hetzelfde in Hongkong.’

Het verklaart de band tussen Hongkongers en Taiwanezen: ze hebben een gedeeld verleden, en mogelijk ook een gedeelde toekomst. Ze koesteren democratische waarden, in een regio waar totalitarisme domineert. En ze weten uit ervaring hoe idealen niet altijd stroken met economische en politieke belangen. Zo negeert de Kuomintang zijn eigen ontstaansgeschiedenis, om pragmatisch mee te kunnen liften met China’s economische opmars. Hongkong zet dat dilemma weer op scherp.

De Che-Lamkerk in Taipei. Toen de protesten in Hongkong werden neergeslagen, kreeg de kerk vanuit heel Taiwan helmen en gasmaskers toegestuurd.Beeld Marlena Waldthausen

Toen begin juli de eerste Hongkongse betogers in Taiwan neerstreken, sloeg Huang dan ook meteen de handen ineen met andere ngo’s. Ze regelden huisvesting voor de betogers en een maandelijkse toelage voor eten en basisbenodigdheden. Artsen boden gratis medische zorg – enkele betogers kampen met ademhalingsproblemen door het traangas, en velen hebben een post-traumatische stressstoornis. Een groep advocaten voorziet in gratis juridische hulp.

Maar één ding kregen de ngo’s niet voor elkaar: een verblijfsstatus voor de betogers. Hoewel president Tsai beloofde dat ‘de vrienden uit Hongkong’ op ‘humanitaire gronden’ zouden worden geholpen, verblijven honderden betogers op een toeristenvisum in Taiwan, dat telkens moet worden verlengd. Hongkongse studentenleiders beschuldigden Tsai van opportunisme: zij zou ‘het Hongkongse offer enkel willen inruilen voor Taiwanese stemmen’.

Juridische sluipweg

Dat zit toch net iets anders, zegt advocaat Jacob Lin, woordvoerder van het juridische team dat de Hongkongers helpt. De overheid is ons goedgezind, zegt hij, maar stuurt aan op oplossingen achter de schermen. Ze probeert alle betogers aan een werk- of studievisum te helpen, en is bereid om daarvoor de voorwaarden op te rekken. Zo wordt een juridische sluipweg gezocht voor betogers die geen bewijs van goed gedrag kunnen voorleggen, doordat ze in Hongkong zijn aangeklaagd.

In feite zouden de betogers een beroep kunnen doen op ‘artikel 18’, dat Hongkongers ‘wier veiligheid en vrijheid om politieke redenen worden bedreigd’, een soort asiel belooft. Maar niet alleen is dat artikel zo vaag dat niemand weet hoe het toe te passen, het is vooral politiek riskant. Als Taiwan asiel verleent aan Hongkongers, zegt het daarmee officieel dat Hongkongers buitenlanders zijn, en Taiwan dus onafhankelijk. In tijden van verkiezingen wil niemand daar zijn vingers aan branden.

Dus blijft de Taiwanese president beloven dat ze de Hongkongers zal helpen, maar komt die hulp mondjesmaat en verhuld. ‘De overheid is heel behulpzaam, ze zijn bereid om met ons te praten en ze beantwoorden al onze vragen’, zegt Lin. ‘Maar ik denk dat ze een echte oplossing zullen uitstellen tot na de verkiezingen. Het ligt te gevoelig. Dat maakt ons wel bezorgd: wat als de Kuomintang de verkiezingen wint? Die partij staat veel dichter bij China, zij zien de betogers als relschoppers.’

Huang Chun-sheng, predikant in de Che-Lamkerk in Taipei. Taiwan kende volgens Huang onder de Kuomintang ‘een tijd van regeringsterreur, waarin de Taiwanese elite het zwijgen werd opgelegd. En nu gebeurt hetzelfde in Hongkong.’Beeld Marlena Waldthausen

Voor de Hongkongers is het dubbel. ‘Aan de ene kant zijn we dankbaar dat Taiwan ons steunt, aan de andere kant zouden we willen dat het vlotter gaat’, zegt Justine, woordvoerder van een organisatie van Hongkongers in Taiwan, die gevluchte landgenoten bijstaat. ‘Ik begrijp dat sommigen voor de verkiezingen zwart-op-wit garanties willen, uit angst voor een machtswissel. Maar tegelijk kan het geven van zo’n garantie de verkiezingen beïnvloeden. De situatie is behoorlijk gespannen.’

Veel Hongkongse betogers in Taiwan proberen zich dezer dagen wat op de achtergrond te houden. Ze vermijden media, om veiligheidsredenen, maar ook uit angst iets te zeggen dat de verkiezingen zou verstoren. Alleen Steven is bereid ons te woord te staan. ‘Natuurlijk maak ik me zorgen over de verkiezingen’, zegt hij. ‘Als de Kuomintang wint, sturen ze ons misschien terug naar Hongkong. Maar ik begrijp dat als Taiwan ons asiel geeft, dat veel problemen veroorzaakt. Dat kan ik dus niet vragen.’

Innerlijke strijd

De afgelopen maanden heeft Steven het lastig gehad in Taiwan, net als veel gevluchte betogers. Hij heeft last van slapeloosheid, en voelt zich depressief. ‘Er woedt een innerlijke strijd in mij’, zegt hij. ‘Rationeel weet ik dat ik vanuit Taiwan meer kan betekenen voor Hongkong, maar emotioneel heb ik het moeilijk. Ik voel me schuldig, alsof ik mijn volk in de steek heb gelaten. Ik heb nachtmerries waarin mensen voor mijn neus mishandeld worden en ik niet in staat ben om hen te helpen.’

Hij hoopt na de verkiezingen een studentenvisum te bemachtigen, en rechten of politicologie te studeren, zodat hij zijn Hongkongse strijdmakkers beter kan bijstaan. In afwachting daarvan probeert hij de Taiwanezen alvast te waarschuwen. ‘Wat de Kuomintang zegt, dat is precies wat de Chinezen in Hongkong zeiden. We hoefden niet aan politiek te denken, we zouden samen rijk worden. Maar het waren allemaal leugens. Uiteindelijk eindig je in handen van de Chinese Communistische Partij.’

Sympathisanten met de betogers in Hongkong tijdens een demonstratie tegen de nieuwe burgemeester van Kaohsiung, Han Kuo-yu, die ook presidentskandidaat is voor de verkiezingen van 11 januari. Beeld Marlena Waldthausen

Honderden, preciezer wordt het niet 

Honderden Hongkongse betogers zijn naar Taiwan gevlucht, maar precieze getallen zijn er niet. Veel betogers verbergen om veiligheidsredenen de ware reden voor hun komst, en vragen rechtstreeks een studie- of werkvisum aan. In september kregen 882 Hongkongers zo’n visum, in oktober 1.243. Vóór de protesten waren dat er nooit meer dan 300 per maand, maar de stijging komt niet volledig op het conto van betogers. Ook de emigratie van gewone Hongkongers is toegenomen.

Predikant Huang heeft in zijn kerk meer dan tweehonderd Hongkongse betogers geholpen, zegt hij, van wie de meeste ondertussen een studievisum hebben bemachtigd. Advocaat Lin heeft weet van ‘honderden’ Hongkongers die nog op een toeristenvisum in Taiwan verblijven, wachtend op een verblijfsstatus. De hulpverleners willen geen preciezere getallen geven, om de veiligheid van de gevluchte Hongkongers niet in het gedrang te brengen.

Hulpverleners vrezen dat pro-Chinese groeperingen in Taiwan proberen om de Hongkongse betogers te identificeren en informatie te verzamelen. Enkele Hongkongers geven aan dat ze in Taiwan gevolgd zijn of dat hun telefoon gehackt is. De Che-Lamkerk zou gemonitord worden. Media wordt gevraagd de betogers niet herkenbaar op te voeren. Toen een Hongkongse tv-zender tijdens een reportage de woning van een betoger toonde, moest de woning meteen worden ontruimd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden