Reportage Wederopbouw na aardbeving

Na de verwoestende aardbeving klinkt in Nepal weer het eeuwenoud getimmer

Een jongen verkoopt op Durbar Square in Kathmandu zakken met suikerspin. Veel tempels en paleizen op het plein staan in de steigers. Beeld Katja Poelwijk

Vier jaar na de verwoestende aardbeving in Nepal moet de reconstructie van veel werelderfgoedmonumenten nog beginnen. Klein pluspunt: jonge vaklieden leren weer vergeten ambachten.

Houtsnijder Suman Shakir hakt met een piepklein beiteltje een gevleugeld poppetje uit een eeuwenoude pilaar in het gehavende Hanuman-Dhoka paleis in de Nepalese hoofdstad Kathmandu. Het wordt een garoeda, half mens-half adelaar, die zo naar buiten zou kunnen vliegen door de gapende scheuren in de buitenmuren. De 30-jarige Shakir, bouwhelm op zijn hoofd en teenslippers aan zijn voeten, leerde het vak in een klooster en behoort tot een kleine groep ambachtslieden die het werelderfgoed van Nepal kan herstellen na de verwoestende aardbeving in 2015 (9.000 doden, 22.000 gewonden).

Dat karwei verloopt moeizaam, blijkt uit een rondgang over het befaamde Durbarplein in Kathmandu. Hier stonden ooit 97 tempels en paleizen die door de Unesco waren uitgeroepen tot werelderfgoed. Een serie bevingen met een kracht tot 7,8 op de schaal van Richter, veranderde 11 monumenten tot een stapel stenen en houtsplinters, 39 monumenten raakten ernstig beschadigd. Vier jaar na dato lijkt een belangrijke belofte van de Nepalese regering, wederopbouw in zes jaar, onhaalbaar.

De regering van Nepal meldde dit jaar trots in een voortgangsrapport dat ruim de helft van de beschadigde monumenten in de Kathmandu Vallei inmiddels is hersteld. De krant The Himalayan Times hield het onlangs op 40 procent van de 891 beschadigde monumenten. Kosten: 27 miljoen euro, deels afkomstig uit het buitenland. Directeur-generaal Damodar Gautum van het Departement van Archeologie noemt de herstelwerkzaamheden in dat artikel omslachtig en kostbaar. Een gebrek aan geschikte ambachtslieden en traditionele bouwmaterialen bemoeilijken volgens hem het herstelprogramma.

Ambica Shrestha van Dwarika's Hotel. Beeld Katja Poelwijk

‘Eigenlijk beginnen ze nu pas’, concludeert president Ambica Shrestha van de Nepal Heritage Society, tevens de grand dame van de Nepalese toerisme-industrie. ‘De monumenten die zijn hersteld, waren slechts lichtbeschadigd. Een gebouw dat compleet is ingestort; dat is een ander verhaal.’ Het gebrek aan werklieden en materialen valt volgens haar mee. ‘Oudere ambachtslieden kunnen les geven aan jonge collega’s en zwarte klei is nog wel te vinden. Dat kost inderdaad meer tijd.’

Nepal staat in de steigers. Loop Durbar Square op, feitelijk een serie pleinen rond het koninklijke paleis uit de 17de eeuw, en je hoort overal getimmer op stellages en zingende zaagmachines. Bouwvakkers dribbelen tussen toeristen door, met terracotta dakpannen in hun kruiwagen of een rijkversierd kapiteel op hun schouder. Op de plinten van scheefgezakte tempels, tussen de stutbalken in, maken toeristen als vanouds weer selfies.

‘Kijk, zo hoort het’, zegt gepensioneerd archeoloog Prakash Darnal, tot voor kort afdelingshoofd op het Ministerie voor Cultuur. ‘Baksteen, hout en kalkmortel. Dat zijn de traditionele bouwmaterialen van Nepal.’ Hij kijkt goedkeurend naar oude bakstenen met letters van een uitgestorven taal erop, en stellingen vol versierde balken en draagdelen met ieder een code op een stukje sporttape. ‘De Malla-koningen uit de 17de eeuw bouwden aardbevingsbestendig. Elke tachtig jaar wordt Nepal wel getroffen door een zware aardbeving, maar hun tempels en paleizen bleven eeuwenlang overeind.’

Traditionele reparatie van het houtwerk van een paleis. Beeld Katja Poelwijk

Dat roept de vraag op: waarom niet in 2015? ‘Gebrek aan onderhoud’, antwoordt Darnal met enige gêne. Het Departement van Archeologie heeft volgens hem onvoldoende budget voor al het werelderfgoed in Nepal. Als voorbeeld wijst hij naar een bouwplaats verderop, waar ooit de enorme Kasthamandap-tempel stond met haar driedubbele dak. Kathmandu dankt er haar naam aan.

‘Dat gebouw stortte volledig in – na 1400 jaar - met 350 doden tot gevolg!’ Een van de vier grote pilaren, stelt Darnal, volgens de overlevering gezaagd uit één reusachtige boom, was ernstig verrot aan de onderkant. ‘Dat had dus voorkomen kunnen worden.’ Enig lichtpuntje: archeologen doen nieuwe ontdekkingen tijdens reconstructies. Zo blijkt de Kasthamandap 500 jaar ouder dan gedacht en kwam elders een onbekende tempel tevoorschijn onder een dubbel dak.

Niet alle reparaties gaan voorspoedig. Zo trok Unesco dit jaar haar steun in voor enkele projecten, na bedreigingen aan het adres van de bouwvakkers. Daarom wankelt de elegante Jaggannatsh-tempel (16de eeuw) nog steeds voor de ingang van het paleis. Japanse deskundigen haalden zich de woede van gelovigen op de hals door het binnenste van de tempel te betreden zonder de goden vergeving te vragen en door staal te suggereren als materiaal om de constructie te versterken. Sindsdien ligt het project stil.

Op een binnenplaats van het paleis vult bouwvakker Maharjan scheuren in een oude pilaar minutieus op met lichtgekleurd hout. Op zijn rug staat China Aid. Dat land maakt goede sier met haar bijdrage aan de reconstructie. ‘Ik ben blij met ze’, zegt Maharjan. ‘Ze betalen al twee jaar mijn salaris.’ Zijn eigen huis buiten de stad ligt nog in puin. ‘Ik kreeg 400 euro compensatie van de overheid, dus ik ben blij met dit werk.’

Het toerisme komt weer op gang in Kathmandu. Beeld Katja Poelwijk

Ook Maharjan wijst op een positief effect van de aardbeving. ‘Vroeger maakte ik alleen maar simpele meubels voor klanten. Hier leer ik een nieuw vak als houtbewerker!’ Hij strijkt met zijn vingers over een herstelde, rijkversierde pilaar uit de 17de eeuw. ‘Kijk, dit is een garoeda, en daar een rij basilicumblaadjes, lotusbloemen, haarlokken, vleugels van vliegen, boze wenkbrauwen en buffelogen. ‘Die traditionele kennis en kunde kan ik nu doorgeven aan mijn kinderen.’

President Shrestha van de Nepal Heritage Society vindt dat politici en donors zich te druk maken over de beloofde deadline. ‘Wat maakt het uit of de reconstructie van Nepal zes of tien jaar duurt? Als het maar verantwoord gebeurt.’ Of de herbouwde tempels nog wel dezelfde spirituele waarde zullen hebben als voorheen, vindt zij een overbodige vraag. ‘Dat ligt aan ons. Nepal zit in onze hoofden en harten. Niet in gebouwen.’

In 2015 verwoestte een aardbeving in Nepal 500 duizend woningen en meer dan 4000 mensen kwamen om het leven. Een jaar later bleek de wederopbouw stroef te verlopen en leefden veel mensen nog steeds onder erbarmelijke omstandigheden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden