Na de triomf wacht de grauwe werkelijkheid

ZONDER de uitstraling van Joschka Fischer en Gerhard Schröder had de rood-groene regering de verkiezingen niet overleefd, stellen opiniepeilers. Veel meer vrouwen dan mannen hebben op ze gestemd....

Philippe Remarque

Gefeliciteerd, Joschka en Gerhard. Jullie zijn de Lennon en McCartney van de Duitse televisiedemocratie. Maar na de triomf wacht de grauwe werkelijkheid: Duitsland zit diep in de problemen, al heeft de kanselier dat tijdens de campagne handig weten te verbergen achter andere thema's.

De arbeidsmarkt moet dringend worden geliberaliseerd, de bureaucratie teruggedrongen en de kostenexplosie in de sociale sector tegengegaan. Dat gaat niet zonder pijnlijke ingrepen. In het buitenland moet de schade worden gerepareerd die Schröders anti-Bush-campagne heeft aangericht.

Tijdens de campagne haalde Schröder vooral oudbakken vakbondsretoriek uit de kast. Daarmee is misschien de eigen achterban te mobiliseren, Duitslands economische problemen lost hij er niet mee op. Nu is het aardige van de Duitse politiek dat het er niet zoveel toe doet wat er voor de verkiezingen wordt gezegd. Dan is het nog zaak de kiezer in de illusie te laten dat Duitsland zich zijn luxe-verzorgingsstaat kan blijven permitteren.

Als de buit binnen is, begint de echte politiek. Zeker onder deze kanselier, die niet van ideologische debatten houdt en van dag tot dag regeert. Belangrijke elementen van zijn beleid in de vorige ambtstermijn, zoals de strenge bezuinigingskoers en de immigratiewet, ontstonden spontaan en kwamen in geen verkiezingsprogramma voor.

'Voor de ene of de andere verrassing zijn we altijd nog goed', zei Schröder vlak voor de verkiezingen. Voor Duitsland valt te hopen dat de verrassing drastisch uitvalt. Alleen moedige hervormingen, waarbij men zich niet te veel gelegen laat liggen aan de conservatieve vakbonden, kunnen 'de zieke man van Europa' weer gezond maken.

Dit besef lijkt te zijn doorgedrongen. Niet alleen roepen alle experts en commentatoren dat nu het moment is gekomen om de 'geblokkeerde republiek' (Der Spiegel) vlot te trekken, ook de grote overwinnaar Joschka Fischer spreekt van 'hervormingsdynamiek'. Zijn partij had op economisch gebied in de eerste regeerperiode al enkele goede ideeën.

Maar is dat voldoende om Schröder tot daden te dwingen? Hij heeft zich in de afgelopen jaren niet machtig genoeg gevoeld om hervormingen door te voeren tegen de zin van 'mijn vrienden in de partij en de vakbonden', zoals hij eerlijk toegeeft.

De krachtsverhoudingen zijn niet anders dan voor de verkiezingen. De machtige vakbonden vinden dat ze na hun steun voor Schröder in de campagne wel iets mogen eisen en pleiten voor belastingverhogingen en meer staatsuitgaven.

In de nieuwe SPD-fractie zijn, net als in de vorige, vier van de vijf afgevaardigden vakbondslid. De linkervleugel denkt dat het zetelverlies van de SPD te wijten is aan Schröders 'neue Mitte'-beleid en eist meer linkse ideologie.

Ook een blik op de nieuwe Groenen-fractie is interessant. Daar duikt opnieuw Hans-Christian Ströbele op, aanvoerder van de pacifisten die de regering bijna ten val brachten ten tijde van het Afghanistan-besluit. De Groenen dachten Ströbele onschadelijk te hebben gemaakt. Maar hij wist met een heldhaftige campagne in de linkse Berlijnse wijk Kreuzberg een rechtstreekse zetel te veroveren, de eerste in de geschiedenis van de Groenen.

Een van zijn campagneleuzen luidde 'Ströbele wählen heißt Fischer quälen' (Ströbele stemmen is Fischer kwellen'). Hij zegt zich meer aan zijn kiezers dan aan de partij verplicht te voelen. Enkele andere oude en nieuwe Groene bondsdagleden zijn ook aanmerkelijk linkser dan Fischer en de partijleiding. Het linkse blok beschikt over een 'Sperrminorität', dreigde een van hen.

Want de meerderheid van de regeringscoalitie is flinterdun. Slechts vijf rebellerende vakbondsleden of pacifisten zijn voldoende om Schröder en Fischer te dwarsbomen. Een ander probleem is de christen-democratische meerderheid in de Bondsraad, de deelstatenkamer van het Duitse parlement.

Welke richting Schröder en Fischer inslaan zal de komende weken blijken uit het regeerakkoord en uit de bezetting van de kabinetsposten. Als de eerste tekenen niet bedriegen, blijft veel bij het oude. Maar misschien benut de rood-groene regering haar tweede kans voor een sprong voorwaarts, en kan Gerhard Schröder laten zien dat hij zijn herverkiezing-met-geluk heeft verdiend.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden