Na de tanks in Ankara, in de cel in Rotterdam

De Rotterdamse Turk Mehmet Demirel sprong in juli voor ­de tanks die door de straten van Ankara denderden. Via Facebook deed hij verslag van de couppoging in Turkije. Terug in Nederland werd hij opgepakt wegens opruiing en bedreiging.

Supporters van Erdogan betuigen hun steun na de coup Beeld ap

Woensdag 7 september 2016

Rotterdam

Ze arresteerden de 43-jarige Mehmet ­Demirel op de Spinozaweg in Lombardijen, terwijl hij een groot pak wc-papier in de achterbak van zijn zwarte Mercedes gooide. Het was tien uur 's morgens, Demirel sloot de klep, draaide zich om en stond oog in oog met twee mannen die hem een politiepas toonden.

We nemen u mee naar het bureau, zeiden ze.

Demirel stapte zonder protest in de auto. Een derde en een vierde agent namen zijn Mercedes mee. Hij hield zich groot, daar op de achterbank, maar hij voelde zich klein.

Wat had hij misdaan? Hij beschouwde zichzelf als een keurige ondernemer, succesvol bovendien. Halverwege de ­jaren negentig was hij vanuit de Turkse stad Nevsehir naar Nederland gekomen. Hij had vrijwel meteen - ondanks zijn opleiding tot bakker - een zuivel­fabriekje in Rotterdam geopend. Daar begon hij van Sliedrechtse melk echte Turkse ayran te brouwen, zoute karnemelk die prima smaakt bij een broodje döner of een Turkse pizza. Inmiddels produceert hij jaarlijks niet alleen 10 miljoen bekers karnemelk, maar ook enorme hoeveelheden Turkse yoghurt, Goudse kaas en feta. Hij levert aan winkels in België, Duitsland en Frankrijk.

De agenten brachten Demirel naar een politiebureau aan het Marconiplein. Diezelfde middag werd hij verhoord.

Via een tolk hoorde Demirel, die nog altijd matig Nederlands spreekt en alleen een Turks paspoort heeft, dat hij verdacht werd van opruiing. Ook zou hij na de mislukte staatsgreep in Turkije aanhangers van Fethullah Gülen hebben bedreigd.

Hij vond het belachelijk.

De mislukte coup

Op 15 juli 2016 scheerden straaljagers over Ankara en reden tanks door belangrijke Turkse steden. Omdat president Erdogan zijn aanhangers opriep massaal de straat op te gaan, mislukte de coup. De volgende dag al had de regering de macht weer in handen. Er vielen 265 doden. Al snel wees Erdogan de schuldige aan: de omstreden prediker Fethullah Gülen. Hij riep de noodtoestand uit en liet tienduizenden ambtenaren ontslaan die sympathie voor Gülen zouden hebben.

Vrijdag 15 juli

Ankara (Turkije)

Toen de eerste straaljager even voor tien uur 's avonds over het centrum van de Turkse hoofdstad Ankara scheerde, zat Mehmet Demirel met zijn 17-jarige zoon op het balkon van Yeni Bosna Iskembecisi, het soeprestaurant van zijn broer. Hij voelde een drukgolf, deinsde achteruit en zag de glazen van de tafel rollen.

Wat was dit?

Er volgde een tweede straaljager, een derde, een vierde. Ze vlogen kriskras over de stad. Ruiten sneuvelden, auto­alarmen loeiden. Demirel vluchtte het restaurant in.

'God, alsjeblieft, straf degene die speelt met de kracht en de eenheid van deze staat', typte hij in wilde kapitalen op Facebook. 'God jij bent groot, bescherm ons.

'Binnen verzamelden de gasten van het restaurant zich rond een televisietoestel. Ze hoorden dat soldaten in Istanbul de bruggen over de Bosporus geblokkeerd hadden. In Ankara werd geschoten. Er zou sprake zijn van een coup.

Gedreun van meer straaljagers.

Het moesten die eerloze hufters van FETÖ zijn, dacht Demirel. Wie anders kon dit op z'n geweten hebben dan de terroristische organisatie van Fethullah Gülen, de omstreden prediker met wie Erdogan al sinds december 2013 in de clinch lag. Die Gülen was al jaren bezig om in het overheidsapparaat te infiltreren - daar was hij van overtuigd. Mensen van Gülen probeerden belangrijke posities bij de overheid, de rechtspraak en het leger te bemachtigen, om op den duur de staat omver te werpen.

'Ik hoop', typte Demirel, opnieuw in kapitalen, 'dat de leider van deze staat met tanks over de lichamen van deze hoerenkinderen zal rijden.'

Woensdag 7 september

Rotterdam

Het waren de berichten op Facebook, hoorde Demirel op het politiebureau. Vanwege de berichten op Facebook zat hij nu vast. 33 personen hadden aangifte gedaan, vertelden de agenten hem, vooral vrouwen.

Nederlandse gülenisten, dacht Demirel. Die hadden mensen opgehitst om aangifte tegen hem te doen.

Tijdens de verhoren merkte Demirel dat de politie zijn hele account had uitgeplozen. De agenten kwamen aan met een doos met printjes van de teksten die hij sinds de couppoging had geplaatst.

Nee, een advocaat had hij niet nodig, dacht hij aanvankelijk. Dit zou vanzelf wel goedkomen. Wat konden ze hem nou maken? Wat had hij nu werkelijk gedaan? Natuurlijk, hij had hij lelijke dingen over FETÖ gezegd en geschreven. Maar die smeerlappen, die ratten, die terroristen - ze hadden alleen in Ankara al meer dan honderd mensen vermoord. Een paar van die doden had hij met ­eigen ogen zien liggen.

Had hij zich koest moeten houden?

En ja, hij had in augustus een boos ­bericht getypt, nadat een prominente Nederlandse gülenist in een interview had gezegd dat Turkse imams in Nederlandse moskeeën haat prediken en voor Erdogan spioneren. Hij had ze 'een stelletje verachtelijke hyena's' genoemd. Dat was nog vrij netjes, als hij erop terugkeek.

Wat een komedie was dit.

Vrijdag 15 juli

Ankara

Tegen half 12 denderden de eerste tanks door Çankiri Caddesi, de drukke straat waaraan het restaurant van zijn broer lag. Mehmet Demirel stond op de stoep te filmen.

'Doe het niet jongens', schreeuwde hij, terwijl hij wild gebaarde naar de soldaten. 'Doe het nou niet!'

Meer tanks bromden voorbij, de koplampen fel in de donkere nacht. Mensen joelden, schreeuwden, krijsten.

Demirel dacht niet aan zijn familie, niet aan de toekomst van zijn bedrijf in Nederland. Door zijn hoofd spookte slechts één scenario. Als het vanavond mis zou gaan, als de coupplegers zouden winnen, dan veranderde Turkije in een tweede Syrië. Dat kon hij niet laten gebeuren.

Met de andere mannen sprong hij voor een langzaam rijdende tank. Ze zwaaiden met hun armen, duwden ­tegen de rupsbanden.

De man voor de tank is niet Mehmet Demirel uit het verhaal. Beeld ap

En toen?

Ergens in deze hectiek trok een soldaat een pistool en schoot met doffe knallen op de omstanders.

Demirel wierp zijn broer de sleutels van zijn dure Mercedes toe en riep: 'Rijd hem ervoor!

'Een man belandde onder de rupsbanden.

Demirel sleurde zijn zoon voor een tank vandaan, terwijl de kogels in het rond vlogen.

En tegen een van de soldaten schreeuwde hij, filmend met zijn telefoon: 'Ik neuk je! Ik neuk je pistool!'

Donderdag 8 september

Rotterdam

Nooit eerder was Mehmet Demirel op een Nederlands politiebureau geweest. En nu bevond hij zich in de cel, een cel met niet meer dan een bed en een toilet. Daar zat hij dan - te zitten, te denken.

Zo dacht hij aan het schamele bewijs. Een paar Facebookberichten hadden ze, meer niet - berichten die hij had geschreven met een hoofd dat kolkte van emotie.

Zat er misschien meer achter? Hadden ze hem opgepakt omdat hij een grote vis was, een bekende in de Turkse gemeenschap? Misschien wilden ze een vuist maken, dacht Demirel, nu er opstootjes in Rotterdam waren, nu er op de sociale media boycotlijsten circuleerden met de namen van ondernemers, stichtingen en scholen die banden met de Gülen­beweging zouden hebben. En hij, Mehmet Demirel, succesvol producent van Turkse karnemelk, was een mooi doelwit.

Hij had meer vragen. Waarom was er hier toch zo weinig empathie voor Erdogan? Waarom begreep niemand dat de president na de couppoging mensen moest oppakken en ontslaan om het overheidsapparaat te zuiveren? Waarom begonnen ze in Nederland meteen over de mensenrechten in Turkije?

Snapte dan niemand wat er gebeurd was?

Hier was Hitler toch ooit binnengevallen? Nou dan. Er reed deze zomer een vijandig leger door de straten van Ankara! Hij was voor tanks gesprongen. Zijn zoon was bijna neergeschoten. Wat was het verschil met 1940?

Zaterdag 16 juli

Ankara

Rond half 1 's nachts zag Demirel in het soeprestaurant van zijn broer hoe de presentatrice van CNN Türk haar iPhone pakte. Op het scherm van de ­telefoon verscheen de president.

'Hallo?', zei Erdogan, keurig in pak voor een wit gordijn.

'Alstublieft, meneer de president', zei de presentatrice. 'We luisteren naar u.

'Erdogan riep het volk op de straat op te gaan en te protesteren tegen de coup, die georganiseerd zou zijn door een deel van het leger. 'We zullen de verantwoordelijken een gepaste straf geven', zei hij.

Ook nu kende Demirel geen twijfel. Hij ging naar buiten met zijn zoon, zijn broer en vrienden van zijn broer. Daar troffen ze politieagenten met bebloede uniformen.

Kom mee naar het politiebureau. Voordat soldaten het innemen!

Ze besloten erheen te gaan, met de Mercedes die Mehmets broer niet op tijd uit de garage had gekregen om voor een tank te rijden, maar die nu goed van pas kwam. Ik moet helpen, dacht Demirel. Ik moet ze helpen.

De stad was een chaos. Tanks hadden overal schade aangericht. De stroom was op veel plekken uitgevallen. Vanuit een helikopter schoten soldaten op mensen.

Erdogan reageert direct na de coup Beeld reuters

Bij het politiebureau zagen ze geplette auto's, neergeschoten soldaten en een woedende menigte. Mannen sleurden soldaten uit een tank, confisqueerden wapens.

Demirel keek toe.

Met zijn telefoon maakte hij een filmpje, dat hij later op Facebook zou zetten. 'We zijn nu bij het politie­bureau in Ankara', schreeuwde Demirel. 'Wij hebben hier net de gore hoerenkinderen die zichzelf soldaten noemen weggejaagd. We zitten nu in het gevecht. Er is nog één tank over en die gaan we hopelijk ook weg krijgen. Wij zullen het politiebureau in Ankara weer terugveroveren. We zullen niets aan deze hoerenkinderen overlaten. Als God het wil, dan laten wij dit land en dit volk niet over aan deze bastaards!'

Om 2.46 uur schreef hij op Facebook: 'We hebben alle plaatsen gered! God zij dank!'

Om 3.37 uur plaatste Demirel opnieuw een filmpje, waarin hij een ­kogelhuls omhoog hield: 'Dit werd dus afgevuurd op ons volk', zei hij. 'Legerhonden, hoe durven jullie op jullie ­eigen volk te schieten? Ze schieten op onze politie. Vanaf nu, wie ook maar zegt dat hij of zij een FETÖ-aanhanger is, ik verkracht je hele familie. Jullie zijn allemaal hoerenkinderen.'

Vrijdag 9 september

Rotterdam

Mehmet Demirel verbaasde zich in het zaaltje over de vragen van de rechter-commissaris, die moest beslissen of zijn voorarrest verlengd werd. Waarom had hij de Gülenbeweging beledigd, wilde hij bijvoorbeeld weten.

Ik had het nergens over de Gülenbeweging in Nederland, antwoordde Demirel via zijn tolk. Het ging me om FETÖ. En nee, dat is niet hetzelfde. De mensen van FETÖ zijn verantwoordelijk voor de couppoging, de aanhangers van Gülen in Nederland niet - als ze tenminste afstand nemen.

Waarom wierp u zich voor die tank?, vroeg de rechter-commissaris.

U bent een Nederlandse rechter, zei Demirel. Werd die tank door een Nederlander bestuurd? Dit is niet relevant.

Waarom gelooft u Erdogan als hij zegt dat de Gülenbeweging achter de couppoging zit?, vroeg de rechter-commissaris. En waarom gelooft u Gülen niet, als die zegt onschuldig te zijn?

Op 11 september 2001, antwoordde Demirel, vlogen er twee vliegtuigen de Twin Towers in New York binnen. Vijf minuten later zei president ­George W. Bush dat Osama bin Laden achter de aanval zat. De hele wereld geloofde dat. Zonder bewijs, vijf minuten na de aanslag.

Na ongeveer een uur oordeelde de rechter-commissaris dat het niet noodzakelijk was Mehmet Demirel langer in voorarrest te houden. Dat hij zich in 2017 voor de rechtbank moet verantwoorden, wist hij toen nog niet. Niet veel later stond Demirel buiten. Voorlopig was de komedie, zo ziet hij het, voorbij.

Voor dit verhaal sprak de Volkskrant tweemaal uitgebreid met Mehmet Demirel. Zijn verhaal wordt ondersteund door zijn filmopnames in Ankara. Daarnaast liet de Volkskrant de berichten vertalen die Demirel tussen de couppoging en zijn arrestatie op Facebook heeft gezet. Die berichten zijn gecombineerd met een tijdlijn van de gebeurtenissen rond de mislukte staatsgreep, zoals opgesteld door diverse persbureaus. De gebeurtenissen op het politiebureau en bij de rechter-commissaris zijn gebaseerd op de herinneringen van Demirel.

De rechtbank wil niet inhoudelijk op de zaak van Mehmet Demirel ingaan.

Spanningen in Nederland

Er waren al spanningen in de Turkse gemeenschap in Nederland, maar na de couppoging laaiden die verder op. Zo haalden aanhangers van president Erdogan hun kinderen van scholen die gelieerd zouden zijn aan de Gülenbeweging. Boycotlijsten met güleninstellingen gingen rond. Op de sociale media werden (vermeende) gülenisten voor 'terroristen' en 'landverraders' uitgemaakt.

Veel gülenisten stapten naar de politie. Alleen al in Rotterdam kwamen 94 aangiften binnen. Een deel daarvan werd meteen terzijde geschoven, wegens onvoldoende onderbouwing. 47 zaken werden aangebracht bij het Openbaar Ministerie, waarvan er inmiddels 34 zijn geseponeerd. De rest van de zaken is nog in onderzoek, aldus een woordvoerster van het OM in Rotterdam. Landelijke cijfers zijn er volgens het OM niet.

Erdogan-aanhangers beschuldigen de gülenisten van het verspreiden van valse geruchten. Incidenten zouden zijn overdreven of zelfs verzonnen. Gülenisten zouden de gemoederen bewust aan het verhitten zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden