Na de seks en sensatie, nu de schuld en schaamte

Het waren betrekkelijk zorgeloze tijden voor Amerika, zo rond 1998. De Koude Oorlog was voorbij, de economie bloeide, de Balkan was tot bedaren gebracht en de paar terreuraanslagen die er waren werden gezien als incidenten, niet als voorbode. Prima moment voor een schandaal. Verlekkerd stortte iedereen zich op de affaire tussen Monica Lewinsky en president Bill Clinton. Maar inmiddels is er een kentering opgetreden. Terugkijkend schrikken veel Amerikanen van zichzelf. Na de seks en de sensatie, volgen nu de schuld en de schaamte.

Monica LewinskyBeeld Damon Winter/The New York Times

Talkshow-host David Letterman betreurt het dat hij Lewinsky bespot heeft. Hetzelfde doet komiek en commentator Bill Maher. Jessica Bennett, journaliste van The New York Times, voelt zich schuldig dat zij zich als scholier vrolijk maakte over deze 'slet'. Columnist Richard Cohen roept Clinton op een gebaar te maken naar de ex-stagiaire.

Het is niet alleen het verstrijken der jaren, het is ook Lewinsky zelf. In juni 2014 verscheen een essay van haar hand in het blad Vanity Fair. Het stuk maakte indruk, het bracht Maher tot inkeer en het werd genomineerd voor een prijs. In oktober van dat jaar sprak zij voor het eerst in het openbaar op een conferentie van het zakentijdschrift Forbes. En op 19 maart jongstleden hield zij een TED Talk in het Canadese Vancouver. De video passeerde dit weekeinde op het internet de twee miljoen bezoekers.

Lewinsky's verhaal slaat aan omdat ze laat zien wat er achter alle sensatie schuilging: een mens. Ze vertelt hoe ze tijdens haar stage op het Witte Huis verliefd wordt op de baas. Het is stom maar wie doet geen stomme dingen als-ie jong is? Het overkomt meer vrouwen, alleen gaat het dan niet om de president van Amerika. Als de affaire uitlekt, is er geen houden aan. Van iemand van vlees en bloed verandert ze op slag in 'die stagiaire', of 'die vrouw' in Clintons woorden. Alle seksuele handelingen komen door het 445 pagina's tellende onderzoeksrapport van de speciale aanklager Kenneth Starr op straat te liggen.

Wat was er nu ook alweer zo slecht aan Monica Lewinsky?

Vorig jaar mei verscheen in opiniekatern Vonk een stuk van de hand van redacteur Loes Reijmer waarin ze zich afvraagt waarom de naam Monica Lewinsky synoniem was voor slet: 'Kon ze niet gewoon verliefd zijn geweest op een man die 30 jaar ouder was? Een man die het hoogste ambt bekleedde in een werkomgeving waarin zij als onbetaalde stagiaire slechts over het kopieerapparaat waakte, een man die destijds werd aangeduid als de machtigste op aarde, een man die zijn vrouw voor haar zei te verlaten zodra hij president af was, een man die, toen de affaire uitkwam, zijn hachje probeerde te redden door te zeggen dat ze niet écht seks hadden gehad - die vrouw, that woman, had hem alleen een aantal keer gepijpt.'

Cultuur van vernedering

Zij wordt de 'meest vernederde persoon ter wereld' en denkt aan zelfmoord. Zo ver komt het niet, maar ze is gebrandmerkt. Haar vrienden trouwen, krijgen kinderen, maken carrière - zij niet. Maar nu, op haar 41ste, heeft ze een doel in het leven gevonden: de strijd tegen de 'cultuur van vernedering'. Kwetsen is op internet een 'product' geworden waarmee geld kan worden verdiend. Daartegen wil Lewinsky iets doen.

Haar boodschap vindt weerklank. Jonge vrouwen omarmen haar, schreef Jessica Bennett vorige week in een lang en sympathiek portret van Lewinsky voor The New York Times. Kennelijk is de tijd rijp voor bezinning, een kleine twintig jaar na het schandaal. Er zijn er maar weinig die er goed van afkomen. De Clintons, de politiek, de media, de feministen, het publiek - allemaal hebben ze wel reden zich te schamen.

Bill Clinton voorop. Hij hield van vrouwen, was een zeer seksuele man, die al eerder met affaires de rand van de politieke afgrond had verkend. Als president had hij daarom geprobeerd zijn 'lichaam uit te zetten', zoals hij het zelf noemde, maar in 1995 ging hij toch weer de fout in, met Lewinsky. Het gebeurde met wederzijdse instemming. Maar toen de storm uitbrak en Clinton wankelde, veranderde Monica voor hem in 'die vrouw'. Hij loog dat er geen seksuele relatie was. Hillary was woedend, maar verweet zichzelf haar man emotioneel te hebben verwaarloosd, met het ontrouw als gevolg. Het echtpaar sloeg de handen ineen en deed een poging tot karaktermoord door de stagiaire af te schilderen als een labiele stalkster, die zich aan Bill had opgedrongen. Om het presidentschap te redden, rekende 's werelds machtigste echtpaar af met een vrouw van begin twintig.

Bij de Vanity Fair Oscar Party.Beeld Getty Images

Ziekte

Feministen van naam gingen erin mee. Velen waren dol op Bill Clinton, de progressieve president die goede dingen had gedaan voor de vrouwenrechten. Schijfster Erica Young grapte dat Lewinsky een ziekte aan haar tandvlees had. Dit was gewoon gemeen, volgens Rebecca Traister van The New Republic.

Het schandaal appelleerde aan de laagste instincten. In zijn zelotische fanatisme om de 'immorele' Clinton te pakken, kende de conservatieve aanklager Starr geen enkele rem in het openbaar maken van de intiemste details. Zoals de scène waarbij Lewinsky op een keer ziet hoe Clinton masturbeert in de wasbak van de wc in de veronderstelling dat zij zijn kantoor verlaten heeft. Wat er allemaal naar buiten kwam, werd enerzijds weerzinwekkend gevonden maar anderzijds onweerstaanbaar. Na de publicatie van het Starr-rapport werd ook op de Volkskrant-redactie de vraag gesteld waarom er niet extra pagina's tegen aan waren gegooid om de inhoud te melden.

Bill Clinton omhelst Monica Lewinsky, in 1996Beeld getty

Alle opwinding was logisch, volgens de Amerikaanse televisiegrootheid Barbara Walters. Het verhaal was de perfecte combinatie van seks en politiek. 'Het was alsof we een heerlijk vies boek lazen', zegt ze tegen Jessica Bennett. Om eraan toe te voegen: 'Behalve dat het haar verhaal was, en dat van haar moeder en dat van haar tante.' Met andere woorden: Lewinksy was geen mens meer met gevoelens en familie, ze werd een object, dat door iedereen kon worden gebruikt om een armzalig puntje mee te scoren.

De publicist Haynes Johnson bekritiseerde dat al in zijn boek The Best of Times, een kroniek van de Clinton-jaren. Hij spreekt van het David Letterman-syndroom: 'Maak van alles een grap en identificeer jezelf met niets'. Ofte wel: brand alles af en blijf zelf altijd buiten schot. Letterman heeft nu spijt van zijn grappen over Lewinsky, maar het is de vraag of er veel zal veranderen.

Lewinsky is bang van niet. De maatschappij is misschien niet wreder geworden, zegt ze, maar het gemak en de snelheid waarmee via internet en de sociale media gemene streken kunnen worden uitgehaald, doen haar het ergste vrezen.

Lewinsky heeft veel leergeld betaald. Zij was 22, hij 49 toen ze iets met elkaar kregen, maar, schreef iemand pas, de jongste en kwetsbaarste kreeg gek genoeg de meeste schuld en trok aan het kortste eind. Zij kon niet op tegen de macht van de Clintons. Nu wil zij de maatschappij bewust maken van het leed dat mensen kan worden aangedaan op internet. Waarschijnlijk is ze ook niet opgewassen tegen die macht, maar met haar comeback geeft ze iedereen in elk geval even het wijze besef van de tragische kant van het leven, zoals F. Scott Fitzgerald het noemde.

Clinton in 1999, kort na het schandaal.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden