Na de schok bij Huizinge (5,5 jaar terug) kwam de Groningse kwestie op de kaart. Hoeveel verder zijn we nu?

Vanaf 'Huizinge' werden de Groningse zorgen serieuzer genomen

Vandaag is het vijf jaar geleden dat de aardbeving bij Huizinge Groningen opschrikte. De zwaarste klap tot op heden maakte van een lot uit de loterij een veiligheidsprobleem. Maandag werd Groningen opnieuw opgeschrikt door een grote beving. In augustus vorig jaar, vijf jaar na de eerste beving, maakten we al de balans op.

Dorpshuis in het dorpje Leermens staat gestut door de aardbevingen als gevolg van de gasboringen. Foto anp

Heviger en langer. Zo werd de aardbeving bij Huizinge op 16 augustus 2012 - vandaag vijf jaar geleden - ervaren. Met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter is het nog steeds de zwaarste die het gebied ooit trof. Al sinds 1986 veroorzaakt gaswinning in Groningen aardschokken. Maar er is een periode vóór en een periode ná 'Huizinge'.

'De beving veroorzaakte veel schade en leidde tot bezorgdheid. Na deze aardbeving veranderde de stemming bij de bevolking', concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015. Een halve eeuw was het Groningerveld een lot uit de loterij geweest. Zo'n 300 miljard euro vloeide naar de schatkist. In een klap werd een latente schadekwestie een indringend veiligheidsvraagstuk.

Misschien meer nog dan de beving zelf was de naschok een half jaar later, op 22 januari 2013, het kantelpunt. Op die dag publiceerde het Staatstoezicht op de Mijnen een alarmerend onderzoeksrapport. De aanname dat de bevingen in Groningen een kracht van 3,9 op de schaal van Richter niet zouden overschrijden was 'niet langer houdbaar'. Met een beving van 5 op de schaal van Richter moest rekening gehouden worden. Het advies: de gaswinning zo snel mogelijk naar beneden.

Ruim honderd gasdebatten voerde de Tweede Kamer, die vaak ontaardden in een gasbingo van miljarden kuubs. Instanties werden opgetuigd en weer afgetuigd. Er werd eindeloos gesteggeld over schade. Er werd geprocedeerd en gedemonstreerd. Nu wordt een begin gemaakt met het versterken van een provincie op onvaste grond.

Vandaag, vijfhonderd schokken en schokjes later, herdenkt Groningen 'Huizinge', de beving die alles veranderde. Tientallen kerken in de provincie luiden vanavond hun klokken. Gedupeerden en sympathisanten lopen een stille tocht. 'Na vijf jaar frustratie, verdriet en woede, is het einde nog lang niet in zicht. Ons wacht sloop, vernieling of verhuizing, terwijl de gaswinning gewoon doorgaat', zegt initiatiefneemster Elke Meiborg. Is Groningen in vijf jaar tijd echt zo weinig opgeschoten?

1. Gaswinning en aardbevingen

Sinds Huizinge is de gaswinning met 60 procent verlaagd. Minister Henk Kamp van Economische Zaken laat geen gelegenheid onbenut dat te benadrukken. Het is geen leugen: in 2012 werd nog 47,8 miljard kubieke meter gas uit de Groningse bodem gehaald door de NAM, nu nog maar 21,3 miljard kuub per jaar. Maar de minister vergeet er een ding bij te vertellen. In 2013, dus ná Huizinge en ná de waarschuwing van de toezichthouder, werd de productie opgeschroefd tot bijna 54 miljard kuub. Kamp wilde eerst meer onderzoek laten doen. Het luidde de vertrouwensbreuk in tussen Groningen en Den Haag die nooit meer is hersteld.

Zo herinneren Groningers er ook graag aan dat later de Raad van State de minister moest dwingen de gaskraan verder dicht te draaien. Veiligheid staat voorop, zegt Kamp steevast. Maar hij moet ook voorkomen dat Nederland in de winter in kou komt te zitten.

Dat neemt niet weg dat het verder dichtdraaien van de gaskraan effect heeft, voorlopig. In 2013 waren er nog twaalf bevingen zwaarder dan 2,0, vorig jaar niet één. Toch is er geen reden voor gerustheid. De druk in het voor bijna driekwart leeggepompte gasveld is inmiddels zo laag dat de bevingen in het volgende decennium kunnen terugkeren, luidt een voorspelling. Zelfs het volledig dichtdraaien van de gaskraan zou daar niks aan veranderen.

Een seismoloog kijkt bij het KNMI Datacenter op een scherm met daarop meetpunten van het KNMI in de provincie Groningen. Foto anp

2. Schade, herstel, versterken, sloop

Huizinge - de klap zelf en het vergrote bewustzijn - betekende ook het begin van een hoos aan schademeldingen. Inmiddels staat de teller op bijna 80 duizend claims. Daarvan zijn er ruim 67 duizend opgelost. Ruim een miljard euro kostte het de NAM al - en indirect de Staat. Maar de Groningers wijzen erop hoe lang daar vaak voor gestreden moest worden. En dat meer dan tienduizend gezinnen nog niet uit de problemen zijn.

Als schadeveroorzaker is NAM aansprakelijk en draait op voor de kosten. Eerder dit jaar trok het gasconcern zich terug uit de afhandeling. Niet langer keurt de slager zijn eigen vlees - een doorn in het oog van de Groningers. Maar een goednieuwsshow werd het niet. Mede vanwege het gelijktijdig afwijzen van 1600 schadeclaims in het buitengebied. Er wordt alweer maanden gesteggeld over hoe het nu verder moet. Over een gasfonds wordt gepraat, zodat Groningers rechtstreeks bij de overheid terechtkunnen. Maar rond is dat nog niet.

Ondertussen staat er een grote olifant in de kamer: bouwkundig versterken. Want ondanks verminderde gaswinning zijn huizen niet veilig. Vijfduizend huizen per jaar beloofde de minister te versterken. Daar komt vooralsnog niks van terecht. Uiterst complex is het, zowel technisch als sociaal. Een verbunkering van het karakteristieke Hogeland is een reële vrees. Bij monumenten, die met pantserconstructies hun bestaansrecht zullen verliezen, wordt zelfs gefluisterd over het ruïnescenario. Tientallen panden zijn inmiddels afgebroken omdat versterken geen optie bleek.

Handen zijn zichtbaar door een scheur in de muur van een woning in Bedum. Foto anp

3. Kennis

De afgelopen jaren is onderzoek op onderzoek gestapeld. Maar of scheuren nu door aardbevingen komen, blijkt vaak niet met zekerheid te zeggen. Experts en contra-experts houden elkaar bezig. En de Groningse bodem geeft haar diepste geheimen moeizaam prijs. Wat een veilig niveau van gaswinning is, is nog steeds ongewis. De grenzen van kennis zijn bereikt, moest ook Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders concluderen.

Dat de wetenschappelijke weg een heilloze lijkt, heeft niet alleen te maken met de complexiteit van het vraagstuk. Met rapporten waarin schademeldingen worden afgedaan als niet-aardbevingsgerelateerd, maakt Groningen de kachel aan. Ze vertrouwen er niks meer van. Het gaat toch alleen om de poen.

'Vertrouwen kríjgen lukt doorgaans het snelst door vertrouwen te geven', schreef het Gasberaad onlangs aan de heren aan de formatietafel. 'Het tegendeel gebeurde. Technische rekenmodellen, gebaseerd op wankele wetenschap, werden betrouwbaarder geacht dan de eigen waarneming van bewoners.'

Minister Henk Kamp van Economische Zaken kijkt naar een techniek voor het verstevigen van muren bij bedrijf Sealteq tijdens een bezoek aan Groningen. Foto anp

4. Vertrouwen

'Vertrouwen op herstel, herstel van vertrouwen', was het credo toen in 2014 het eerste miljard op tafel kwam. Maar, zei Hans Alders bij zijn aantreden in 2015: de paarden hebben hier hard gelopen. Problemen zijn lang gebagatelliseerd. Kamp verpestte het met de recordwinning in 2013. NAM had vijf jaar nodig om erachter te komen geen schadeherstelbedrijf te zijn. En het ministerie van Economische Zaken heeft nog steeds twee petten op: toezien op veiligheid én leveringszekerheid. Ook het gesloten 'gasgebouw', de ondoorzichtige constructie rond de winning en verkoop van het gas, is ondanks scherpe kritiek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid nog steeds niet opengebroken.

'We staan honderd punten in de min', erkende premier Rutte na zijn langverwachte bezoek aan Groningen nederig. Zeker, de erkenning groeide. Groningen werd stilaan een probleem van landelijke omvang. Maar een werkelijk landelijke aanpak - Groningen vraagt om een Deltaplan - blijft uit. Uit de brief aan de formatietafel: 'Laat zien dat het u menens is, steek uw hand uit. Vijf jaar na Huizinge kunnen we de conclusie trekken dat dit niet langer een regionaal op te lossen probleem is.'

Minister Kamp kondigt een verandering in het kabinetsbeleid omtrent gaswinning aan terwijl buiten boze demonstranten verzamelen. Foto anp
Meer over