Na de proteststem begint complexe balanceeroefening

amsterdam De verkiezingsuitslag in Vlaanderen van zondag is een historische: nooit eerder haalde een Vlaams-nationalistische partij in België zo’n hoge score....

De N-VA-monsterscore kwam niet als een verrassing. De afgelopen weken bleek al dat de Vlaamse kiezers schoon genoeg hadden van het jarenlange Vlaams-Waalse getouwtrek over een staatshervorming en een oplossing voor het symbooldossier Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). Uit frustratie over de politieke impasse, brachten de Vlamingen massaal een proteststem uit: op de N-VA.

Een overwinning van de N-VA, zo was de Vlaamse redenering, zou een duidelijk signaal richting Wallonië zijn. De partij gaat erg ver in haar eisen: ze wil een confederaal België, ze wil de Belgische sociale zekerheid splitsen, ze wil ‘BHV’ oplossen zonder compensatie voor de Franstaligen, en vooral: ze spiegelt op termijn de onafhankelijkheid van Vlaanderen voor.

Maar nu de proteststem uitgebracht is en het signaal gegeven, beginnen de moeilijkheden. De radicale eisen van zweeppartij N-VA zijn totaal onaanvaardbaar voor de Waalse partijen, waarmee een coalitie moet worden gevormd.

Met 35,5 procent van de Waalse stemmen is de socialistische PS van Elio Di Rupo de onvermijdelijke gesprekspartner van De Wever. Maar het verschil tussen de N-VA en PS kan moeilijk groter. Wil de rechtse N-VA de werkloosheidsuitkeringen beperken, de ultralinkse PS is van plan de uitkeringen te verhogen. Wil de N-VA miljarden besparen, de PS kondigde miljarden extra uitgaven aan.

De N-VA staat dus voor de uiterst moeilijke opdracht om het radicale Vlaamse eisenpakket te matigen, zodat een compromis met de PS gevonden kan worden, maar tegelijk voldoende Vlaamse wensen te vervullen, zodat de eigen achterban zich niet teleurgesteld afwendt. Of, om het in De Wevers terminologie uit te drukken: ‘We zijn niet tevreden met enkele kleine borrelnootjes.’

Zeker geen borrelnootje, en wel aanvaardbaar voor de Franstalige partijen, zou een premierschap van Bart De Wever zijn, waar hij op basis van zijn overtuigende zege aanspraak op kan maken. Zo’n historisch premierschap – een Vlaams-nationalist aan het hoofd van België – vormt mogelijk de prijs die N-VA wil opstrijken voor een minder verregaande staatshervorming.

Zondagavond matigden De Wever en Di Rupo allebei hun toon al. De Wever had het over ‘bruggen bouwen’ en ‘de hand uitsteken naar de Franstaligen’. Di Rupo riep op tot ‘gezamenlijke moed om een evenwichtig akkoord te sluiten’. Maar de definities van N-VA en PS van een ‘evenwichtig akkoord’ liggen nu nog mijlenver van elkaar.

Komen de N-VA en PS tot een compromis, dan volgt nog een schaakspel op twee borden. Om een staatshervorming te verwezenlijken, is in het totale Belgische parlement een tweederde meerderheid noodzakelijk, en een gewone meerderheid aan Vlaamse en aan Waalse zijde wenselijk. N-VA en PS moeten dus niet alleen elkaar overtuigen, maar daarna ook de Vlaamse socialisten (SP.A), de christen-democraten (CD & V en CDH) en de Franstalige groenen (Écolo).

‘Fifty-fifty’, schat de Belgische politicoloog Marc Hooghe de kans in dat het lukt. Een positieve factor is de grote tijdsdruk, door het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie, dat op 1 juli begint, en door de crisis en oplopende staatsschuld, die het doembeeld van België als het ‘nieuwe Griekenland’ oproepen. Een herhaling van 2007, toen de regeringsvorming liefst 192 dagen duurde, doet zich waarschijnlijk niet voor. Komen de N-VA en PS er niet binnen enkele weken uit, dan mogen de Belgen zich vast klaar maken voor een nieuwe gang naar de stembus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden